{"id":12262,"date":"2016-05-07T16:28:15","date_gmt":"2016-05-07T14:28:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=12262"},"modified":"2016-05-07T16:30:01","modified_gmt":"2016-05-07T14:30:01","slug":"pisali-o-sadownem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=12262","title":{"rendered":"Pisali o Sadownem…"},"content":{"rendered":"

\"pisali4\"Pierwsze kroki.<\/strong><\/p>\n

Po za\u0142o\u017ceniu w 1514 roku Sadownego, zlokalizowanego w centrum regionu, Kapitu\u0142a stworzy\u0142a tu parafi\u0119. Biskup p\u0142ocki ks. Rafa\u0142 Leszczy\u0144ski w 1524 roku wyda\u0142 zgod\u0119 na jej erygowanie \/pocz\u0105tkowo dla czterech wsi \u2013 Sadowne, Ra\u017cny, Ko\u0142odzi\u0105\u017c i Mrozowa Wola\/. Utworzenie parafii przybli\u017cy\u0142o pos\u0142ugi religijne wiernym mieszkaj\u0105cym na terenie d\u00f3br. Kapitu\u0142a wyposa\u017cy\u0142a parafi\u0119 \u2013 przydzielaj\u0105c dla proboszcza 4 w\u0142\u00f3ki ziemi. Na tej ziemi proboszcz osadzi\u0142 ch\u0142op\u00f3w i za\u0142o\u017cy\u0142 niewielki folwark \/na terenie d\u00f3br dzia\u0142a\u0142y w II po\u0142owie XVI wieku cztery folwarki za\u0142o\u017cone przez Kapitu\u0142\u0119 w Ra\u017cnach, Ko\u0142odzi\u0105\u017cu, Mrozowej Woli i Brz\u00f3zce\/. Po za\u0142o\u017ceniu parafii Sadowne zacz\u0105\u0142 kszta\u0142towa\u0107 si\u0119 centralny o\u015brodek administracyjny dla pozosta\u0142ych wsi. \u2013 (wg \u201eDzieje wsi Ra\u017cny\u201d, A. Stankiewicz, Warszawa 2006).<\/p>\n

\"pisali1\"

Zbiory Muzeum Ziemi Sadowie\u0144skiej<\/p><\/div>\n

W dokumentach ksi\u0119stwa mazowieckiego najwcze\u015bniej pojawia si\u0119 nazwa wsi Ra\u017cny. Okazuje si\u0119, \u017ce miejscowo\u015b\u0107 ta zamieszka\u0142a by\u0142a od niezmiernie dawna. Natrafiono na \u015blady, \u017ce ju\u017c w czasach przedhistorycznych, jakie\u015b 1700-1800 lat temu, znajdowa\u0142o si\u0119 tu osiedle, po kt\u00f3rym pozosta\u0142o cmentarzysko. Poza tym jednak \u017cadnych wiadomo\u015bci o tym osiedlu nie mamy\u2026<\/p>\n

W roku 1425 Ra\u017cny znajdowa\u0142y si\u0119 w samym sercu puszczy, kt\u00f3ra po obu brzegach Bugu rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 wko\u0142o nich na wiele kilometr\u00f3w \/od roku 1434 \u2013 przez ponad 350 lat \u2013 stanowi\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107 kapitu\u0142y ko\u015bcio\u0142a kolegiackiego \u015bw. Jana w Warszawie. Jedynie Morzyczyn i P\u0142atkownica by\u0142y w\u00f3wczas w\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105.\/. W najbli\u017cszej okolicy by\u0142o tylko jedno miasto, mianowicie Kamieniec, nieco dalej, a\u017c nad Narwi\u0105, rozwija\u0142 si\u0119 Pu\u0142tusk. Brok by\u0142 ma\u0142\u0105 mie\u015bcin\u0105; istnia\u0142 w nim co prawda targ, ale osada nie mia\u0142a jeszcze praw miejskich, tak samo nie by\u0142y wtedy jeszcze miastami osiedla dalsze: Ostr\u00f3w, Nur, Wyszk\u00f3w, W\u0119gr\u00f3w, Soko\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\"pisali2\"

