{"id":18669,"date":"2018-06-14T17:16:37","date_gmt":"2018-06-14T15:16:37","guid":{"rendered":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=18669"},"modified":"2018-06-14T17:16:37","modified_gmt":"2018-06-14T15:16:37","slug":"rok-niepodleglosci","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=18669","title":{"rendered":"Rok Niepodleg\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"

\"\"W bie\u017c\u0105cym roku obchodzimy setn\u0105 rocznic\u0119 odzyskania przez Polsk\u0119 Niepodleg\u0142o\u015bci. Rada Gminy Sadowne ustanowi\u0142a obecny rok \u201eRokiem Niepodleg\u0142o\u015bci w Gminie Sadowne\u201d.<\/strong><\/p>\n

Zaplanowano w Naszej Gminie na 2018 rok liczne uroczysto\u015bci patriotyczne, koncerty, konkursy, a tak\u017ce lekcje historyczne dla m\u0142odzie\u017cy i prelekcje dla doros\u0142ych. Zgodnie z zapowiedzi\u0105, w dniu 8 wrze\u015bnia 2018 roku odb\u0119d\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Sadownem do\u017cynki Diecezjalne przy udziale parafii \u015aw. Jana Chrzciciela w Sadownem, samorz\u0105d\u00f3w Gminy Sadowne i Powiatu W\u0119growskiego. Tak Sadowne uczci okr\u0105g\u0142\u0105 rocznic\u0119 odzyskania Niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Zbyt wiele jednak o wydarzeniach w tym okresie na terenie Naszej Gminy nie wiemy<\/strong> – nie dokumentowano tych wydarze\u0144 na naszym terenie, a mo\u017ce powsta\u0142e r\u0119kopisy czy maszynopisy przepad\u0142y lub zosta\u0142y zniszczone podczas tragicznych wydarze\u0144 kolejnej wojny i okupacji. A mo\u017ce jednak co\u015b si\u0119 zachowa\u0142o?<\/strong><\/p>\n

Og\u00f3lny opis wydarze\u0144 z tego okresu mo\u017cemy znale\u017a\u0107 np. we wspomnieniach p. Edwarda S\u00f3wki i jego publikacji pt. \u201eSadowie\u0144skie obrazy\u201d<\/strong> (szerzej na stronie http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=6443<\/a><\/strong><\/span>). Zacytuj\u0119 fragment:<\/p>\n

Ju\u017c w roku 1917 wida\u0107 by\u0142o, \u017ce Niemcy zajmowali si\u0119 bardziej chwiej\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0105 swoich wojsk na frontach, za\u015b mniej sprawami kraj\u00f3w okupowanych, co w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny zacz\u0119li odczuwa\u0107 Polacy.<\/em><\/p>\n

Wi\u0119ksze swobody obywatelskie, mniej skr\u0119powane \u017cycie osobiste i narodowe pozwoli\u0142y i Sadowianom pomy\u015ble\u0107 o sprawach pozornie zapomnianych.<\/em><\/p>\n

Staraniem ludzi dobrej woli, patriot\u00f3w wychowanych podczas niewoli w duchu polsko\u015bci i umi\u0142owania n\u0119kanej Ojczyzny zrodzi\u0142a si\u0119 pi\u0119kna my\u015bl, podniecenia jeszcze wi\u0119kszego nabrzmiewaj\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie uczu\u0107.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablica z 1886 r. \u2013 znajduje si\u0119 w zbiorach Muzeum Ziemi Sadowie\u0144skiej podobnie, jak r\u00f3wnie\u017c tablica z Sojk\u00f3wka<\/p><\/div>\n

