{"id":13484,"date":"2024-09-09T16:00:02","date_gmt":"2024-09-09T14:00:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=13484"},"modified":"2024-09-09T16:38:06","modified_gmt":"2024-09-09T14:38:06","slug":"bitwa-o-sadowne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=13484","title":{"rendered":"Bohaterowie „Wrze\u015bnia” – pami\u0119tamy!"},"content":{"rendered":"

\"pisali41\"9 wrze\u015bnia 33. Dywizja Piechoty Rezerwy powstrzyma\u0142a Niemc\u00f3w pod Sadownem i odesz\u0142a st\u0105d nie jako pokonana, lecz na rozkaz wy\u017cszych prze\u0142o\u017conych.<\/strong><\/p>\n

\"pisali30\"

Dow\u00f3dca GO \u201eWyszk\u00f3w\u201d gen. bryg. Wincenty Kowalski<\/p><\/div>\n

8 wrze\u015bnia odwodowa Grupa Operacyjna \u201eWyszk\u00f3w\u201d, dowodzona przez gen. Wincentego Kowalskiego, stan\u0119\u0142a na lewym brzegu Bugu i podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 powstrzymania nacieraj\u0105cych na Warszaw\u0119 Niemc\u00f3w.<\/p>\n

W sk\u0142ad GO \u201eWyszk\u00f3w\u201d wchodzi\u0142y:<\/strong><\/p>\n

1. Dywizja Piechoty Legion\u00f3w (d-ca gen. Wincenty Kowalski),<\/p>\n

2. Dywizja Piechoty Rezerwy (d-ca p\u0142k Tadeusz Zieleniewski),<\/p>\n

3. 41. Dywizja Piechoty Rezerwy (d-ca gen. Wac\u0142aw Piekarski).<\/p>\n

\"pisali32\"

Dow\u00f3dca 41 DP rez. gen. bryg. Wac\u0142aw Piekarski<\/p><\/div>\n

Zaj\u0119\u0142y one rejon walk obronnych pod Wyszkowem, Nadkolem, Brokiem i Sadownem. W sk\u0142ad 33. Dywizji Piechoty Rezerwy wchodzi\u0142y: 133., 134. i 135. pu\u0142k piechoty, 32. pu\u0142k artylerii lekkiej, 43. batalion saper\u00f3w, szwadron kawalerii oraz kompania \u0142\u0105czno\u015bci.<\/p>\n

135. pu\u0142k piechoty i II dywizjon 32. pu\u0142ku artylerii lekkiej w czasie chaotycznego odwrotu znad Biebrzy nie zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c do\u0142\u0105czy\u0107 do dywizji, 33. Dywizja Piechoty Rezerwy nie mia\u0142a wi\u0119c pe\u0142nego sk\u0142adu, by\u0142a znacznie os\u0142abiona i realnie sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00f3ch pu\u0142k\u00f3w. 33. Dywizj\u0119 Piechoty Rezerwy zmobilizowano na bazie Korpusu Ochrony Pogranicza, a 41. Dywizj\u0119 Piechoty Rezerwy \u2013 na bazie Szko\u0142y Podchor\u0105\u017cych Piechoty w Komorowie.<\/p>\n

\"pisali31\"

Dow\u00f3dca 33 DP rez. p\u0142k dypl. in\u017c. Tadeusz Zieleniewski<\/p><\/div>\n

Dow\u00f3dca 33. Dywizji Piechoty Rezerwy, p\u0142k Zieleniewski, doprowadzi\u0142 swoje oddzia\u0142y do porz\u0105dku po nocnych walkach z 6 na 7 wrze\u015bnia w drodze z nad Narwi pod Wyszk\u00f3w.<\/strong>\u00a0B\u0119d\u0105c ju\u017c na lewym brzegu Bugu, skierowa\u0142 133. pu\u0142k piechoty dowodzony przez p\u0142ka Antoniego Wandtke pod Brok, aby zabezpiecza\u0107 przej\u015bcie przez rzek\u0119, gdy\u017c spodziewa\u0142 si\u0119 nieprzyjaciela od strony Ostrowi Mazowieckiej. Jednak most w Broku zosta\u0142 wysadzony dwa dni przed nadej\u015bciem nieprzyjaciela.<\/p>\n

