{"id":12722,"date":"2016-06-15T14:51:15","date_gmt":"2016-06-15T12:51:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=12722"},"modified":"2016-06-15T14:51:15","modified_gmt":"2016-06-15T12:51:15","slug":"jan-nepomucen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=12722","title":{"rendered":"Jan Nepomucen"},"content":{"rendered":"

\"2016.06.15.5\"Kult tego czeskiego \u015bwi\u0119tego jest nadal wyj\u0105tkowo \u017cywy. My r\u00f3wnie\u017c mo\u017cemy pochwali\u0107 si\u0119 zabytkow\u0105 kapliczk\u0105 Jana Nepomucena.<\/strong><\/p>\n

Jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne, Jan Nepomucen urodzi\u0142 si\u0119 ok. 1350 r. w Pomuku (obecnie Nepomuk) ko\u0142o Pragi, a zmar\u0142 20 marca 1393 r. w Pradze. By\u0142 doktorem prawa, wikariuszem generalnym archidiecezji praskiej arcybiskupa praskiego Jana z Jenstjena. W zwi\u0105zku z zatargiem mi\u0119dzy kr\u00f3lem Czech Wac\u0142awem IV a arcybiskupem, Jan Nepomucen popad\u0142 w nie\u0142ask\u0119 w\u0142adcy i w 1393 r. zosta\u0142 uwi\u0119ziony, torturowany i ostatecznie zrzucony z mostu Karola do We\u0142tawy.<\/p>\n

Natomiast wed\u0142ug innej legendy, Nepomucen odm\u00f3wi\u0142 wyjawienia tajemnicy spowiedzi kr\u00f3lowej Zofii Bawarskiej, kt\u00f3r\u0105 kr\u00f3l Wac\u0142aw podejrzewa\u0142 o niewierno\u015b\u0107. U\u015bmiercono go, a zw\u0142oki z\u0142o\u017cono w nieistniej\u0105cym dzi\u015b ko\u015bciele \u015bw. Krzy\u017ca, a nast\u0119pnie w katedrze \u015bw. Wita na Hradczanach. Wed\u0142ug tradycji, po otwarciu krypty \u015bwi\u0119tego przed kanonizacj\u0105 w 1719 r. okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jego zw\u0142oki maj\u0105 nienaruszony j\u0119zyk. W 1721 r. Jan Nepomucen zosta\u0142 beatyfikowany, a kanonizowany 19 marca 1729 r. przez papie\u017ca Benedykta XIII. Jego kult rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na s\u0105siednie ziemie, zw\u0142aszcza na \u015al\u0105sk. Jego wspomnienie liturgiczne w Ko\u015bciele katolickim obchodzone jest 21 maja.<\/p>\n

Jan Nepomucen jest patronem Czech, or\u0119downikiem dobrej spowiedzi, opiekunem most\u00f3w i przepraw. Wed\u0142ug tradycji ludowej by\u0142 \u015bwi\u0119tym, kt\u00f3ry chroni\u0142 pola i zasiewy przed powodzi\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c i susz\u0105. <\/strong>Dlatego figury Jana Nepomucena mo\u017cna spotka\u0107 przy drogach w s\u0105siedztwie most\u00f3w, rzek, ale r\u00f3wnie\u017c na placach publicznych i ko\u015bcielnych oraz na skrzy\u017cowaniach dr\u00f3g.<\/p>\n

Gmina Sadowne r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce pochwali\u0107 si\u0119 jednym z bardziej znanych na tym terenie zabytk\u00f3w kultu religijnego, kt\u00f3rym jest kapliczka \u015bw. Jana Nepomucena w Zalesiu.<\/strong> Ju\u017c w przesz\u0142o\u015bci pisa\u0142 o kapliczce p. Edward S\u00f3wka w \u201eSadowie\u0144skich obrazach\u201d<\/a><\/strong><\/span>, p. Wies\u0142aw Maliszewski uczci\u0142 kapliczk\u0119 wierszem \u201e\u015aw. Jan Nepomucen spod Sadownego\u201d<\/a><\/strong><\/span>, natomiast Grupa Edwarda z sadowie\u0144skiego Gimnazjum odda\u0142a jej cze\u015b\u0107 spektaklem \u201eOdsun\u0105\u0142 si\u0119 Jan\u2026\u201d<\/a><\/strong><\/span>, kt\u00f3ry zaprezentowano podczas obchod\u00f3w 500-lecia Sadownego.<\/p>\n

Co ciekawe, z kapliczk\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 znane i cz\u0119sto powtarzane powiedzenie \u201eOdsun\u0105\u0142 si\u0119 jak \u015bw. Jan od Sadownego”<\/strong>, o czym mo\u017cemy tak\u017ce poczyta\u0107 na oficjalnej stronie Urz\u0119du Gminy w Sadownem<\/a><\/strong><\/span>:<\/p>\n

\"2016.06.15.6\"<\/a>Z kapliczk\u0105 \u015bw. Jana Nepomucena wi\u0105\u017ce si\u0119 znana legenda. Zgodnie z legend\u0105 podczas jednej z wielkich powodzi u st\u00f3p wzg\u00f3rza, na kt\u00f3rym stoi ko\u015bci\u00f3\u0142, osiad\u0142a figurka \u015bw. Jana w drewnianej kapliczce, kt\u00f3r\u0105 wzburzone wody Bugu przynios\u0142y nie wiadomo sk\u0105d. Figurka z kapliczk\u0105 nie sta\u0142y jednak d\u0142ugo przy ko\u015bciele w Sadownem, bowiem kolejna wielka pow\u00f3d\u017a przenios\u0142a j\u0105 oko\u0142o 2,5 km na zach\u00f3d od Sadownego i osadzi\u0142a przy drodze do Ra\u017cen, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0142y miastem. Ludzie po powodzi przenie\u015bli kapliczk\u0119 z powrotem pod ko\u015bci\u00f3\u0142 w Sadownem. Jednak nast\u0119pna wielka woda zabra\u0142a kapliczk\u0119 spod ko\u015bcio\u0142a i osadzi\u0142a w miejscu w kt\u00f3rym sta\u0142a poprzednio. Dzia\u0142o si\u0119 tak kilkakrotnie, a\u017c ludzie dali za wygran\u0105. \u017bywio\u0142 zwyci\u0119\u017cy\u0142, wygra\u0142y wody rzeki Bug. Od tych czas\u00f3w miejscowi chc\u0105c powiedzie\u0107 o kim\u015b, \u017ce wyjecha\u0142, zerwa\u0142 kontakty rodzinne lub stosunki s\u0105siedzkie m\u00f3wi\u0105, \u017ce „Odsun\u0105\u0142 si\u0119 jak \u015bw. Jan od Sadownego”.<\/em><\/p>\n

