{"id":6796,"date":"2014-11-04T19:33:20","date_gmt":"2014-11-04T18:33:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=6796"},"modified":"2014-11-04T19:33:20","modified_gmt":"2014-11-04T18:33:20","slug":"tragiczny-wrzesien-cz-ii","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=6796","title":{"rendered":"Tragiczny wrzesie\u0144 – cz. II"},"content":{"rendered":"

\"ES.\"Na terenie Sadownego i w jego okolicznych lasach znajdowa\u0142a si\u0119 jeszcze wtedy du\u017ca ilo\u015b\u0107 ust\u0119puj\u0105cych spod R\u00f3\u017cana wojsk polskich, nale\u017c\u0105cych do 41 DP grupy operacyjnej WYSZK\u00d3W.<\/strong><\/p>\n

\"2014.11.04.11\"<\/a>

Kampania wrze\u015bniowa (foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe)<\/p><\/div>\n

Te pierwsze patrole niemieckie nie zabawi\u0142y d\u0142ugo w naszym rodzinnym Sadownem. Przywitani w okolicy domu rodziny Cie\u015bli\u0144skich celnym ogniem z karabin\u00f3w ukrytych \u017co\u0142nierzy polskich, pozostawiwszy dw\u00f3ch zabitych, umkn\u0119li na sp\u0142oszonych koniach i odst\u0105pili w kierunku P\u0142atkownicy, gdzie, po wcze\u015bniejszym przekroczeniu Bugu, przebywali ju\u017c tam w do\u015b\u0107 du\u017cej ilo\u015bci.<\/p>\n

Kieruj\u0105c si\u0119 wzgl\u0119dami taktycznymi wojska polskie, ust\u0119puj\u0105c spod R\u00f3\u017cana w kierunku Warszawy, stara\u0142y si\u0119 stworzy\u0107 niewielki punkt obrony i zamkn\u0105\u0107 doj\u015bcie wojsk hitlerowskich do Sadownego przez zorganizowanie na przedpolu Pierwszego Mostu a osad\u0105 skutecznych gniazd karabin\u00f3w maszynowych.<\/p>\n

\"2014.11.04.12\"<\/a>

Przeprawa przez Bug w Broku (foto: www.albumpolski.pl)<\/p><\/div>\n

Oddzia\u0142y tych niewielkich zgrupowa\u0144 podpu\u015bci\u0142y na blisk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 wype\u0142niaj\u0105ce ca\u0142kowicie d\u0142ugimi kolumnami niemieckimi szos\u0119 mi\u0119dzy P\u0142atkownic\u0105 a Sadownem. Pozwoli\u0142y dotrze\u0107 oddzia\u0142om wroga a\u017c do samego Sadownego, przed wej\u015bciem do kt\u00f3rego zatrzyma\u0142y si\u0119. I wtedy to, 9 wrze\u015bnia w godzinach popo\u0142udniowych, ukryte i przez Niemc\u00f3w zupe\u0142nie nie widoczne, gniazda polskich karabin\u00f3w maszynowych rozpocz\u0119\u0142y niespodziewany, gwa\u0142towny, krzy\u017cowy ogie\u0144 po widocznych jak na d\u0142oni, g\u0119sto zalegaj\u0105cych szos\u0119, wojskach nieprzyjacielskich. Trudno sobie wyobrazi\u0107, a jeszcze trudniej opisa\u0107, co dzia\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas w\u015br\u00f3d nie spodziewaj\u0105cych si\u0119 niczego oddzia\u0142\u00f3w niemieckich. Powsta\u0142 zam\u0119t nieopisany, tumult i gwa\u0142towny odwr\u00f3t w kierunku Broku. W tym samym czasie uderzy\u0142y od strony lasu, ukryte w nim i okolicznych zaro\u015blach, oddzia\u0142y zgrupowa\u0144 polskich. Niemcy, znalaz\u0142szy si\u0119 zewsz\u0105d w potrzasku, uciekali we wszystkie niemal strony gin\u0105c masowo i zostawiaj\u0105c tabory, samochody, niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 sprz\u0119tu i r\u00f3\u017cnych rzeczy.<\/p>\n

\"2014.11.04.13\"<\/a>

Przeprawa przy mo\u015bcie w Broku (Historia przystani w Broku, Jacek Frankowski, www.albumpolski.pl)<\/p><\/div>\n