W nocy z 8 na 9 wrze\u015bnia stra\u017c przednia 133. pu\u0142ku z\u0142o\u017cona z II batalionu i 7. baterii artylerii 32. pu\u0142ku artylerii lekkiej pod wsp\u00f3lnym dow\u00f3dztwem mjra Olgierda Wojdatta ruszy\u0142a z Budzisk pod Brok. Od Narwi do Budzisk z 940 \u017co\u0142nierzy batalionu mjra Wojdatta dotar\u0142o tylko 500, a reszta pogubi\u0142a si\u0119 w czasie odwrotu. Byli to \u017co\u0142nierze rezerwy, nie byli wi\u0119c tak sprawni i wyszkoleni jak \u017co\u0142nierze jednostek liniowych.<\/p>\n

\"pisali33\"<\/a>

Niemieckie pozycje na przycz\u00f3\u0142ku (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

O godz. 9.00 dnia 9 wrze\u015bnia 4. kompania batalionu mjra Wojdatta (dow\u00f3dca Janiszek) zaj\u0119\u0142a Sadowne, wypieraj\u0105c hitlerowc\u00f3w na cmentarz.<\/strong> Tymczasem 1. Brygada Kawalerii niemieckiej (d-ca p\u0142k Feldt) uchwyci\u0142a w nocy przycz\u00f3\u0142ek w rejonie Broku i przyst\u0105pi\u0142a do budowy mostu,\u00a0os\u0142aniana przez szwadron kolarzy, kt\u00f3ry przeprawi\u0142 si\u0119 na tratwach przez Bug i zorganizowa\u0142 obron\u0119 przedmo\u015bcia pod P\u0142atkownic\u0105, z wysuni\u0119t\u0105 czat\u0105 pod Sadownem.<\/p>\n

\"pisali34\"<\/a>

Przeprawa przy mo\u015bcie w Broku (Historia przystani w Broku, Jacek Frankowski, www.albumpolski.pl)<\/p><\/div>\n

Nadci\u0105gaj\u0105cy batalion mjra Wojdatta niebawem wszed\u0142 w styczno\u015b\u0107 bojow\u0105 z \u017co\u0142nierzami Wehrmachtu pod P\u0142atkownic\u0105.<\/strong>\u00a0Oko\u0142o godz. 10.00 polska bateria ostrzela\u0142a rejon przeprawy, a piechota mjra Wojdatta zaatakowa\u0142a niemieck\u0105 czo\u0142\u00f3wk\u0119. Wywi\u0105za\u0142a si\u0119 gwa\u0142towna i d\u0142ugotrwa\u0142a walka.<\/p>\n

Pod silnym naciskiem nieprzyjaciela (ca\u0142ego ju\u017c dywizjonu kolarzy z 1. Brygady Kawalerii wspartego czo\u0142owymi oddzia\u0142ami nadchodz\u0105cej 1. Dywizji Piechoty) i ostrza\u0142em niemieckiej artylerii od Broku, o godz. 13.30 batalion mjra Wojdatta wycofa\u0142 si\u0119 w lasy na po\u0142udnie Sadownego. Reszta pu\u0142ku znajdowa\u0142a si\u0119 w Ziele\u0144cu.<\/p>\n

\"pisali35\"<\/a>

Pozycje haubic niemieckich na przedpolach Sadownego (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

Hitlerowcy nie prowadzili po\u015bcigu, poniewa\u017c walczyli z polsk\u0105 kawaleri\u0105 w Broku, kt\u00f3ra chwilowo opanowa\u0142a wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 miasteczka. Umo\u017cliwi\u0142o to mjrowi Wojdattowi odtworzenie obrony na po\u0142udniu Sadownego.<\/p>\n

\"pisali36\"<\/a>

Pozycje oddzia\u0142\u00f3w polskich 133 pu\u0142ku piechoty 9-10 wrze\u015bnia (33. Dywizja Piechoty rez. w bitwie nad Bugiem we wrze\u015bniu 1939 r.)<\/p><\/div>\n

Po po\u0142udniu na miejsce walk przyby\u0142a reszta 133. pu\u0142ku piechoty p\u0142ka Wandtkego i artyleria 32. pu\u0142ku artylerii lekkiej.<\/strong> Ponownie atakuj\u0105ca polska 4. kompania odbi\u0142a Sadowne, ale z powodu przewagi nieprzyjaciela polski batalion musia\u0142 si\u0119 wycofa\u0107. Jednak dow\u00f3dca 33. Dywizji, p\u0142k Zieleniewski, chwilowo uzna\u0142 kluczowe znaczenie w tym rejonie w\u0119z\u0142a dr\u00f3g Sadowne-stacja kolejowa-Stoczek oraz Sadowne-Zieleniec-Warszawa i zamierza\u0142 o \u015bwicie 10 wrze\u015bnia przej\u015b\u0107 do natarcia wzd\u0142u\u017c szosy na Brok, aby uniemo\u017cliwi\u0107 Niemcom marsz na po\u0142udnie.<\/p>\n