Bardzo szczeg\u00f3\u0142owo i obrazowo histori\u0119 t\u0119 przedstawia w swojej pracy p. Anna Ga\u0142ecka. \u201eW\u0119druj\u0105cy Nepomucen z Sadownego\u201d – bo taki tytu\u0142 nosi ta praca – zosta\u0142 na sta\u0142e umieszczony w Historii Mazowsza, a opis znajdziemy w Roczniku Mazowieckim nr 14<\/a><\/span> z 2002 roku. Poczytajmy troszk\u0119:<\/strong><\/p>\n

W\u0119druj\u0105cy Nepomucen z Sadownego <\/em><\/p>\n

Badania nad religijno\u015bci\u0105 ludow\u0105 nastr\u0119czaj\u0105 wiele trudno\u015bci. Jedni badacze m\u00f3wi\u0105 o zaniku tradycyjnych wierze\u0144, drudzy szukaj\u0105 \u015blad\u00f3w poga\u0144skich rytua\u0142\u00f3w, jeszcze inni widz\u0105 w mieszka\u0144cach wsi ostoj\u0119 katolicyzmu. <\/em><\/p>\n

Niew\u0105tpliwie wsp\u00f3\u0142czesne odrywanie si\u0119 od tradycji, \u201eobumieranie” autorytet\u00f3w, promieniuj\u0105 tak\u017ce na wie\u015b. Zanika religijno\u015b\u0107 domowa. Obrz\u0119dy i praktyki religijne nie s\u0105 ju\u017c tak barwne jak kiedy\u015b. Odchodzi si\u0119 od piel\u0119gnowanych przez przodk\u00f3w obyczaj\u00f3w. Na przyk\u0142ad majowe modlitwy pod krzy\u017cami, chocia\u017c jeszcze spotykane, przez samych nawet uczestnik\u00f3w uwa\u017cane s\u0105 za odchodz\u0105ce w niepami\u0119\u0107. \u201eJak, pani, u nas teraz to tu jest kaplica, to tu si\u0119 odbywaj\u0105 maj\u00f3wki, w tej kaplicy. To, pani, kiedy\u015b, jak ja by\u0142am dziewczyn\u0105, by\u0142am m\u0142oda, to zbierali si\u0119 po wsiach pod krzy\u017cami. Teraz to tu u nas we wsi dzieci, m\u0142odzie\u017c, to to…”. \u017bycie religijne przenosi si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a. Ksi\u0105dz wyst\u0119puje w roli jedynego eksperta. Kieruje \u017cyciem duchowym swoich parafian. Ludzie starzy, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105 odleg\u0142e czasy, odchodz\u0105. M\u0142odzi zaprzestaj\u0105 praktykowania dawnych zwyczaj\u00f3w. Czy wi\u0119c czas okrywa histori\u0119 zapomnieniem i nie pozwoli nam wydoby\u0107 jej tajemnic? <\/em><\/p>\n

Kapliczki i krzy\u017ce wi\u0119kszo\u015bci z nas kojarz\u0105 si\u0119 z wiejskim krajobrazem. Przy nich spotykaj\u0105 si\u0119 drogi ludowej religijno\u015bci. Fundowane w podzi\u0119ce za uratowanie \u017cycia, stawiane w miejscu objawienia czy cudu, mia\u0142y odda\u0107 wie\u015b w opiek\u0119 Bogu, oznaczy\u0107 przestrze\u0144 \u015bwi\u0119t\u0105. Przyczyny ich powstania s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne. Budowano je we wsi, bo taka by\u0142a wola jej mieszka\u0144c\u00f3w; niekiedy jednak pojawia\u0142y si\u0119 niezale\u017cnie od ludzkich potrzeb, pojawia\u0142y si\u0119 z woli Bo\u017cej. <\/em><\/p>\n

Zas\u0142yszana historia o jednej z kapliczek sk\u0142oni\u0142a mnie do przeprowadzenia bada\u0144 w pobli\u017cu po\u0142o\u017conego na Mazowszu wschodnim miasteczka Sadowne. Jest ni\u0105 kapliczka z wizerunkiem \u015bw. Jana Nepomucena. <\/em><\/p>\n

Tzw. Nepomuki spotykamy g\u0142\u00f3wnie nad wodami. Tak jest i w tym miejscu. Nieopodal wsi Zalesie, w kt\u00f3rej znajduje si\u0119 kapliczka, p\u0142ynie Bug. Co roku rzeka zalewa\u0142a okoliczne wioski. Z jedn\u0105 z takich powodzi przyp\u0142yn\u0105\u0142 wspomniany \u015bw. Jan. Mieszka\u0144cy uznali to za dzie\u0142o Boga, a wydarzenie da\u0142o pocz\u0105tek legendzie o w\u0119druj\u0105cym Janie. <\/em><\/p>\n

\u201eW 1888 r. dnia 29 marca w Wielki Pi\u0105tek nast\u0105pi\u0142a gwa\u0142towna odwil\u017c po mro\u017anej i \u015bnie\u017cystej zimie. Niespodzianie, bo w nocy, nast\u0105pi\u0142 wielki, niepami\u0119tny wylew Bugu. Woda zala\u0142a wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 parafii, zniszczy\u0142a pola, \u0142\u0105ki, domy i dobytek. P\u0142acz, wo\u0142anie o ratunek biednych mieszka\u0144c\u00f3w miesza\u0142 si\u0119 z hukiem i szumem w\u00f3d i kry obficie p\u0142yn\u0105cej. Ratowa\u0142 si\u0119 ka\u017cdy jak m\u00f3g\u0142 na dachach dom\u00f3w, wierzcho\u0142kach drzew lub p\u0142ywa\u0142 w cz\u00f3\u0142nach, tratwach jak Noe w\u015br\u00f3d potopu. Szcz\u0119\u015bciem, \u017ce ju\u017c 1 kwietnia woda gwa\u0142townie opada\u0107 zacz\u0119\u0142a. Rok ten smutnie zapisa\u0142 si\u0119 w ca\u0142ej okolicy nadbu\u017cnej po doznanym strachu i zniszczeniu. Ludzie starzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce woda porwa\u0142a figur\u0119 wyrze\u017abion\u0105 w drzewie \u015bw. Jana Nepomucena, kt\u00f3ra sta\u0142a za wsi\u0105 Sadowne i zanios\u0142a wraz z kapliczk\u0105, a\u017c pod Grabiny, tu gdzie dzi\u015b stoi. Jest to figura stara wielkiej warto\u015bci artystycznej”. Taka relacja zosta\u0142a zapisana w kronice parafialnej przez ks. Stefana Ob\u0142oz\u0119. <\/em><\/p>\n

Duchowny ten przyby\u0142 do Sadownego w 1905 r., w kilkana\u015bcie lat po tragicznej powodzi i jako jedyny po\u015bwi\u0119ci\u0142 kapliczce kilka linijek w swoich zapiskach. Poza tym fragmentem nie spotka\u0142am w niej innej wzmianki o rze\u017abie. <\/em><\/p>\n