Wed\u0142ug relacji jednego z uczestnik\u00f3w tej walki, nieznanego polskiego \u017co\u0142nierza, na kr\u00f3tkim odcinku naszej szosy od Sadownego do Drugiego Mostu poleg\u0142o kilkuset Niemc\u00f3w, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 pochowano potem na cmentarzu poniemieckim w P\u0142atkownicy, ponad 50 na cmentarzu \u00a0w Sadownem, a reszt\u0119 wywie\u017ali samochodami do Reichu. P\u0142atkownica i Brok znajdowa\u0142y si\u0119 ju\u017c wtedy w r\u0119kach niemieckich. Po tej udanej operacji wojska polskie wycofa\u0142y si\u0119 do Sadownego, zapadaj\u0105c w pobliskim, po\u0142o\u017conym przy szosie, lesie.<\/p>\n

\"2014.11.04.14\"<\/a>

Niemieckie pozycje na brzegu Bugu (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

To niespodziewane, przykre w skutkach dla Niemc\u00f3w \u201epowitanie\u201d w Sadownem, doprowadzi\u0142o ich do w\u015bciek\u0142o\u015bci i tego samego dnia w godzinach wieczornych, przy u\u017cyciu zdwojonych si\u0142, wypar\u0142szy nielicznych \u017co\u0142nierzy polskich z osady, podpalili j\u0105 od strony p\u00f3\u0142nocnej. Przedtem jednak, przy pomocy kolonist\u00f3w niemieckich z P\u0142atkownicy, Sadolesia i Sojk\u00f3wka obrabowali doszcz\u0119tnie prawie wszystkie domy i sklepy, zw\u0142aszcza \u017cydowskie. Sadowne p\u0142on\u0119\u0142o ca\u0142\u0105 noc z 9 na 10 wrze\u015bnia i dogorywa\u0142o jeszcze przez ca\u0142y nast\u0119pny dzie\u0144, w niedziel\u0119.<\/p>\n

Buszuj\u0105ce przed spaleniem Sadownego wojska hitlerowskie, pijane i na p\u00f3\u0142 dzikie, wymordowa\u0142y znajduj\u0105ce si\u0119 w ukryciu resztki pozosta\u0142ej ludno\u015bci \u017cydowskiej. Zamroczeni alkoholem \u017co\u0142dacy Hitlera z grup SS pastwili si\u0119 nad starymi, niedo\u0142\u0119\u017cnymi \u017byd\u00f3wkami i \u017bydami, i w\u015br\u00f3d \u015bmiech\u00f3w i dzikiej rado\u015bci fotografowali ich, a potem zabijali, zn\u0119caj\u0105c si\u0119 przedtem dla dodania ofiarom wi\u0119kszego przera\u017cenia.<\/p>\n

\"2014.11.04.15\"<\/a>

Pozycje oddzia\u0142\u00f3w polskich 133 pu\u0142ku piechoty 9-10 wrze\u015bnia (\u0179r\u00f3d\u0142o: 33. Dywizja Piechoty rez. w bitwie nad Bugiem we wrze\u015bniu 1939 r.)<\/p><\/div>\n

W ten spos\u00f3b centrum Sadownego prawie do szko\u0142y ju\u017c w dniach 9 i 10 wrze\u015bnia zosta\u0142o opanowane przez napastnik\u00f3w.<\/p>\n