W tym samym dniu, 9 wrze\u015bnia, hitlerowcy dotarli do linii las\u00f3w, ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 od Szynkarzyzny przez Grabiny i Oci\u0119te do Sadownego i Sadolesia.<\/strong> Niewielki oddzia\u0142ek polski stawi\u0142 im op\u00f3r na skraju lasu w Grabinach.\u00a0Zgin\u0105\u0142 tam oficer niemiecki. 9 wrze\u015bnia w odwecie Niemcy dokonali masakry Polak\u00f3w schwytanych w Grabinach. Zamordowali wtedy 15 mieszka\u0144c\u00f3w tej wsi, w tym 2 kobiety, oraz oko\u0142o 17 uchod\u017ac\u00f3w znad Narwi. Rannych dobijano\u2026<\/p>\n

\"pisali37\"<\/a>

Szwadron kolarzy niemieckich na obrze\u017cach Sadownego (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

Oddzia\u0142y zwiadowcze 1. Brygady Kawalerii niemieckiej pokaza\u0142y si\u0119 w wymar\u0142ym niemal Sadownem w po\u0142udnie 9 wrze\u015bnia.<\/strong>\u00a0Pierwsze konne patrole faszystowskie zosta\u0142y przywitane ogniem karabin\u00f3w \u017co\u0142nierzy polskich ukrytych w okolicy domu rodziny Cie\u015bli\u0144skich\u2026 Pozostawiwszy dw\u00f3ch zabitych, niemieckie patrole umkn\u0119\u0142y na koniach w kierunku P\u0142atkownicy, zaj\u0119tej ju\u017c wcze\u015bniej przez hitlerowc\u00f3w.<\/p>\n

To niespodziewane dla Niemc\u00f3w i przykre w skutkach \u201epowitanie\u201d w Sadownem doprowadzi\u0142o ich do w\u015bciek\u0142o\u015bci i tego samego dnia w godzinach wieczornych, gdy wyparli st\u0105d \u017co\u0142nierzy polskich, podpalili Sadowne od strony p\u00f3\u0142nocnej.\u00a0Przedtem jednak przy pomocy kolonist\u00f3w z P\u0142atkownicy, Sadolesia i Sojk\u00f3wka obrabowali doszcz\u0119tnie prawie wszystkie domy i sklepy, zw\u0142aszcza \u017cydowskie. Sadowne p\u0142on\u0119\u0142o ca\u0142\u0105 noc z 9 na 10 wrze\u015bnia i dogorywa\u0142o jeszcze przez nast\u0119pny dzie\u0144.<\/p>\n

\"pisali38\"<\/a>

\u017bo\u0142nierze Wehrmachtu na obrze\u017cach Sadownego (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

Zalegaj\u0105ce w pobliskim lesie niewielkie oddzia\u0142y wojsk polskich ponownie utworzy\u0142y punkt oporu na skraju lasu,<\/strong> obok domostwa rodziny Postk\u00f3w, a na gruncie rolnym Romana Jakubowskiego ustawi\u0142y znowu gniazda ckm. Dzi\u015b jest tu dom nale\u017c\u0105cy do Bo\u017ceny Szymanik, a powsta\u0142a tu ulica nie bez powodu nosi nazw\u0119 Bohater\u00f3w 1939 r.\u00a0Zgin\u0119\u0142o tu kilku \u017co\u0142nierzy polskich. Po wojnie, przy budowie domu Bo\u017ceny Szymanikowej, znaleziono fragmenty czapki wojskowej, sprz\u0105czki, guziki wojskowe i ludzkie szcz\u0105tki.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w polskich obsadzi\u0142a wylot drogi do Ko\u0142odzi\u0105\u017ca obok Ku\u017anicy, a na przedpolu, na szosie \u2013 tak\u017ce ma\u0142y mostek.<\/p>\n