Badania prowadzone przez historyk\u00f3w sztuki w po\u0142owie XX w. datuj\u0105 powstanie Nepomuka na wiek XVII. Miejscowy historyk S\u0142awomir Akonom precyzuje dat\u0119, wi\u0105\u017c\u0105c j\u0105 z wybudowaniem drugiego, drewnianego ko\u015bcio\u0142a w 1748 r. Dodaje on r\u00f3wnie\u017c, \u017ce rze\u017aba pocz\u0105tkowo sta\u0142a przy ko\u015bciele, w miejscu, gdzie obecnie stoi figurka Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. Potwierdzaj\u0105 to r\u00f3wnie\u017c mieszka\u0144cy \u201eJan to sta\u0142 na placu przy tym drugim ko\u015bciele”. Najprawdopodobniej po kilkudziesi\u0119ciu latach okolic\u0119 nawiedzi\u0142a jedna z wi\u0119kszych powodzi. Jak g\u0142osi legenda, przenios\u0142a ona kapliczk\u0119 o 4 km od Sadownego. Kilka lat po niej nast\u0105pi\u0142 kolejny wylew Bugu, z kt\u00f3rym pop\u0142yn\u0119\u0142a ona nieco dalej \u2014 na Podborze. R\u00f3\u017cne s\u0105 relacje opisuj\u0105ce to wydarzenie: \u201eten Jan (…) pierwszy raz przyp\u0142yn\u0105\u0142, postawi\u0142o go tam (…) 200 m, 250 m [od miejsca, w kt\u00f3rym stoi obecnie \u2014 A. G.]. On tam sta\u0142 na tym rozje\u017adzie, ale \u017ce to nie da\u0142o za wygrane, widocznie nie tam mia\u0142 by\u0107 i przysz\u0142a druga woda za co\u015b oko\u0142o 10 lat, do\u0142o\u017cy\u0142a znowu\u017c, ale by\u0142a mniejsza ju\u017c, stamt\u0105d go zabra\u0142a i przenios\u0142a i tutaj ju\u017c na tych polach zosta\u0142”. <\/em><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce \u015bw. Jan po pierwszej powodzi powr\u00f3ci\u0142 do Sadownego \u201eOn dwa razy tutaj przyp\u0142yn\u0105\u0142. Z powrotem go na to samo miejsce postawili, ale taka by\u0142a woda, \u017ce tu stan\u0105\u0142 [ponownie \u2014 A. G.]”. Wersj\u0119 t\u0119 potwierdza\u0142a tak\u017ce kobieta, kt\u00f3rej prababka mia\u0142a bra\u0107 udzia\u0142 w przeci\u0105ganiu kapliczki do Sadownego po pierwszej powodzi. Wspomnia\u0142 o tym jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w, nie zosta\u0142o to jednak nigdzie udokumentowane. <\/em><\/p>\n

R\u00f3\u017cne s\u0105 natomiast opinie na temat powstania samej rze\u017aby. R\u00f3wnie\u017c w tym przypadku nie znajdziemy \u017cadnych \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych. Nigdy wi\u0119c nie dowiemy si\u0119, kto by\u0142 jej autorem. Jedna z rozm\u00f3wczy\u0144 powiedzia\u0142a, \u017ce Jana wyrze\u017abi\u0142 domoros\u0142y rze\u017abiarz \u201epastuch z Ko\u0142odzi\u0105\u017ca, ch\u0142opak jaki\u015b (…) co krowy pasa\u0142”. Doda\u0142a te\u017c, \u017ce trwa\u0142o to kilka lat. Relacj\u0119 t\u0119 zna od rodzic\u00f3w. Fragmenty legendy, kt\u00f3re dotycz\u0105 pochodzenia rze\u017aby, m\u00f3wi\u0105, \u017ce drzewo, z kt\u00f3rego zosta\u0142a wyrze\u017abiona, wy\u0142owiono podczas jednej z powodzi. Czy to mia\u0142o zwi\u0119kszy\u0107 jej moc? Dzia\u0142anie takie mo\u017ce by\u0107 jednym ze znanych w kulturze ludowej przyk\u0142ad\u00f3w jednoczesnego przywo\u0142ywania wielu \u015brodk\u00f3w dla wzmocnienia oddzia\u0142ywania \u015bwi\u0119to\u015bci w chwili zagro\u017cenia. <\/em><\/p>\n

Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce parafia sadowie\u0144ska le\u017cy na obszarze, kt\u00f3ry by\u0142 nawiedzany przez niszczycielskie powodzie ka\u017cdej wiosny. Ks. Ob\u0142oza znalaz\u0142 dawny opis niedoli mieszka\u0144c\u00f3w parafii zanotowany najprawdopodobniej przez kt\u00f3rego\u015b z pleban\u00f3w: <\/em><\/p>\n

Zim\u0105 t\u0119sknisz do lata, latem skwar ci dopieka <\/em><\/p>\n

Zawsze wzdycha\u0107 do czego\u015b to dola cz\u0142owieka. <\/em><\/p>\n

Wiosn\u0105 woda bu\u017cna oknem ci wchodzi, <\/em><\/p>\n

Noc\u0105 z \u0142o\u017ca uciekaj, bo ci\u0119 woda budzi. <\/em><\/p>\n

Do po\u0142owy maja woda z p\u00f3l nie schodzi, <\/em><\/p>\n

Hola miasto \u017cyta, grochu chwasty, trawy rodzi. <\/em><\/p>\n

Dziesi\u0119ciny nie wybieram od parafian, <\/em><\/p>\n

Bo woda ich powt\u00f3rnie zala\u0142a na \u015bw. Jan. <\/em><\/p>\n

Lud sam g\u0142odny, nie ma krescencji, <\/em><\/p>\n

Przepad\u0142a dla nas nadzieja egzystencji. <\/em><\/p>\n

Razem biadamy w smutku i niedoli, <\/em><\/p>\n

Pociech\u0105 tylko poddanie si\u0119 Bo\u017cej Woli. <\/em><\/p>\n

Ma Ra\u017aniak nadziej\u0119, \u017ce ryb\u0119 w wodzie schwyci, <\/em><\/p>\n

Dalej\u017ce na cz\u00f3\u0142no: stawi wi\u0105ciory i sieci, <\/em><\/p>\n

Chytra ryba wi\u0105ciory sieci mije, <\/em><\/p>\n

Pr\u00f3\u017cno je podnosi wyci\u0105gaj\u0105c szyj\u0119. <\/em><\/p>\n

Dla zysku pewniejszego p\u0119dzi na topiele, <\/em><\/p>\n

Cz\u00f3\u0142no si\u0119 przewraca, gotowe ma k\u0105piele. <\/em><\/p>\n

Ledwo \u017cycie ocali, wraca do siedziby, <\/em><\/p>\n

Idzie g\u0142odny z torb\u0105 na S\u0119karskie grzyby. <\/em><\/p>\n

I tu miasto grzyba masz muchary, kanie. <\/em><\/p>\n

O! biedny Ra\u017aniaku, pr\u00f3\u017cne twe szukanie. <\/em><\/p>\n

Wybiera si\u0119 znowu na szczawik pod lasem, <\/em><\/p>\n

A\u017c tu w\u00f3\u0142, owca, zaj\u0105c ju\u017c z\u017c\u0105\u0142 tymczasem. <\/em><\/p>\n

