{"id":1571,"date":"2026-03-27T12:30:10","date_gmt":"2026-03-27T11:30:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=1571"},"modified":"2026-03-27T12:45:57","modified_gmt":"2026-03-27T11:45:57","slug":"wielkanocna-tradycja","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=1571","title":{"rendered":"Wielkanocna tradycja…"},"content":{"rendered":"

\"pisanki\"Solemnitas Splemnitatum<\/i>, czyli uroczysto\u015b\u0107 uroczysto\u015bci \u2013 tak w VI wieku papie\u017c Grzegorz Wielki nazwa\u0142 Wielkanoc. Nast\u0119puj\u0105ca po zapustach \u2013 \u015bwi\u0119cie ko\u0144ca zimy i zarania wiosny, poprzedzana Wielkim Postem, w czasie kt\u00f3rego zima walczy z wiosn\u0105 \u2013 Wielkanoc to najwi\u0119ksza uroczysto\u015b\u0107 ko\u015bcielna.<\/strong><\/p>\n

Tak jak podczas Wigilii dzielenie si\u0119 op\u0142atkiem, tak na Wielkanoc dzielenie si\u0119 \u015bwi\u0119conym jajkiem przypomina prastary chrze\u015bcija\u0144ski zwyczaj. A inne, zwi\u0105zane z obchodem Wielkiejnocy, rozpoczynaj\u0105 si\u0119 ju\u017c od Niedzieli Palmowej, dawniej zwan\u0105 jeszcze Wierzbow\u0105 lub Kwietn\u0105, kiedy to podczas mszy odbywa si\u0119 \u015bwi\u0119cenie palemek. Po niej nast\u0119puje okres up\u0142ywaj\u0105cy pod znakiem przygotowa\u0144 i oczekiwania Wielkiej Niedzieli, czyli Wielki Tydzie\u0144, podczas kt\u00f3rego milkn\u0105 ko\u015bcielne dzwony, a p\u00f3\u017aniej obowi\u0105zuje \u015bcis\u0142y post, p\u0142on\u0105 ogniska, ubiera si\u0119 groby Chrystusowe i wystawia obok nich warty.<\/p>\n

W Wielki Pi\u0105tek dawniej pracowano od wczesnego \u015bwitu i to bardzo pilnie, bo pracowa\u0107 mo\u017cna by\u0142o tylko do po\u0142udnia. I jeszcze jedna tradycja zwi\u0105zana z Wielkim Pi\u0105tkiem, gotowanie i malowanie jajek. Tego dnia m\u0142ode dziewcz\u0119ta zabiera\u0142y si\u0119 do malowania wielkanocnych jajek, a w wodzie, w kt\u00f3rej si\u0119 jajka gotowa\u0142y, my\u0142y w\u0142osy, \u017ce b\u0119d\u0105 g\u0119ste, bardzo pi\u0119kne i l\u015bni\u0105ce.<\/p>\n

Od setek lat uwa\u017cano jajko za si\u0142\u0119 przeciwdzia\u0142aj\u0105c\u0105 z\u0142ym duchom. W kulcie zmar\u0142ych wykorzystywane by\u0142o podczas tzw. coena novemdialis, tj. uczty dziewi\u0105tego dnia, zamykaj\u0105cej okres \u017ca\u0142oby; wk\u0142adano wtedy do grob\u00f3w jajka, aby oczy\u015bci\u0107 zmar\u0142ych ze wszystkich nieprawo\u015bci. Wiara w si\u0142\u0119 przeciwdzia\u0142aj\u0105c\u0105 z\u0142ym mocom sprawi\u0142a, \u017ce u\u017cywano te\u017c jajek jako kamienia w\u0119gielnego przy zak\u0142adaniu nowych miast, wielkich budowli (np. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Mariacki), przy budowie nowych dom\u00f3w. A tak\u017ce by\u0142o wykorzystywane we wszystkich obrz\u0119dach zwi\u0105zanych z wa\u017cnymi momentami w pracach rolnika.<\/p>\n

Natomiast o malowaniu jajek m\u00f3wi\u0142y ju\u017c podania greckie z X wieku. Jakikolwiek by\u0142 pocz\u0105tek malowania jajek, zwyczaj ten trwa do dzi\u015b. To pisankami w\u0142a\u015bnie dynguj\u0105 si\u0119 (wykupuj\u0105) dziewcz\u0119ta przed oblewaniem w Wielkanocny Poniedzia\u0142ek, to z nimi wi\u0105\u017ce si\u0119 wiele wielkanocnych zabaw i gier, a najpopularniejsza z nich \u2013 walatka \u2013 to uderzenie pisank\u0105 o pisank\u0119.<\/p>\n