Po spaleniu cz\u0119\u015bci Sadownego oddzia\u0142y Wehrmachtu rozpocz\u0119\u0142y natarcie na polskie pozycje, ale zosta\u0142y wyparte nie tylko z przedpola, ale r\u00f3wnie\u017c dwukrotnie z samego Sadownego przez huraganowy ogie\u0144 polskiej broni maszynowej i r\u0119cznej oraz brawurowy kontratak na bagnety 4. kompanii piechoty.<\/strong><\/p>\n

\"pisali39\"

Wehrmacht dotar\u0142 do linii kolejowej w po\u015bcigu za polskimi oddzia\u0142ami (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

Po umocnieniu si\u0119 na po\u0142udniowym skraju Sadownego, a zw\u0142aszcza po wzmocnieniu prawego skrzyd\u0142a swego ugrupowania, dow\u00f3dca 133. pu\u0142ku piechoty, p\u0142k Wandtke, zamierza\u0142 o \u015bwicie 10 wrze\u015bnia przej\u015b\u0107 do natarcia z obej\u015bciem wschodniego skrzyd\u0142a nieprzyjaciela.\u00a0Jednak zamiar ten zosta\u0142 przekre\u015blony rozkazem wy\u017cszego dow\u00f3dztwa.<\/p>\n

Przyby\u0142y wieczorem 9 wrze\u015bnia do dow\u00f3dcy GO \u201eWyszk\u00f3w\u201d gen Kowalskiego mjr Napieralski przywi\u00f3z\u0142 rozkaz marsza\u0142ka Rydza-\u015amig\u0142ego o przerwaniu walk i wycofaniu si\u0119 znad Bugu na po\u0142udnie.<\/strong> W my\u015bl rozkazu Naczelnego Wodza GO \u201eWyszk\u00f3w\u201d mia\u0142a wycofa\u0107 si\u0119 znad Bugu przez Soko\u0142\u00f3w-Siedlce do las\u00f3w na zach\u00f3d od Brze\u015bcia i tam wej\u015b\u0107 w sk\u0142ad SGO \u201eNarew\u201d.<\/p>\n

Z tego powodu wczesnym rankiem 10 wrze\u015bnia jednostki 33. Dywizji Piechoty Rezerwy gen. Piekarskiego \u2013 ruszy\u0142y na W\u0119gr\u00f3w i Mokobody.<\/strong><\/p>\n

O godz. 4.00 10 wrze\u015bnia hitlerowcy otworzyli silny ogie\u0144 artyleryjski na polskie pozycje na po\u0142udniu Sadownego, ale 33. Dywizja Piechoty Rezerwy ju\u017c rozpocz\u0119\u0142a odwr\u00f3t.\u00a0Nie mniej jednak mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce 9 wrze\u015bnia 33. Dywizja Piechoty Rezerwy powstrzyma\u0142a Niemc\u00f3w pod Sadownem i odesz\u0142a st\u0105d nie pokonana przez nieprzyjaciela, lecz na rozkaz wy\u017cszych prze\u0142o\u017conych.<\/p>\n

\"pisali41\"<\/a>

Widok Sadownego po bitwie (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

W walkach o Sadowne II batalion mjra Wojdatta z 133. pu\u0142ku piechoty poni\u00f3s\u0142 znaczne straty \u2013 zgin\u0119\u0142o 50 \u017co\u0142nierzy.<\/strong> Polegli \u017co\u0142nierze polscy spoczywaj\u0105 na cmentarzu w Sadownem w zbiorowej mogile.<\/p>\n

Podczas wymiany ognia sp\u0142on\u0119\u0142o od pocisk\u00f3w oko\u0142o stu dom\u00f3w w handlowej cz\u0119\u015bci osady, zgin\u0119\u0142o te\u017c szereg os\u00f3b, Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w \u2013 podczas walk lub zastrzelonych\u00a0przez Niemc\u00f3w.<\/p>\n

\"pisali42\"<\/a>

Stoczek (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

Dziesi\u0105tego wrze\u015bnia Niemcy zaj\u0119li \u0141och\u00f3w i Stoczek W\u0119growski, a 11 wrze\u015bnia W\u0119gr\u00f3w, Siedlce i Soko\u0142\u00f3w Podlaski.<\/p>\n

\"pisali43\"<\/a>

Niemcy na w\u0119growskim Rynku (www.odkrywca.pl)<\/p><\/div>\n

A co z tymi, kt\u00f3rym dane by\u0142o pozosta\u0107 na zawsze w Sadownem?<\/strong><\/p>\n