Oszukany Ra\u017aniak wraca do siedziby <\/em><\/p>\n

Bez szczawiku, grzyba i ryby. <\/em><\/p>\n

\u017bona mu zgotowa\u0142a domowego kwasu, <\/em><\/p>\n

Aby g\u0142\u00f3d zaspokoi\u0142 do pewnego czasu, <\/em><\/p>\n

My\u015bli o jutrze, sen powieki nu\u017cy. <\/em><\/p>\n

Zasypie wnet si\u0119 budzi, d\u0105\u017cy do Brz\u00f3zy- <\/em><\/p>\n

Tam naby\u0107 \u017cyta, grochu lub troch\u0119 pszenicy, <\/em><\/p>\n

Bo w spichlerzu i dla nas maj\u0105 kanonicy. <\/em><\/p>\n

Idzie z powrotem, ma wszystko po trochu:<\/em><\/p>\n

Cieszy si\u0119 \u017cona, dzieci, widz\u0105c, \u017ce najwi\u0119cej grochu. <\/em><\/p>\n

Woda, wilgo\u0107, zimno \u2014 to przysmak nad Bugiem, <\/em><\/p>\n

Nikt tu si\u0119 nie che\u0142pi \u017cywotem d\u0142ugim. <\/em><\/p>\n

Reumatyzmy, artretyzmy to g\u0142\u00f3wne choroby <\/em><\/p>\n

Wtr\u0105caj\u0105 przed czasem Ra\u017aniak\u00f3w w groby. <\/em><\/p>\n

A gdy cholera, odry, ospy, tyfusy grasowa\u0142y, <\/em><\/p>\n

Ca\u0142e domy nieraz pustk\u0105 zostawa\u0142y. <\/em><\/p>\n

W takiej sytuacji ludzie chcieli ochroni\u0107 si\u0119 przed zniszczeniami i utrat\u0105 dobytku. Oczywistym sposobem by\u0142o odwo\u0142anie si\u0119 do \u015bwi\u0119tego, kt\u00f3ry wed\u0142ug ludowych wierze\u0144 chroni przed wylewami w\u00f3d. Wiadomo przecie\u017c, \u017ce tzw. Nepomuki do dzisiaj stawia si\u0119 przy rozlewiskach. Podobn\u0105 praktyk\u0105 by\u0142o wznoszenie krzy\u017cy \u015aw. Zachariasza w rejonach dotkni\u0119tych przez plag\u0119. By\u0107 mo\u017ce nawet, rze\u017aba \u015bw. Jana powsta\u0142a na zam\u00f3wienie? Jak by\u0142o naprawd\u0119 pozostanie tajemnic\u0105 dziej\u00f3w. Wiemy natomiast, \u017ce kapliczka dwukrotnie przyp\u0142ywa\u0142a na miejsce (lub w jego okolice), gdzie mo\u017cna zobaczy\u0107 j\u0105 dzisiaj. Zapewne ostatecznie osadzi\u0142a j\u0105 tutaj pow\u00f3d\u017a z 1888 r. <\/em><\/p>\n

Jak m\u00f3wi\u0105 mieszka\u0144cy, postanowiono w\u00f3wczas, \u017ce \u015aw. Jan \u201enie wr\u00f3ci” ju\u017c do Sadownego. Przeznaczenie chcia\u0142o, aby pozosta\u0142 tam, gdzie przynios\u0142a go woda. \u201eTu na tych polach pozosta\u0142 i tu na tych polach mieszka”. Od tamtego czasu kapliczka nigdy dalej nie odp\u0142yn\u0119\u0142a, a jak podkre\u015blaj\u0105 mieszka\u0144cy, Bug dawa\u0142 o sobie zna\u0107 jeszcze wiele razy. \u201eJak by\u0142a taka pow\u00f3d\u017a w 1978 r., to ona te\u017c wszystko zala\u0142a. (…) to tam by\u0142a woda na wysoko\u015b\u0107 wios\u0142a, zaraz obok tej kapliczki. Ten \u015bw. Jan to by\u0142 ca\u0142y zatopiony i nic si\u0119 z nim wcale nie sta\u0142o (…) wcale si\u0119 z tego miejsca nie ruszy\u0142”. Po bokach \u201edomku” posadzono te\u017c dwa drzewa. Czy po to, by nie kusi\u0107 losu? Nie wiem. Teraz pozwalaj\u0105 odpocz\u0105\u0107 w cieniu w\u0119druj\u0105cemu Janowi.<\/em><\/p>\n

Legend\u0119 o \u015bw. Janie opowiadaj\u0105 wszyscy okoliczni mieszka\u0144cy. Wydarzenie to da\u0142o tak\u017ce pocz\u0105tek miejscowemu powiedzeniu: \u201eOdsun\u0105\u0142 si\u0119 jak \u015bw. Jan od Sadownego”. B\u0119d\u0105c w Sadownem, trudno nie us\u0142ysze\u0107 tego cho\u0107 raz. \u201eCo si\u0119 tak pani odsun\u0119\u0142a jak \u015bw. Jan od Sadownego?” \u2014 pyta jedna z rozm\u00f3wczy\u0144. Wyja\u015bnienie jest proste \u201eTo jak si\u0119 kto\u015b odsuwa, nie chce podej\u015b\u0107 bli\u017cej, to si\u0119 m\u00f3wi: co\u015b si\u0119 tak odsun\u0105\u0142 jak \u015bw. Jan od Sadownego”. \u201eAlbo jak ch\u0142opak siedzi z dziewczyn\u0105 i si\u0119 odsunie”, t\u0142umaczy przypadkowy przechodzie\u0144. Zreszt\u0105, powiedzenie to znane jest tak\u017ce poza parafi\u0105 sadowie\u0144sk\u0105. \u201eKiedy\u015b jecha\u0142em kolejk\u0105 z Warszawy do Pruszkowa, nagle s\u0142ysz\u0119, jak jeden ch\u0142opiec m\u00f3wi do drugiego: tak si\u0119 odsun\u0105\u0142e\u015b jak \u015bw. Jan od Sadownego. Pytam sk\u0105d znaj\u0105 to powiedzenie, a oni na to, \u017ce gdzie\u015b s\u0142yszeli” \u2014 opowiada jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w, nie kryj\u0105c przy tym rado\u015bci. <\/em><\/p>\n