Zbiory Muzeum Ziemi Sadowie\u0144skiej<\/p><\/div>\n

W tym stanie rzeczy wojewoda Piotr otrzyma\u0142 od ksi\u0119cia Janusza I zezwolenie na za\u0142o\u017cenie miasta w Ra\u017cnach. Niestety, z przyczyn bli\u017cej nam nie znanych nie powiod\u0142o si\u0119 to\u2026 Drug\u0105 miejscowo\u015bci\u0105, wymienion\u0105 niemal w tym samym czasie w dokumentach ksi\u0119stwa mazowieckiego, jest w\u0142a\u015bnie Morzyczyn. Z kr\u00f3tkiej notatki z 1429 r. dowiadujemy si\u0119, \u017ce wie\u015b Morzyczyn by\u0142a urz\u0105dzona na prawie czynszowym, \u017ce s\u0105downictwo w niej sprawowa\u0142 w\u00f3jt, \u017ce istnia\u0142a we wsi karczma\u2026 W tym czasie istnia\u0142y prawdopodobnie Ugoszcz i Wil\u0105cza. Osiedle Ugoszcz, po\u0142o\u017cone nad rzeczu\u0142k\u0105 tej samej nazwy, znajdowa\u0142o si\u0119 gdzie\u015b na obszarze Mrozowej Woli\u2026 Osiedle Wil\u0105cza to dzisiejsze Wilczog\u0119by; po\u0142o\u017cone by\u0142o przy uj\u015bciu do Bugu strugi o tej samej nazwie, nad jeziorem zwanym dzi\u015b Kot\u0142o \/wie\u015b Wilczog\u0119by za\u0142o\u017cona zosta\u0142a na podstawie dokumentu wystawionego w roku 1504. Ju\u017c przedtem istnia\u0142o w tym miejscu osiedle zwane Wil\u0105cz\u0105\u2026<\/p>\n

Bardzo wcze\u015bnie musia\u0142 rozwin\u0105\u0107 si\u0119 Ko\u0142odzi\u0105\u017c mimo, \u017ce o nim z wieku XV nie mamy \u017cadnej wiadomo\u015bci; od razu dowiadujemy si\u0119, \u017ce to ju\u017c du\u017ce osiedle.<\/p>\n

Sadowne r\u00f3wnie\u017c by\u0142o wsi\u0105 now\u0105, za\u0142o\u017con\u0105 \u201ena surowym korzeniu\u201d. Umowa z w\u00f3jtem tej wsi zawarta zosta\u0142a w 1514 r., osadnicy za\u015b otrzymali \u201ewol\u0119\u201d na lat 20 dokumentem wystawionym przez ks. Z. Roskowskiego w 1519 r., wsi\u0105 now\u0105 by\u0142a Mrozowa Wola, w dokumentach pocz\u0105tkowo nazywana po prostu Mr\u00f3z. Za\u0142o\u017cycielem jej i w\u00f3jtem by\u0142 Stanis\u0142aw Mr\u00f3z, od niego te\u017c wzi\u0119\u0142a nazw\u0119. Wie\u015b za\u0142o\u017cona zosta\u0142a obok osiedla istniej\u0105cego dawniej, zwanego Ugoszcz, kt\u00f3re te\u017c z czasem poch\u0142on\u0119\u0142a\u2026 W Mrozowej Woli ks. Z. Roskowski za\u0142o\u017cy\u0142 m\u0142yn spi\u0119trzaj\u0105c wod\u0119 strugi Ugoszczy oraz wybudowa\u0142 sobie obronny dom. Od tego ksi\u0119\u017cego gospodarstwa i domostwa posz\u0142a nazwa Ksi\u0119\u017cyzna\u2026<\/p>\n

\"pisali3\"