W roku 1917 mija\u0142a w\u0142a\u015bnie setna rocznica \u015bmierci wielkiego Polaka \u2013 patrioty Tadeusza Ko\u015bciuszki. Serdeczna, g\u0142\u0119boka mi\u0142o\u015b\u0107 dla tego wielkiego bohatera narodowego tkwi\u0142a w sercach jego wsp\u00f3\u0142rodak\u00f3w. Gor\u0105ce umi\u0142owanie wszystkiego co polskie piel\u0119gnowane by\u0142o od dawna w ka\u017cdym niemal \u015bwiatlejszym domu Sadownego i okolic. Obok innych akcent\u00f3w dekoracyjnych wewn\u0105trz polskich dom\u00f3w widzia\u0142o si\u0119 Bia\u0142e Or\u0142y, portrety wielkich Polak\u00f3w, kr\u00f3l\u00f3w polskich, ozdobne teksty \u201eRoty\u201d M. Konopnickiej \u2013 Mazurka D\u0105browskiego i inne. Wezbrane i starannie przez d\u0142ugie lata piel\u0119gnowane uczucia mia\u0142y si\u0119 w setn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci Naczelnika spod Rac\u0142awic przerodzi\u0107 w skromny, lecz jak\u017ce wymowny i wdzi\u0119czny czyn. <\/em><\/p>\n

Tu\u017c obok sadowie\u0144skiego ko\u015bcio\u0142a, na piaszczystym pag\u00f3rku wznosi si\u0119 ma\u0142y pomnik, w \u015bcianie kt\u00f3rego widnieje tablica, kt\u00f3ra przetrwawszy w nim od roku 1864 s\u0142awi napisem cara Aleksandra II za wydanie ukazu o uw\u0142aszczeniu ch\u0142op\u00f3w. By\u0142y na terenie naszego regionu dwie takie tablice. Jedna wystawiona przez Niemc\u00f3w \u2013 kolonist\u00f3w z P\u0142atkownicy w Sojk\u00f3wku, bo tam by\u0142a kiedy\u015b siedziba gminy P\u0142atkownica, a druga w\u0142a\u015bnie w Sadownem.<\/em><\/p>\n

W umys\u0142ach mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 patriot\u00f3w Sadownego i okolic kie\u0142kuj\u0105 my\u015bli o wyrzuceniu znienawidzonej pozosta\u0142o\u015bci po nieistniej\u0105cym ju\u017c zaborcy carskim. Powstaje decyzja: usun\u0105\u0107 tablic\u0119 s\u0142awi\u0105c\u0105 cara, a na jej miejsce wstawi\u0107 znak ku chwale tego, kt\u00f3ry walczy\u0142 z caratem.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>

Po\u015bwi\u0119cenie pomnika upami\u0119tniaj\u0105cego setn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci Tadeusza Ko\u015bciuszki, Sadowne 1917 r. Foto z albumu: Uchwyci\u0107 wspomnienia. Odkrywamy dawne Sadowne, Gminny O\u015brodek Kultury w Sadownem, Sadowne 2014<\/p><\/div>\n

Widomy symbol uleg\u0142o\u015bci i podda\u0144stwa rosyjskiemu satrapie, wyrwany jest teraz ze \u015bciany pomnika, a jego miejsce zajmie ku pami\u0119ci potomnym marmurowa tablica z napisem: \u201eTadeuszowi Ko\u015bciuszce w setn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci \u2013 Rodacy \u2013 1817-1917\u201d. <\/em><\/p>\n

Dokonano tego czynu w dniu 3 maja 1917 roku, pod kierunkiem wielu dobrych Polak\u00f3w naszego regionu z Antonim Wycechem \u2013 s\u0119dzi\u0105 pokoju i Antonim Brudko \u2013 \u00f3wczesnym w\u00f3jtem gminy na czele.<\/em><\/p>\n

Uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia tablicy zgromadzi\u0142a niezliczon\u0105 rzesz\u0119 ludzi z Sadownego i okolicy. Wyg\u0142oszono podnios\u0142e, okoliczno\u015bciowe przem\u00f3wienia, kt\u00f3rych zgromadzony lud wys\u0142ucha\u0142 z uwag\u0105 i skupieniem. \u015apiewano patriotyczne pie\u015bni i zorganizowano demonstracyjny poch\u00f3d, kt\u00f3ry przemaszerowa\u0142 spod pomnika ulic\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 Sadownego, otrzymuj\u0105c\u0105 od tego momentu imi\u0119 Tadeusza Ko\u015bciuszki.<\/em><\/p>\n