\u015aw. Jan Nepomucen urodzi\u0142 si\u0119 w Pomuku (Nepomuku) ko\u0142o Pragi. Jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a, od pocz\u0105tku \u017cycia odznacza\u0142 si\u0119 wielk\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105 i religijno\u015bci\u0105. Pierwsze zapiski o drodze kap\u0142a\u0144skiego powo\u0142ania Jana pochodz\u0105 z roku 1370, w kt\u00f3rych figuruje jako kleryk, zatrudniony na stanowisku notariusza w kurii biskupiej w Pradze. W roku 1380 z r\u0105k arcybiskupa Jana Jenzensteina otrzyma\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie i probostwo przy ko\u015bciele \u015bw. Galla w Pradze. Przez kolejne 10 lat Jan wspina\u0142 si\u0119 po szczeblach kariery duchownej, by w 1390 r. zosta\u0107 wikariuszem generalnym przy arcybiskupie Janie. <\/em><\/p>\n

W tym czasie Czechami rz\u0105dzi\u0142 Wac\u0142aw IV Luksemburczyk, monarcha nieprzychylny Ko\u015bcio\u0142owi, znany jako awanturnik i hulaka. Koleje losu spowodowa\u0142y, \u017ce drogi Jana i Wac\u0142awa spotka\u0142y si\u0119. Duchowny zosta\u0142 spowiednikiem kr\u00f3lowej Zofii. Roli tej jednak nie sprawowa\u0142 zbyt d\u0142ugo. W roku 1393 zosta\u0142 na rozkaz kr\u00f3la zamordowany i wrzucony do rzeki We\u0142tawy. Zachowa\u0142o si\u0119 kilka wersji motyw\u00f3w tej zbrodni. Wed\u0142ug jednej, powodem by\u0142o spiskowanie Jana z arcybiskupem praskim. Inna g\u0142osi, \u017ce przeciwstawi\u0142 si\u0119 kr\u00f3lowi, gdy ten chcia\u0142 samowolnie podnie\u015b\u0107 pewien ko\u015bci\u00f3\u0142 do godno\u015bci katedry. Historia rozpowszechniana przez jezuit\u00f3w m\u00f3wi o tym, jakoby Jan odm\u00f3wi\u0142 wyjawienia kr\u00f3lowi tajemnicy spowiedzi jego \u017cony. Wersj\u0119 t\u0119, najbardziej rozpowszechnion\u0105, potwierdzi\u0142 w pisanej oko\u0142o 1450 r. Kronice Tomasz Ebendorfer z Haselbach. Legenda dodaje, \u017ce gdy zw\u0142oki Jana p\u0142yn\u0119\u0142y rzek\u0105, dooko\u0142a g\u0142owy pojawi\u0142o si\u0119 pi\u0119\u0107 p\u0142omieni (gwiazd) tworz\u0105cych \u015bwietlist\u0105 aureol\u0119. Ci sami autorzy cytuj\u0105 za jednym z autor\u00f3w \u017cywota \u015bw. Jana Nepomucena: \u201etymczasem B\u00f3g sprawi\u0142 wielki cud, albowiem nad cia\u0142em, kt\u00f3re mimo bystrego pr\u0105du p\u0142ywa\u0142o na powierzchni wody, zaja\u015bnia\u0142y wie\u0144cem liczne gwiazdy i z nocy zrobi\u0142y dzie\u0144, tak, \u017ce ludzie powstawali ze snu, nie umiej\u0105c zrazu odgadn\u0105\u0107 przyczyny…” <\/em><\/p>\n

Okrutna \u015bmier\u0107 wynios\u0142a Jana do roli m\u0119czennika, a jego kult bardzo szybko rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 w Europie. Zw\u0142oki przysz\u0142ego \u015bwi\u0119tego nabra\u0142y mocy uzdrawiaj\u0105cej, notowano wydarzenia cudowne. To mi\u0119dzy innymi przyczyni\u0142o si\u0119 do jego kanonizacji w 1729 r. Ikonografia przedstawia go zawsze w stroju kap\u0142a\u0144skim, w sutannie, rokiecie, birecie. W r\u0119ku ma palm\u0119 m\u0119cze\u0144sk\u0105 lub krzy\u017c. Niekiedy trzyma palec przy\u0142o\u017cony do ust na znak milczenia. Jest to symbol zachowanej tajemnicy. Atrybutami jego m\u0119cze\u0144stwa, opr\u00f3cz wie\u0144ca z pi\u0119ciu gwiazd, s\u0105 tak\u017ce: klucz, ksi\u0105\u017cka, k\u0142\u00f3dka, zapiecz\u0119towany list, most, z kt\u00f3rego zosta\u0142 zrzucony, piecz\u0119\u0107, woda, zamek oraz wspomniany ju\u017c krzy\u017c w r\u0119ce. Czasami aureola z gwiazd ma w \u015brodku napis TACUI, oznaczaj\u0105cy s\u0142owo \u201emilcza\u0142em”. <\/em><\/p>\n

W kilkadziesi\u0105t lat po \u015bmierci Jana jego kult stawa\u0142 si\u0119 coraz \u017cywszy. Szczeg\u00f3lnej mocy nabra\u0142 w XVII w. Pod koniec tego stulecia zacz\u0105\u0142 uzewn\u0119trznia\u0107 si\u0119 w jeszcze jednej formie artystycznej, w rze\u017abie. \u201eSpontaniczno\u015b\u0107 katolik\u00f3w w zakresie afiszowania w\u0142asnej wiary zaowocowa\u0142a wi\u0119c tysi\u0105cami fundacji rze\u017ab \u015bwi\u0119tych lokowanych w ko\u015bcio\u0142ach oraz nowym zjawiskiem w postaci rze\u017aby przydro\u017cnej. Zatem, ustawiali oni figury czczonych przez siebie \u015bwi\u0119tych tak\u017ce przed ko\u015bcio\u0142ami, na placach miast lub wsi, zdobili nimi kamienice, ale tak\u017ce wiejskie przydro\u017cne ogr\u00f3dki. W\u015br\u00f3d tych rze\u017ab najcz\u0119\u015bciej spotykanym \u015bwi\u0119tym sta\u0142 si\u0119 Jan Nepomucen”. <\/em><\/p>\n

Pierwszy rze\u017abiarski wizerunek \u015bwi\u0119tego ufundowa\u0142 w 1683 r. baron Gotfryd Mateusz von Wunschwitz. Szlachcic ten, bawi\u0105c na dworze kr\u00f3lewskim we Francji, zosta\u0142 oskar\u017cony i skazany na \u015bmier\u0107 za zabicie pawia w ogrodach Luwru. \u015amierci unikn\u0105\u0142, jak sam m\u00f3wi\u0142, dzi\u0119ki \u015aw. Janowi Nepomucenowi. Modli\u0142 si\u0119 do niego o \u0142ask\u0119. Baron uzyska\u0142 wolno\u015b\u0107, a w podzi\u0119ce za uratowanie \u017cycia nakaza\u0142 postawienie pos\u0105gu \u015bwi\u0119tego na mo\u015bcie Karola w Pradze. Ta naturalnej wielko\u015bci rze\u017aba wykonana jest z br\u0105zu i przedstawia Jana Nepomucena w stroju kap\u0142a\u0144skim, z krzy\u017cem w r\u0119ku przy\u0142o\u017conym do piersi. <\/em><\/p>\n