Zbiory Muzeum Ziemi Sadowie\u0144skiej<\/p><\/div>\n

W drugim etapie powstawa\u0142y dalsze wsie. Najpierwsza z nich to Orze\u0142ek, zasiedlony zapewne wkr\u00f3tce po uregulowaniu sporu granicznego z Lipkami i Kosowem (znajduj\u0105cymi si\u0119 w granicach Ksi\u0119stwa Litewskiego). Mog\u0142o to mie\u0107 miejsce ju\u017c ok. 1530 r.<\/p>\n

Nast\u0119pn\u0105 wsi\u0105 by\u0142 Zieleniec, kt\u00f3ry odziedziczy\u0142 nazw\u0119 lasu, na miejscu kt\u00f3rego powsta\u0142. Wie\u015b ta wymieniona zosta\u0142a po raz pierwszy w 1552 r. W tym\u017ce roku istnia\u0142a ju\u017c i Sok\u00f3\u0142ka. Dat\u0119 powstania obu tych wsi nale\u017cy cofn\u0105\u0107 przynajmniej o lat dwadzie\u015bcia. Obie one znalaz\u0142y si\u0119 w 1552 r. w wykazach podatku \u0142anowego, tzw. rejestrach poborowych. Poniewa\u017c podatki zacz\u0119to pobiera\u0107 dopiero wtedy, gdy wygas\u0142y lata \u201ewoli\u201d, a zazwyczaj trwa\u0142o to najmniej lat 20, w\u0142\u00f3ki dla Ziele\u0144ca i Sok\u00f3\u0142ki wymierzono gdzie\u015b oko\u0142o 1530r. W 1563r. zjawia si\u0119 w rejestrze poborowym Brz\u00f3zka, nazywana niekiedy tak\u017ce Brzoz\u0105. Jej pocz\u0105tki datuj\u0105 si\u0119 zapewne oko\u0142o 1540 r. \u2026 Wie\u015b kr\u00f3lewsk\u0105 Grabiny po raz pierwszy spotykamy w wykazie podatk\u00f3w z 1579 r., powsta\u0142a zapewne przed rokiem 1560. \u017be osadnicy Dobroszewa \u2013 Grabin (Niemcowej Woli) korzystali z lat \u201ewoli\u201d, za\u015bwiadcza nam zapiska w lustracji z roku 1570.<\/p>\n

\"pisali4\"<\/a>Osadnictwo, kt\u00f3re tak pi\u0119knie rozwija\u0142o si\u0119 za panowania ostatnich Jagiellon\u00f3w, w XVI w., nie tylko zatrzyma\u0142o si\u0119, ale zacz\u0119\u0142o si\u0119 cofa\u0107. Kwitn\u0105ce dawniej osiedla pustosza\u0142y, niekt\u00f3re nawet ca\u0142kowicie zamar\u0142y, na pola powraca\u0142 las.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wny cios rozwojowi naszej okolicy zada\u0142y sro\u017c\u0105ce si\u0119 od po\u0142owy XVII w. za panowania Jana Kazimierza i nast\u0119pnych monarch\u00f3w kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe i wojny. \u2026O zmianach zachodz\u0105cych w liczbie ludno\u015bci w ka\u017cdej wsi mo\u017cemy zorientowa\u0107 si\u0119 z liczby chrzt\u00f3w zapisanych w ksi\u0119gach parafii Sadowne\u2026 Wynika z nich, \u017ce po potopie szwedzkim (1655-1657) niemal ca\u0142kowicie znikn\u0119\u0142y na lat kilkadziesi\u0105t Sok\u00f3\u0142ka i Brz\u00f3zka, a od ko\u0144ca XVII w. los ten spotka\u0142 i Grabiny. \u2026W ksi\u0119gach chrzt\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 nazwy nowych osiedli\u2026 W 1743r. np. zapisana zosta\u0142a po raz pierwszy nazwa Oci\u0119te\u2026 W roku 1643, czyli w chwili za\u0142o\u017cenia ksi\u0119gi chrzt\u00f3w, istnia\u0142y: Sadole\u015b i Po\u015bwi\u0105tne. Sadole\u015b, nazywany tak\u017ce Sadolasem, traktowana by\u0142a zrazu jako cz\u0119\u015b\u0107 Sadownego\u2026 Dopiero z czasem Sadole\u015b wydzieli\u0142a si\u0119 jako osobna wie\u015b. Po\u015bwi\u0105tne by\u0142a to cz\u0119\u015b\u0107 Sadownego, stanowi\u0105ca w\u0142asno\u015b\u0107 probostwa. Od 1645 r. zjawia si\u0119 Kowalewskie; by\u0142o to osiedle na obszarze dzisiejszego Sadownego, bardzo mo\u017cliwe, \u017ce potem nazywano je Ku\u017anic\u0105. Dalsze nazwy \u2013 zjawiaj\u0105ce si\u0119 w ksi\u0119dze chrzt\u00f3w \u2013 to Krupie\u0144skie od 1684 r., Bojewo od 1726 r., Oci\u0119te od 1743, Ku\u017anica od 1758, S\u0119karzowizna od 1756, Czaplowizna od 1787, wreszcie Zajezierze i W\u0105sosz od 1796 r. \u2026Spo\u015br\u00f3d nich Zajezierze dzi\u015b stanowi cz\u0119\u015b\u0107 wsi Sojk\u00f3wek, W\u0105sosz za\u015b cz\u0119\u015b\u0107 Sadolesia. S\u0119karzowizna to dzisiejsza Szynkarzyzna, zwana potocznie S\u0119kar\u0105. \u2026Od 1696 r. zjawia si\u0119 w ksi\u0119dze chrzt\u00f3w parokrotnie nazwa osiedla Grzywacz, inaczej K\u0105tniki. Gdzie si\u0119 znajdowa\u0142o, nie spos\u00f3b dociec.<\/p>\n