Sadowne w tym dniu przybra\u0142o od\u015bwi\u0119tny wygl\u0105d. Domy udekorowano bia\u0142o-czerwonymi sztandarami, a na ich \u015bcianach lub w oknach widnia\u0142y Bia\u0142e Or\u0142y i portrety rac\u0142awickiego bohatera.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>

Zdj\u0119cie z uroczysto\u015bci setnej rocznicy \u015bmierci Tadeusza Ko\u015bciuszki. Foto z albumu: Uchwyci\u0107 wspomnienia. Odkrywamy dawne Sadowne, Gminny O\u015brodek Kultury w Sadownem, Sadowne 2014<\/p><\/div>\n

Pomnik Tadeusza Ko\u015bciuszki by\u0142 odt\u0105d widomym i niezaprzeczalnym znakiem patriotycznych uczu\u0107 polskich, cho\u0107 nie by\u0142o jeszcze pe\u0142nej wolno\u015bci, cho\u0107 na ziemi naszej panoszy\u0142 si\u0119 jeszcze okupant niemiecki. <\/em><\/p>\n

Miejsce u\u015bwi\u0119cone tym pomnikiem sta\u0142o si\u0119 w latach p\u00f3\u017aniejszych punktem wszystkich patriotycznych zgromadze\u0144 i obchod\u00f3w. Tu \u015bwi\u0119cono wszystkie rocznice narodowe i inne podnios\u0142e uroczysto\u015bci. Dzi\u015b tylko gorycz i przykro\u015b\u0107 wzbiera patrz\u0105c na zapomniany, prawie w ruinie dawny symbol sadowie\u0144skiego patriotyzmu.<\/em><\/p>\n

Przyszed\u0142 rok 1918, a z nim coraz bardziej rosn\u0105ce nadzieje na wyzwolenie Narodu Polskiego z d\u0142ugotrwa\u0142ej niewoli zaborczej. Jeszcze bardziej ni\u017c w roku poprzednim obchodzono w Sadownem narodow\u0105 rocznic\u0119 konstytucji 3 \u2013 Maja. I zn\u00f3w, jak rok temu, t\u0142um ludzi zebra\u0142 si\u0119 pod pomnikiem Ko\u015bciuszki, aby w uroczystym pochodzie przemaszerowa\u0107 przez Sadowne ulic\u0105 Naczelnika w sukmanie, daj\u0105c tym wyraz swych uczu\u0107, kt\u00f3rych mimo d\u0142ugoletniej przemocy nie zdo\u0142a\u0142 zaborca zabi\u0107 w narodzie.<\/em><\/p>\n

Nowoprzyby\u0142y w tym roku do Sadownego pierwszy kierownik szko\u0142y Stanis\u0142aw RYTEL, p\u0142omienny Polak, gor\u0105cy patriota prowadzi w tym pochodzie, wraz ze sw\u0105 \u017con\u0105 Stanis\u0142aw\u0105 Rytel, dzieci \u00f3wczesnej szko\u0142y sadowie\u0144skiej, w r\u0119kach kt\u00f3rych \u0142opoc\u0105 bia\u0142o-czerwone chor\u0105giewki. Widok tych ma\u0142ych proporczyk\u00f3w, pokazanych w Sadownem masowo po raz pierwszy, wyciska\u0142 z rozp\u0142omienionych oczu \u0142zy rado\u015bci i szcz\u0119\u015bcia rosn\u0105cych narodowych nadziei.<\/em><\/p>\n

W dziejach kultury, o\u015bwiaty i szkolnictwa naszego regionu dokonuj\u0105 si\u0119 od tej chwili zasadnicze przemiany. Przemiany te nast\u0105pi\u0105 po przybyciu do Sadownego kierownika Rytla, kt\u00f3ry, jak nit dot\u0105d, przejmie si\u0119 losami szko\u0142y i poprowadzi j\u0105 ku wspania\u0142emu rozwojowi nie notowanemu w dotychczasowych dziejach szkolnictwa naszego regionu.<\/em><\/p>\n