\"kraszanki\"Nazwy jajek wielkanocnych zale\u017c\u0105 od sposobu, w jaki zosta\u0142y zrobione. I tak: jajka pomalowane na jeden kolor nosi\u0142y nazw\u0119 kraszanek, malowanek, byczk\u00f3w, a\u0142unek, ha\u0142unek. Je\u017celi na jednostajnym tle wyskrobany by\u0142 dese\u0144 \u2013 takie jajka zwa\u0142y si\u0119 rysowank\u0105 lub skrobank\u0105. Pisankami lub piskami nazywano jajka malowane na jeden kolor lub kilka z bia\u0142ym wzorem: najpierw pokrywano je pszczelim woskiem (za pomoc\u0105 kostki), a nast\u0119pnie gotowano w barwnikach.\"skrobanki\"<\/p>\n

Wszystkie gotowane i barwione jajka po ostygni\u0119ciu nacierano smalcem dla nadania im po\u0142ysku. Zale\u017cnie od lokalnego obyczaju u\u017cywano r\u00f3\u017cnych barwnik\u00f3w. I tak na kolor \u017c\u00f3\u0142ty barwiono jajka w \u0142upinach cebuli, najja\u015bniejszy, jasno\u017c\u00f3\u0142ty z odcieniem kanarkowym uzyskiwano z kory m\u0142odej, niedojrza\u0142ej jab\u0142oni, z dodatkiem kwiat\u00f3w maj\u00f3wki b\u0142otnej, a tak\u017ce z suszonych kwiat\u00f3w jaskr\u00f3w polnych. Na zielono barwi\u0142 jajka wywar z wid\u0142aka, m\u0142ode \u017cyto ozime, inne zbo\u017ca i trawy, li\u015bcie pokrzywy lub li\u015bcie barwinka, a tak\u017ce suszony kwiat fio\u0142ka i jemio\u0142a. Kolor brunatny nadawa\u0142y jajkom li\u015bcie bazylii, mo\u017cna go by\u0142o te\u017c uzyska\u0107 przez moczenie jajek w wodzie stoj\u0105cej w wydr\u0105\u017ceniu pnia d\u0119bowego. Kolor fioletowy dawa\u0142o gotowanie jajek w wywarze z li\u015bci kwiatu ciemnej malwy. Na czerwono (od pomara\u0144czowego do ciemnego karminu) farbowano jajka w \u0142upinach cebuli, korze d\u0119bowej, krokusie, w szyszkach olchowych, owocach czarnego bzu, suszonych owocach jagody, w odwarze z robaczk\u00f3w zwanych czerwcami. Kolor czarny nadawa\u0142y jajkom kora olchy i m\u0142ode li\u015bcie klonu czarnego. Do barwienia jajek u\u017cywano ponadto farbki do bielizny, atramentu, kawy i cynamonu.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie symbolicznie pojmowano niegdy\u015b barwy pisanek. Kolor fioletowy lub niebieski oznacza\u0142 \u017ca\u0142ob\u0119 wielkopostn\u0105, ale ubarwione tak jajka mia\u0142y symbolizowa\u0107 koniec \u017ca\u0142oby. Barwy \u017c\u00f3\u0142te, zielone i r\u00f3\u017cowe oznacza\u0142y rado\u015b\u0107 ze zmartwychwstania Chrystusa, a czerwona symbolizowa\u0142a krew Chrystusa przelan\u0105 za grzechy.<\/p>\n

Zale\u017cnie od rysunku wykonanego na jajku pisanki nosi\u0142y jeszcze swoje w\u0142asne nazwy: w sosenki, jab\u0142uszka, topolki, dzwoneczki, koguciki, kurze \u0142apki\u2026 Ca\u0142y ogromny dzia\u0142 etnografii po\u015bwi\u0119cony jest badaniom tej przebogatej dziedziny polskiego folkloru, i cho\u0107 dzisiaj nikt ju\u017c chyba nie maluje a\u017c tylu pisanek, to warto pami\u0119ta\u0107, jak to niegdy\u015b robiono.<\/p>\n

Tekst:<\/strong> S\u0142awek Chyli\u0144ski<\/p>\n

Na podstawie:<\/strong> Polskie tradycje \u015bwi\u0105teczne<\/i>, Hanna Szymanderska, \u015awiat Ksi\u0105\u017cki, Warszawa 2003<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Solemnitas Splemnitatum, czyli uroczysto\u015b\u0107 uroczysto\u015bci \u2013 tak w VI wieku papie\u017c Grzegorz Wielki nazwa\u0142 Wielkanoc. Nast\u0119puj\u0105ca po zapustach \u2013 \u015bwi\u0119cie ko\u0144ca zimy i zarania wiosny, poprzedzana Wielkim Postem, w czasie kt\u00f3rego zima walczy z wiosn\u0105 \u2013 Wielkanoc to najwi\u0119ksza uroczysto\u015b\u0107 ko\u015bcielna.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1],"tags":[178,177,172,176],"class_list":["post-1571","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-inne","tag-kraszanki","tag-pisanki","tag-polskie-tradycje-swiateczne","tag-wielkanoc"],"views":4031,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1571","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1571"}],"version-history":[{"count":8,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1571\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31550,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1571\/revisions\/31550"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1571"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1571"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}