Tymczasem zalegaj\u0105ce w pobliskim lesie niewielkie oddzia\u0142y wojsk polskich wycofuj\u0105cych si\u0119 powoli w kierunku Warszawy nie mog\u0142y si\u0119 pogodzi\u0107 z obecno\u015bci\u0105 nieprzyjaciela w Sadownem, kt\u00f3ry, wdar\u0142szy si\u0119 tu klinem, rozpocz\u0105\u0142 manewr oskrzydlaj\u0105cy od Ostrowi i Broku, poprzez Udrzyn i dalej Wyszk\u00f3w, a zbudowawszy most pontonowy na Bugu w okolicy Ra\u017cen, przeprawi\u0142 si\u0119 na t\u0119 stron\u0119 i posuwa\u0142 si\u0119 w kierunku Sadownego przez Zalesie, Zarzetk\u0119 i Grabiny, spodziewaj\u0105c si\u0119 wi\u0119kszych zgrupowa\u0144 polskich w lasach Sadownego. Mylne to by\u0142y jednak rachuby. Obro\u0144c\u00f3w Sadownego pozosta\u0142o w\u00f3wczas, we wspomnianym wy\u017cej lesie, niewielu, garstka zaledwie, poniewa\u017c du\u017ce ich formacje odesz\u0142y przedtem w kierunku Ziele\u0144ca, \u0141ochowa i dalej do Warszawy. Ich bohaterstwo i op\u00f3r wzgl\u0119dem brutalnego wroga stworzy\u0142y powa\u017cne przeciw niemu gniazdo oporu, ukrywaj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 w g\u0142\u0119bi, a cz\u0119\u015b\u0107 na skraju lasu obok domostwa rodziny Postk\u00f3w. W tym to w\u0142a\u015bnie miejscu, na gruncie rolnym Romana Jakubowskiego, uformowane zosta\u0142o ponownie, jak przedtem, gniazdo ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych. Zakryte i zabezpieczone lasem ty\u0142y, oraz doskona\u0142a st\u0105d widoczno\u015b\u0107 ca\u0142ej prawie osady, jak r\u00f3wnie\u017c pobli\u017ce szosy, jako g\u0142\u00f3wnego na tym terenie traktu komunikacyjnego, stwarza\u0142y dla tej bohaterskiej grupy doskona\u0142e pod wzgl\u0119dem strategicznym stanowisko dla operacji przeciw tkwi\u0105cemu w Sadownem wrogowi. Przewiduj\u0105c oskrzydlenia z lewa i prawa, cz\u0119\u015b\u0107 tych oddzia\u0142\u00f3w obsadzi\u0142a wylot drogi do Ko\u0142odzi\u0105\u017ca, obok Ku\u017anicy, a na przedpolu lasu, na szosie zosta\u0142 obsadzony przez polsk\u0105 plac\u00f3wk\u0119 tak\u017ce ma\u0142y mostek, spe\u0142niaj\u0105cy w tym przypadku rol\u0119 punktu zaczepno \u2013 os\u0142aniaj\u0105cego.<\/p>\n

\"2014.11.04.16\"<\/a>

Szwadron kolarzy niemieckich na obrze\u017cach Sadownego (foto: www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

Tymczasem przez prowizoryczny most na Bugu w okolicy Ra\u017cen przedosta\u0142y si\u0119 grupy operacyjne prawego skrzyd\u0142a niemieckiego i zbli\u017cy\u0142y si\u0119 pewne siebie do wsi Grabiny, aby prawdopodobnie stamt\u0105d, poprzez Oci\u0119te zaskoczy\u0107 zgrupowane w Sadownem oddzia\u0142y polskie. Znamiennym dla tej chwili wydarzeniem by\u0142o zabicie przez polskiego \u017co\u0142nierza z r\u0119cznego karabinu oficera niemieckiego, prawdopodobnie w stopniu genera\u0142a. Strata taka doprowadzi\u0142a do skrajnej w\u015bciek\u0142o\u015bci wojska niemieckie, kt\u00f3re w odwet za straconego oficera wymordowa\u0142y znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 niewinnych mieszka\u0144c\u00f3w Grabin. Zgin\u0119li w\u00f3wczas zastrzeleni bez pardonu: w dniu 10 wrze\u015bnia: Filipkowski Stanis\u0142aw, Filipkowski Bogumi\u0142, Kowalczyk Stanis\u0142aw, Kowalczyk Stanis\u0142aw syn Kazimierza, Ko\u0142ek Stanis\u0142aw, Mazurek Stanis\u0142aw, Pu\u015bcion Rozalia, Pu\u015bcion Czes\u0142aw, Powier\u017ca Aleksander, Powier\u017ca Adam, Powier\u017ca Henryk, Rowicki J\u00f3zef, Rowicki Tomasz, Rowicki Stanis\u0142aw, Rowicki Kazimierz, Wierzbicki Marian, Wierzbicka Rozalia, Wr\u00f3bel Stanis\u0142aw, Zawadzki Jan, Pakie\u0142a J\u00f3zef z Zarzetki i wielu nieznanych uciekinier\u00f3w z r\u00f3\u017cnych stron Polski. Og\u00f3\u0142em w wyniku tej okrutnej i bestialskiej zemsty zgin\u0119\u0142o w\u00f3wczas w Grabinach ponad 30 os\u00f3b. By\u0142a to pierwsza na naszych ziemiach masakra bezbronnej ludno\u015bci cywilnej, kt\u00f3ra stanowi\u0142a krwawe preludium do nadchodz\u0105cych okrutnych czas\u00f3w niewoli hitlerowskiej.<\/p>\n