O wydarzeniach listopada 1918 roku pisali te\u017c i inni, np. Tomasz Szczechura czy Andrzej Firewicz. Ciekawostk\u0105 mo\u017ce by\u0107 opis udzia\u0142u sadowie\u0144skiego plutonu POW i \u017co\u0142nierzy z Komorowa pod dow\u00f3dztwem por. Stefana Roweckiego (p\u00f3\u017aniejszego genera\u0142a i dow\u00f3dcy AK) w rozbrajaniu Niemc\u00f3w w Sadownem i okolicy (<\/strong>wi\u0119cej na stronie http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=14080<\/strong><\/a><\/span>):<\/p>\n

\"\"<\/a>

Zbiory Muzeum Ziemi Sadowie\u0144skiej<\/p><\/div>\n

W listopadzie 1918 r. Niemcy zacz\u0119li opuszcza\u0107 te tereny, rekwiruj\u0105c ludno\u015bci konie i byd\u0142o, i wycofywali si\u0119 do Prus Wschodnich przez Brok, Ostr\u00f3w Mazowieck\u0105 i Ostro\u0142\u0119k\u0119.\u00a0Sadowie\u0144ski pluton POW bra\u0142 udzia\u0142 w rozbrajaniu Niemc\u00f3w. 18 listopada zauwa\u017cono, \u017ce pal\u0105 oni dokumenty i opuszczaj\u0105 swoj\u0105 komendantur\u0119 w Sadownem. Peowiacy rozbroili wtedy w Sadownem posterunek \u017candarmerii.\u00a0Pomog\u0142o im jedenastu \u017co\u0142nierzy polskich ze Szko\u0142y Podchor\u0105\u017cych Piechoty z Komorowa k. Ostrowi Mazowieckiej pod dow\u00f3dztwem por. Stefana Roweckiego (p\u00f3\u017aniejszy dow\u00f3dca AK \u2013 gen. \u201eGrot\u201d) i czterech uzbrojonych cywilnych ochotnik\u00f3w z Broku.\u00a0U\u017cywaj\u0105c podst\u0119pu, rozbroili oni pod Ziele\u0144cem kompani\u0119 niemieck\u0105, licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 160 \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3ra pod\u0105\u017ca\u0142a przez Sadowne na stacj\u0119 kolejow\u0105. Po rozbrojeniu i zabraniu im zrabowanych koni i byd\u0142a, Polacy zwolnili Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy udali si\u0119 na stacj\u0119, gdzie czeka\u0142a na nich inna kompania. St\u0105d kolej\u0105 pojechali do Brze\u015bcia Litewskiego, gdzie koncentrowa\u0142y si\u0119 wi\u0119ksze si\u0142y niemieckie.<\/em><\/p>\n

Uzbrojeni cz\u0142onkowie POW obj\u0119li warty w Sadownem i na stacji kolejowej, a potem przeszli do W\u0119growa, gdzie ochotniczo wst\u0105pili do organizuj\u0105cego si\u0119 Wojska Polskiego\u00a0\u2013 zasilili szeregi 22 pu\u0142ku piechoty stacjonuj\u0105cego w Siedlcach. W szeregach tego pu\u0142ku peowiacy walczyli w 1920 r. na Polesiu przeciwko nacieraj\u0105cej Armii Czerwonej \u2026<\/em><\/p>\n

O niespotykanym fortelu por. Roweckiego szerzej pisa\u0142a \u00f3wczesna prasa ostrowska w swoim wydaniu z 11 listopada 1918 roku:<\/strong><\/p>\n