Zainteresowa\u0142o mnie niezwykle podobie\u0144stwo drewnianej rze\u017aby spod miasteczka Sadowne do opisanego przeze mnie wizerunku z praskiego mostu Karola. Zastanawia te\u017c data powstania obydwu. Datowany na koniec szesnastego stulecia Nepomuk z Czech jest starszy od swojego odpowiednika spod Sadownego jedynie o oko\u0142o p\u00f3\u0142 wieku. Czy wi\u0119c autorem sadowie\u0144skiego przedstawienia by\u0142 ubogi pastuszek z Ko\u0142odzi\u0105\u017ca, czy mo\u017ce \u201ebywa\u0142y w \u015bwiecie” artysta? Tego niestety nie uda\u0142o mi si\u0119 dowiedzie\u0107. <\/em><\/p>\n

Okoliczni mieszka\u0144cy sugeruj\u0105, \u017ce data powstania mo\u017ce znajdowa\u0107 si\u0119 na spodzie figury. Kiedy w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych odbywa\u0142 si\u0119 tzw. objazd tych teren\u00f3w, rze\u017ab\u0119 mo\u017cna by\u0142o podnie\u015b\u0107 i obejrze\u0107 podstaw\u0119. Jednak w wydanym w\u00f3wczas katalogu zabytk\u00f3w czytamy: \u201erze\u017aba \u015bw. Jana Nepomucena, p\u00f3\u017anobarokowa, 2. po\u0142. w. XVIII” Autorzy nie podaj\u0105 wi\u0119c dok\u0142adnej daty, co oznacza, \u017ce nie by\u0142a wyciosana albo si\u0119 zatar\u0142a. Ludzie r\u00f3wnie\u017c tego nie wiedz\u0105: \u201eto zrobi\u0142 jaki\u015b domoros\u0142y rze\u017abiarz, jaki\u015b nietutejszy, ale kiedy to by\u0142o, to nic nie wiadomo, tyle, \u017ce to na pewno wi\u0119cej ni\u017c sto lat”. <\/em><\/p>\n

Wizerunek \u015bw. Jana znajduje si\u0119 wewn\u0105trz drewnianej kapliczki. R\u00f3\u017cne s\u0105 wypowiedzi dotycz\u0105ce jej powstania. Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, i\u017c \u201eprzyp\u0142yn\u0119\u0142a sama figura (…), a domek to jest postawiony tutaj [czyli co najmniej w XIX w. \u2014 A. G.]”. Inni m\u00f3wi\u0105, \u017ce figura wraz z kapliczk\u0105 sta\u0142a ju\u017c przy drugim ko\u015bciele i razem przyp\u0142yn\u0119\u0142y na Podborze. <\/em><\/p>\n

Wed\u0142ug informacji podawanych przez Galick\u0105 i Kaczmarczyka, kapliczka pochodzi z XVIII w. Jest drewniana, konstrukcji zr\u0119bowej, oszalowana. Wzniesiono j\u0105 na planie kwadratu, ma wej\u015bcie zamkni\u0119te \u0142ukiem odcinkowym, po bokach okienka. Daszek namiotowy, kryty gontem, podbity blach\u0105. Wewn\u0105trz kapliczki, na \u015bcianach i suficie, wida\u0107 \u015blady farby. W du\u017cym stopniu jest ona jednak starta. Najbli\u017cej pod\u0142ogi ciemny br\u0105z, nad nim dochodz\u0105cy prawie do dachu kolor niebieski zwie\u0144czony czerwono-czarno-niebieskim szlaczkiem. Kopu\u0142a dachu od wewn\u0105trz pomalowana jest na granatowo i ozdobiona \u017c\u00f3\u0142tymi gwiazdami. Ludzie nie potrafi\u0105 powiedzie\u0107, kiedy pomalowano j\u0105 w ten spos\u00f3b. Nie interpretuj\u0105 znaczenia kolor\u00f3w. Jedyne wyja\u015bnienie pochodzi z ust wspominanego ju\u017c historyka Akonoma: \u201eWed\u0142ug mnie te kolory s\u0105 zwi\u0105zane z kultem \u015bw. Jana Nepomucena, patrona dobrej spowiedzi, (…) jest po\u015brednikiem mi\u0119dzy niebem a ziemi\u0105”. Rysunki przedstawione na \u015bcianach kapliczki wyobra\u017caj\u0105 ziemi\u0119, powietrze i niebo, czyli \u015bwiat. Stoj\u0105ca na ziemi posta\u0107 \u015bw. Jana si\u0119ga a\u017c do nieba. Nad g\u0142ow\u0105 b\u0142yszcz\u0105 mu gwiazdy. Jest cz\u0142owiekiem, ale \u015bwi\u0119tym. Jest spowiednikiem, po\u015bredniczy wi\u0119c mi\u0119dzy lud\u017ami a Bogiem. <\/em><\/p>\n

Kt\u00f3rego\u015b dnia przeje\u017cd\u017ca\u0142am przez wie\u015b oddalon\u0105 od Sadownego o ok. 10 km. Zainteresowa\u0142 mnie stoj\u0105cy przed jednym z dom\u00f3w krzy\u017c. Zapyta\u0142am przechodz\u0105c\u0105 obok kobiet\u0119, czy co\u015b o nim wie. Zacz\u0119\u0142a opowiada\u0107, ale po kilku zdaniach przerwa\u0142a: \u201ea widzia\u0142a pani t\u0119 kapliczk\u0119, kt\u00f3ra stoi po drodze do Sadownego? Ona to dopiero jest pi\u0119kna, to zabytek”. Chodzi\u0142o oczywi\u015bcie o kapliczk\u0119 \u015bw. Jana. Zna j\u0105 wielu mieszka\u0144c\u00f3w, nie tylko parafii Sadowne, ale te\u017c okolicznych wsi i miasteczek. Przyje\u017cd\u017caj\u0105 tu tak\u017ce tury\u015bci, zatrzymuj\u0105 si\u0119, fotografuj\u0105. Mieszka\u0144cy Oci\u0119tego strzeg\u0105 Jana dniem i noc\u0105. \u201eTutaj to du\u017co ludzi przyje\u017cd\u017ca, a \u017ce cz\u0142owiek naprzeciwko okna jest, to si\u0119 tak interesuje. Ja to patrz\u0119, \u017ceby on czasem nie zgin\u0105\u0142. R\u00f3\u017cni tu przyje\u017cd\u017caj\u0105, ogl\u0105daj\u0105. Jak tak i kiedy\u015b naprzeciwko niego by\u0142em, tak i tera jestem, tyle, \u017ce po drugiej stronie. Wie pani zwraca si\u0119 uwag\u0119 i to ostro si\u0119 zwraca. Po prostu szkoda, i to jest zabytek”. <\/em><\/p>\n