\"2014.11.04.17\"<\/a>

Widok Sadownego po bitwie (foto: www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

Po spaleniu Sadownego, w dniu 10 i 11 wrze\u015bnia oddzia\u0142y Wehrmachtu rozpocz\u0119\u0142y natarcie w kierunku dr\u00f3g wy\u017cej wymienionych, podczas kt\u00f3rego zosta\u0142y huraganowym ogniem polskiej broni maszynowej, broni r\u0119cznej i atakiem na bagnety w brawurowym kontrataku wyparte nie tylko z przedpola, lecz r\u00f3wnie\u017c dwukrotnie z Sadownego. W zaciek\u0142ym i za\u017cartym boju obu stron przechodzi\u0142o ono z r\u0105k do r\u0105k. Oddzia\u0142y polskie, widz\u0105c przewa\u017caj\u0105ce si\u0142y przeciwnika, zmuszone by\u0142y wycofa\u0107 si\u0119 na poprzednio zajmowane stanowiska, trac\u0105c kilku zabitych i rannych. Liczba poleg\u0142ych Niemc\u00f3w nie jest znana, poniewa\u017c zgodnie ze swoim zwyczajem, czy by\u0107 mo\u017ce poleceniem wojskowym, poleg\u0142ych, jak w poprzednim wypadku, wywieziono do Reichu.<\/p>\n

\"O\"<\/a>

Zbiorowa mogi\u0142a \u017co\u0142nierzy przy g\u0142\u00f3wnej alei sadowie\u0144skiego cmentarza (foto: sch)<\/p><\/div>\n

11 wrze\u015bnia dzielna grupa pozosta\u0142ych zaledwie 13 \u017co\u0142nierzy \u2013 obro\u0144c\u00f3w Sadownego wysieczona zosta\u0142a na skraju lasu z broni pok\u0142adowej nisko przelatuj\u0105cego nad nimi samolotu hitlerowskiego, ponosz\u0105c bohatersk\u0105 \u015bmier\u0107 ofiarnie przelanej krwi na chwa\u0142\u0119 swojej brutalnie napadni\u0119tej Ojczyzny. Wraz z nimi zgin\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c ich dow\u00f3dca w stopniu porucznika rezerwy o nazwisku Paw\u0142owski, kt\u00f3ry spoczywa ze swymi \u017co\u0142nierzami w zbiorowej mogile sadowe\u0144skiego cmentarza, pod p\u0142yt\u0105 pomnika wystawionego dzi\u0119ki ofiarno\u015bci miejscowego spo\u0142ecze\u0144stwa w roku 1963.<\/p>\n

Reszta oddzia\u0142\u00f3w, po stracie dow\u00f3dcy, wycofa\u0142a si\u0119 noc\u0105 11 wrze\u015bnia w kierunku Warszawy.<\/p>\n

Sadowne, a wraz z nim ca\u0142a jego okolica, znalaz\u0142y si\u0119 odt\u0105d na d\u0142ugich 5 lat w krwawej niewoli okupacyjnej okrutnego i krwio\u017cerczego zaborcy. By\u0142 to jeden z najci\u0119\u017cszych i najkrwawszych okres\u00f3w w dziejach kilkuwiekowych ziemi sadowie\u0144skiej.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY –\u00a0<\/strong>Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic, Edward S\u00f3wka –\u00a0SADOWNE 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na terenie Sadownego i w jego okolicznych lasach znajdowa\u0142a si\u0119 jeszcze wtedy du\u017ca ilo\u015b\u0107 ust\u0119puj\u0105cych spod R\u00f3\u017cana wojsk polskich, nale\u017c\u0105cych do 41 DP grupy operacyjnej WYSZK\u00d3W.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-6796","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":5199,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6796","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6796"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6807,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6796\/revisions\/6807"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}