\"pisali5\"<\/a><\/p>\n

Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje Ku\u017anica, prawdopodobnie najpierw nazywana Kowalewskiem. By\u0142o to osiedle powsta\u0142e w bliskim s\u0105siedztwie \u00f3wczesnego Sadownego, przy ku\u017anicy, czyli piecu do wytapiania \u017celaza\u2026 Powstaje po 1830 r. S\u00f3jk\u00f3wek, nazwany tak od rz\u0105dcy d\u00f3br ko\u0142odzi\u0105skich Andrzeja Soyke, zrazu nazywany Nowymi W\u0142\u00f3kami lub Nowymi Koloniami. W aktach ko\u015bcielnych nazwa S\u00f3jkowo pojawia si\u0119 w 1835 r. W nast\u0119pnym roku zapisane zosta\u0142y nazwy wsi Zarzetka i Podborze, najp\u00f3\u017aniej \u2013 Zalesie. W tym te\u017c okresie jako osobna wie\u015b powstaj\u0105 Podbojany. Dzi\u015b na obszarze dawnych Podbojan nie istnieje ani jedno domostwo, jej teren przy\u0142\u0105czony zosta\u0142 do Wilczog\u0105b.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n

\u201eNad Bugiem, Ugoszcz\u0105, Wil\u0105cz\u0105\u201d<\/em>, Tomasz Szczechura, Ludowa Sp\u00f3\u0142dzielnia Wydawnicza, 1967 (pozycja ksi\u0105\u017ckowa dost\u0119pna w zbiorach Gminnej Biblioteki Publicznej w Sadownem)<\/p>\n

\u201eDzieje wsi Ra\u017cny\u201d<\/em>, Adam Stankiewicz, Warszawa 2006 (pozycja ksi\u0105\u017ckowa dost\u0119pna w zbiorach Gminnej Biblioteki Publicznej w Sadownem)<\/p>\n

www.geohistoria.pl<\/a>\u00a0– mapy<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierwsze kroki.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1973,31],"tags":[220,101,1974,25,1975],"class_list":["post-12262","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-pisali-o-sadownem","category-historia-gminy","tag-adam-stankiewicz","tag-historia-gminy-sadowne","tag-pisali-o-sadownem","tag-sadowne","tag-tomasz-szczechura"],"views":5115,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12262","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12262"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12262\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12269,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12262\/revisions\/12269"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12262"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12262"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12262"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}