Kiedy\u015b drzwi do kapliczki by\u0142y otwarte. Mo\u017cna by\u0142o wej\u015b\u0107 do \u015brodka, schroni\u0107 si\u0119 przed deszczem. Niekt\u00f3rzy z oburzeniem wspominaj\u0105, jak kto\u015b zrobi\u0142 sobie wewn\u0105trz przechowalni\u0119 rower\u00f3w. Tury\u015bci wystawiali rze\u017ab\u0119 z kapliczki i robili sobie z ni\u0105 zdj\u0119cia. Swego czasu m\u00f3wiono te\u017c, \u017ce \u015bw. Jan straszy. A to pijani zasypiali w \u015brodku. Dla \u017cartu straszyli ludzi. Mimo wszystko, przez d\u0142ugi czas nie przeszkadza\u0142o to mieszka\u0144com. Dzieci bawi\u0142y si\u0119 w chowanego, ludzie uciekali do Jana przed burz\u0105, \u017cycie p\u0142yn\u0119\u0142o spokojnie. <\/em><\/p>\n

Jednak pewnego dnia rze\u017aba znikn\u0119\u0142a. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ksi\u0105dz zabra\u0142 j\u0105 do renowacji. Dla mieszka\u0144c\u00f3w nie by\u0142o to jednak takie oczywiste: \u201eTo ksi\u0105dz, to j\u0105 kiedy\u015b odnawia\u0142 (…) kilkana\u015bcie lat temu (…) d\u0142ugo jej nie by\u0142o. Najpierw ona sta\u0142a w ko\u015bciele, a p\u00f3\u017aniej znikn\u0119\u0142a z ko\u015bcio\u0142a, (…) ja si\u0119 tym zainteresowa\u0142em (…) mia\u0142em takiego znajomego organist\u0119 i on mi powiedzia\u0142, \u017ce j\u0105 widzia\u0142, jak tam w parafii, w schowku sta\u0142a. (…) my si\u0119 bali\u015bmy, \u017ce ksi\u0105dz j\u0105 do jakiego\u015b muzeum chce sprzeda\u0107”. Znikni\u0119cie kapliczki mia\u0142o dla ludzi bardzo du\u017ce znaczenie. Sprawa dotar\u0142a do biskupa. \u201eKsi\u0105dz proboszcz wzi\u0105\u0142 j\u0105 do zabezpieczenia przed kornikami i tu nie chcia\u0142 z powrotem odda\u0107, bo m\u00f3wi\u0142, \u017ce tu j\u0105 ukradn\u0105. My\u015bmy pisali a\u017c do kurii biskupiej [do Siedlec \u2014 A. G.], \u017ceby wr\u00f3ci\u0142a do tej kapliczki ta figura. No i dosta\u0142em odpowied\u017a i \u015bmy pojechali, ona tam sta\u0142a w ko\u015bciele, w zakrystii i z zakrystii \u015bmy j\u0105 przywie\u017ali” \u2014 opowiada \u00f3wczesny so\u0142tys Zalesia. Podobno do kurii je\u017adzi\u0142o nawet dw\u00f3ch delegat\u00f3w ze wsi. Chcia\u0142am porozmawia\u0107 z kobiet\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a jedn\u0105 z tych dw\u00f3ch os\u00f3b. Jednak kiedy tylko wspomnia\u0142am o \u015bw. Janie, ta ze z\u0142o\u015bci\u0105 w g\u0142osie spyta\u0142a, po co chc\u0119 go zabra\u0107. Nie by\u0142am ju\u017c tylko ciekawym turyst\u0105, lecz osob\u0105 podejrzan\u0105. <\/em><\/p>\n

W prawie ka\u017cdej rozmowie podkre\u015blano, \u017ce nie jest mo\u017cliwe wyj\u0119cie rze\u017aby z kapliczki. Faktycznie, zaraz po pami\u0119tnym incydencie miejscowy stolarz samodzielnie odnowi\u0142 \u201edomek”. Do okien wstawiono kraty, przy drzwiach wisi k\u0142\u00f3dka. Dost\u0119p do niego maj\u0105 tylko dwie osoby. Najwa\u017cniejszym zabezpieczeniem jest jednak metalowy pr\u0119t, wbity od spodu w rze\u017ab\u0119. Jak mi m\u00f3wiono, teraz trzeba by by\u0142o wszystko zniszczy\u0107, aby zabra\u0107 \u015bw. Jana. <\/em><\/p>\n

Mijaj\u0105c drewnian\u0105 kapliczk\u0119 zawsze zauwa\u017cymy kwiaty. Na Wielkanoc \u2014 zawieszane na kracie kolorowe pisanki. Kiedy jest ciep\u0142o, dzieci przynosz\u0105 w\u0142asnor\u0119cznie zrobione bukiety, \u201eludzie to i tutaj kwiaty nosz\u0105, jakie\u015b wesele, jaka\u015b uroczysto\u015b\u0107 to tu latem bez przerwy kwiaty stoj\u0105”. Szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0105 otacza kapliczk\u0119 pewna staruszka, kt\u00f3ra przez ca\u0142y rok zanosi do niej kwiaty, a je\u015bli pogoda pozwala, chodzi do Jana codziennie: \u201echodz\u0119 i si\u0119 modl\u0119, \u017ceby mi Pan Jezus dopom\u00f3g\u0142, \u017cebym si\u0119 cho\u0107 nie mordowa\u0142a, jak b\u0119d\u0119 umiera\u0142a. No to w tej intencji chodz\u0119, nosz\u0119 kwiatki”. Kiedy\u015b ludzie przychodzili tutaj na maj\u00f3wki. Dzisiaj, mimo \u017ce ju\u017c nikt nie przychodzi, czasem faluj\u0105 na wietrze kolorowe wst\u0105\u017cki, mieni\u0105 si\u0119 barwami polne kwiatki. <\/em><\/p>\n

Kilka lat temu wybudowano kaplic\u0119. Przej\u0119\u0142a ona rol\u0119 kapliczki i ko\u015bcio\u0142a. Teraz w niej odprawia si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwa. Czasem tylko ksi\u0105dz wyprowadzi trumn\u0119 do Jana. Kondukt musi przej\u015b\u0107 przez wie\u015b, zanim znajdzie si\u0119 w ko\u015bciele. Niekt\u00f3rzy chc\u0105, aby po\u017cegnanie nast\u0105pi\u0142o w\u0142a\u015bnie przy Janie. Zawsze m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o nim w ten spos\u00f3b. \u015aw. Jan, ale jaki? \u201eChrzciciel to chyba, bo ko\u015bci\u00f3\u0142 pod takim wezwaniem i ta kapliczka chyba takiego mia\u0142a”. Niewielu wie, \u017ce patronem umieszczonym w kapliczce jest Nepomucen. Twierdz\u0105, \u017ce to \u015bw. Jan Chrzciciel. Imieniny obchodz\u0105 24 czerwca. Do Sadownego zje\u017cd\u017caj\u0105 wtedy mieszka\u0144cy z ca\u0142ej parafii. Ci, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 najbli\u017cej, \u201eprzystrajaj\u0105 t\u0119 kapliczk\u0119, \u0142adnie (…), plot\u0105 jakie\u015b takie wianki”. Przed ko\u015bcio\u0142em odbywa si\u0119 odpust. W innych \u015bwi\u0119tach Jan raczej \u201enie bierze udzia\u0142u”. Tylko kiedy\u015b, w czasie \u015bwi\u0119ta obchodzenia p\u00f3l, zapytali ksi\u0119dza, gdzie zabra\u0142 im ich Jana. Wbrew pozorom stanowi dla nich wielk\u0105 warto\u015b\u0107. Sam wybra\u0142 miejsce na sw\u00f3j dom. Wierz\u0105 w jego nadprzyrodzon\u0105 moc. <\/em><\/p>\n