W tym samym dniu komendant Szko\u0142y Podchor\u0105\u017cych mjr Kukiel otrzyma\u0142 informacj\u0119, \u017ce w okolicach Ostrowi i Broku niemiecki oddzia\u0142 dokonuje rabunk\u00f3w w okolicznych wioskach, zabieraj\u0105c rolnikom konie i byd\u0142o. Wys\u0142a\u0142 wi\u0119c por. Stefana Roweckiego z czteroosobowym oddzia\u0142kiem aby powstrzyma\u0142 grabienie ludno\u015bci. W drodze do Broku rozbrajaj\u0105 oni napotkane niemieckie patrole, a w samym Broku dowiaduj\u0105 si\u0119, \u017ce g\u0142\u00f3wny niemiecki oddzia\u0142 licz\u0105cy oko\u0142o 200 \u017co\u0142nierzy, przeprawi\u0142 si\u0119 ju\u017c za Bug. Powi\u0119kszony do 11 os\u00f3b patrol Roweckiego rusza w po\u015bcig za Niemcami, aby zatrzyma\u0107 ich przed stacj\u0105 w \u0141ochowie, gdzie znajduje si\u0119 inna niemiecka kompania oczekuj\u0105ca na transport do Niemiec. Podzieliwszy sw\u00f3j oddzia\u0142ek na trzy grupy i korzystaj\u0105c z nocnych ciemno\u015bci, Rowecki \u201eokr\u0105\u017ca\u201d Niemc\u00f3w mi\u0119dzy Sadownem i Ziele\u0144cem. Dzi\u0119ki fortelowi, jakiego nie powstydzi\u0142by si\u0119 sam pan Zag\u0142oba, wywo\u0142uje u przeciwnika wra\u017cenie, \u017ce otaczaj\u0105 go przewa\u017caj\u0105ce si\u0142y. W rezultacie zdezorientowani Niemcy sk\u0142adaj\u0105 bro\u0144. W r\u0119ce Polak\u00f3w wpada zdobycz w postaci kilkudziesi\u0119ciu koni oraz woz\u00f3w wy\u0142adowanych broni\u0105, amunicj\u0105 i wojskowym ekwipunkiem, a tak\u017ce du\u017ce stado byd\u0142a zrabowanego polskiej ludno\u015bci. Za ten wyczyn por. Stefan Rowecki otrzyma\u0142 niebawem Krzy\u017c Walecznych.<\/em> (\u0179r\u00f3d\u0142o: http:\/\/www.ostrowmaz.pl\/pl\/page\/wydanie-gazety-z-11-listopada-1918-roku<\/a><\/span>).<\/strong><\/p>\n

Tak to wygl\u0105da\u0142o i tyle wiemy. Drodzy Pa\u0144stwo, a mo\u017ce w\u015br\u00f3d Waszych zbior\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 jeszcze jakie\u015b zapiski lub fotografie z tego okresu i wydarze\u0144 na terenie Gminy Sadowne. Mo\u017ce warto je upubliczni\u0107 podczas wystawy, kt\u00f3ra zapewne powstanie w dniach poprzedzaj\u0105cych setn\u0105 rocznic\u0119 odzyskania Niepodleg\u0142o\u015bci. <\/strong><\/p>\n

Wszelkie tego rodzaju dokumenty i fotografie, r\u00f3wnie\u017c i opis ciekawych wydarze\u0144, ch\u0119tnie przyjmie od Pa\u0144stwa Gminny O\u015brodek Kultury w Sadownem i Gminna Biblioteka Publiczna w Sadownem \u2013 oczywi\u015bcie gwarantuj\u0105c ich zwrot po wykorzystaniu.<\/p>\n

Zach\u0119cam do udzia\u0142u w przygotowaniach do tego \u015awi\u0119ta i innych uroczysto\u015bciach zwi\u0105zanych z \u201eRokiem Niepodleg\u0142o\u015bci w Gminie Sadowne\u201d.<\/strong><\/p>\n

Tekst:<\/strong> S\u0142awek Chyli\u0144ski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W bie\u017c\u0105cym roku obchodzimy setn\u0105 rocznic\u0119 odzyskania przez Polsk\u0119 Niepodleg\u0142o\u015bci. Rada Gminy Sadowne ustanowi\u0142a obecny rok \u201eRokiem Niepodleg\u0142o\u015bci w Gminie Sadowne\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1973,31],"tags":[101,1974,2688],"class_list":["post-18669","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-pisali-o-sadownem","category-historia-gminy","tag-historia-gminy-sadowne","tag-pisali-o-sadownem","tag-rok-niepodleglosci-w-gminie-sadowne"],"views":2794,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18669","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18669"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18669\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18670,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18669\/revisions\/18670"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}