Po okolicznych wsiach kr\u0105\u017cy pewna historia: \u201eTaki szed\u0142 z zabawy, on by\u0142 jedynak, taki by\u0142, oj, co wie pani, i chuchane mia\u0142 na wszystko. I szed\u0142 z zabawy, \u017ce mia\u0142 t\u0119 figurk\u0119 wzi\u0105\u0107 z tej kaplicy i m\u00f3wi: ja to sobie ze \u015aw. Janem zata\u0144cz\u0119. Jak se zata\u0144czy\u0142 z tym \u015bw. Janem, tak do domu ju\u017c nie dotar\u0142, bo ju\u017c ociemnia\u0142”. Inna wersja tego zdarzenia m\u00f3wi, \u017ce \u201eby\u0142 taki (…) na Zalesiu i on w kt\u00f3r\u0105\u015b niedziel\u0119 szed\u0142 do ko\u015bcio\u0142a i razem tam ludzie szli. I jak przechodzili ko\u0142o tej kapliczki \u015aw. Jana, to wszyscy si\u0119 prze\u017cegnali, zdj\u0119li czapki, a on nie zdj\u0105\u0142, ani si\u0119 nie prze\u017cegna\u0142. I powiedzia\u0142: co wy si\u0119 k\u0142aniacie przed takim… I szli dalej, a jemu si\u0119 zachcia\u0142o siku, to odszed\u0142 za krzaki i za chwil\u0119 o\u015blep\u0142. Krzycza\u0142 z tych krzak\u00f3w, to go zabrali do domu, ale ju\u017c wzroku nie odzyska\u0142. I to m\u00f3wi\u0105, \u017ce to tak powiedzia\u0142, to dlatego o\u015blep\u0142”. <\/em><\/p>\n

Zawsze nale\u017cy prze\u017cegna\u0107 si\u0119 przy kapliczce, niezale\u017cnie od tego, czy idzie si\u0119 piechot\u0105, czy jedzie autobusem lub rowerem. Starsi m\u00f3wi\u0105, \u017ce m\u0142odzi o tym nie pami\u0119taj\u0105, \u017ce zanikaj\u0105 dawne zwyczaje. A legenda? Legenda, cho\u0107 mo\u017ce nie jest przekazywana w spos\u00f3b tradycyjny, od\u017cywa w nast\u0119pnych pokoleniach. Nie da si\u0119 jednoznacznie oceni\u0107 stosunku ludzi do \u015bw. Jana spod Sadownego. Z jednej strony, pilnie go strzeg\u0105. Z drugiej, coraz mniej jest wyraz\u00f3w kultu. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce wszelkie zmiany zachodz\u0105 naturalnie. <\/em><\/p>\n

Teraz przed powodziami chroni\u0105 wa\u0142y usypane przy Bugu. Nepomucen przypomina o wielkich wodach sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat, nie musi im jednak zapobiega\u0107. Pami\u0119\u0107 o nim, jako or\u0119downiku podczas wylew\u00f3w rzek, zanika. <\/em><\/p>\n

Ale te\u017c \u017cycie na wsi wygl\u0105da inaczej ni\u017c dawniej. Kiedy\u015b toczy\u0142o si\u0119 wolniej, ludzie mieli wi\u0119cej czasu. Wi\u0119cej miejsca zajmowa\u0142a religijno\u015b\u0107 pozako\u015bcielna. \u015awi\u0119ci byli traktowani jak prawdziwi opiekunowie. Pomagali w gospodarstwie i w \u017cyciu codziennym. Zapewniali pomy\u015blno\u015b\u0107. Dzisiaj ich rola powa\u017cnie zmala\u0142a. Nowe pokolenie zapomina o ludowych wierzeniach, uciekaj\u0105c si\u0119 do bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych metod w rozwi\u0105zywaniu problem\u00f3w. Najstarsi modl\u0105 si\u0119 do Jana o \u0142ask\u0119, ale nawet oni nie pami\u0119taj\u0105, jaka by\u0142a jego pierwotna rola. Mo\u017ce wi\u0119c, gdyby wa\u0142y przy Bugu nagle przesta\u0142y istnie\u0107, wr\u00f3ci\u0142aby pami\u0119\u0107 o Nepomucenie. Tymczasem jednak przygasa, a historia w\u0119druj\u0105cego Jana powoli staje si\u0119 lokaln\u0105 bajk\u0105.<\/em><\/p>\n

Warto zna\u0107 histori\u0119 lokaln\u0105, a tak\u017ce legendy, kt\u00f3re przekazywane s\u0105 z pokolenia na pokolenie. Warto te\u017c odwiedza\u0107 miejsca, kt\u00f3re czcili nasi pradziadowie, cho\u0107by podczas popularnych ostatnio w\u0119dr\u00f3wek pieszych czy te\u017c rowerowych.<\/strong><\/p>\n

Nie zapominajmy o kapliczkach i krzy\u017cach przydro\u017cnych, kt\u00f3re na sta\u0142e wpisa\u0142y si\u0119 w krajobraz naszej Gminy. Zaplanujmy sobie jedno popo\u0142udnie na wizyt\u0119\u2026 u Jana Nepomucena, kt\u00f3ry si\u0119 odsun\u0105\u0142 od Sadownego.<\/p>\n

Tekst:<\/strong> S\u0142awek Chyli\u0144ski<\/p>\n

Foto:<\/strong> dch<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kult tego czeskiego \u015bwi\u0119tego jest nadal wyj\u0105tkowo \u017cywy. My r\u00f3wnie\u017c mo\u017cemy pochwali\u0107 si\u0119 zabytkow\u0105 kapliczk\u0105 Jana Nepomucena.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1973,841,31],"tags":[101,2059,2058,2060],"class_list":["post-12722","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-pisali-o-sadownem","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-historia-gminy-sadowne","tag-kapliczka-sw-jana-nepomucena-w-zalesiu","tag-sw-jan-nepomucen","tag-zabytki-ziemi-sadowienskiej"],"views":7648,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12722","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12722"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12722\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12725,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12722\/revisions\/12725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12722"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12722"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12722"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}