Na cmentarzu sadowie\u0144skim jest r\u00f3wnie\u017c pogrzebany pierwszy polski \u017co\u0142nierz poleg\u0142y w obronie Sadownego. 10 lub 11 wrze\u015bnia 1939 r., ju\u017c po wkroczeniu wojsk hitlerowskich do Sadownego, Stefan Paw\u0142owski, w\u0142a\u015bciciel zak\u0142adu masarskiego, wezwa\u0142 Jana Cioka i J\u00f3zefa Konika i zaproponowa\u0142 im pogrzebanie \u017co\u0142nierza polskiego, kt\u00f3rego \u00a0zw\u0142oki znaleziono w rowie przy szosie Brok-Sadowne, naprzeciw domostwa rodziny Szabelskich, przy tzw. \u201erynnie\u201d.<\/p>\n

\"??????????????????????\"<\/a>

Gr\u00f3b Nieznanego \u017bo\u0142nierza przy p\u00f3\u0142nocnej bramie cmentarza<\/p><\/div>\n

By\u0142 to jeden z \u017co\u0142nierzy obs\u0142uguj\u0105cych usytuowane w pobliskich zaro\u015blach gniazdo karabin\u00f3w maszynowych \u2013 punkt oporu wojsk polskich. \u015amier\u0107 musia\u0142a zaskoczy\u0107 go w tym w\u0142a\u015bnie rowie. \u017bo\u0142nierz w wieku oko\u0142o 30 lat mia\u0142 obie nogi oberwane powy\u017cej kolan i rozerwany lewy bok, a mundur by\u0142 straszliwie poszarpany i zbroczony krwi\u0105. Nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce zgin\u0105\u0142 na miejscu od wybuchu pocisku artyleryjskiego, gdy Niemcy z Broku ostrzelali nacieraj\u0105cych w kierunku P\u0142atkownicy \u017co\u0142nierzy polskich.<\/p>\n

Trzej wymienieni m\u0119\u017cczy\u017ani zabrali ze sob\u0105 w\u00f3z wymoszczony s\u0142om\u0105 i udali si\u0119 przez pola po zw\u0142oki \u017co\u0142nierza. Maszeruj\u0105cy szos\u0105 hitlerowcy oboj\u0119tnie spogl\u0105dali na zabieranie szcz\u0105tk\u00f3w poleg\u0142ego \u017co\u0142nierza polskiego. Cia\u0142o przewieziono natychmiast na pobliski cmentarz i z\u0142o\u017cono bez trumny w napr\u0119dce wykopanej mogile przy zachodniej bramie cmentarza.<\/p>\n

Dopiero kilka dni p\u00f3\u017aniej na cmentarzu tym pogrzebano 50 innych poleg\u0142ych tu \u017co\u0142nierzy polskich i 62 niemieckich. Liczba poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy \u015bwiadczy o za\u017cartych walkach pod Sadownem, jakie tu toczy\u0142a 33. Dywizja Piechota Rezerwy.\u00a0Przed poch\u00f3wkiem Stefan Paw\u0142owski wyj\u0105\u0142 z kieszeni munduru dokumenty poleg\u0142ego, z kt\u00f3rych wynika\u0142o, \u017ce mia\u0142 on stopie\u0144 plutonowego i by\u0142 mieszka\u0144cem Wilna. Mia\u0142 te\u017c legitymacj\u0119 stwierdzaj\u0105c\u0105, \u017ce w cywilu by\u0142 komendantem oddzia\u0142u \u201eZwi\u0105zku Strzeleckiego\u201d w Wilnie. Dokumenty te Paw\u0142owski przekaza\u0142 \u00f3wczesnemu proboszczowi Makarewiczowi, kt\u00f3remu niestety nie uda\u0142o si\u0119 powiadomi\u0107 rodziny poleg\u0142ego, gdy\u017c zagin\u0119\u0142y one po zatrzymaniu go przez Niemc\u00f3w kilka dni p\u00f3\u017aniej. Dlatego jego imi\u0119 do dzi\u015b nie jest znane, a jego mogi\u0142a zwana jest w Sadownem grobem nieznanego \u017co\u0142nierza polskiego z 1939 r. Dzi\u0119ki ofiarno\u015bci mistrza kamieniarskiego Witolda Nowakowskiego z pobliskiej wsi Zieleniec w 1970 r. na jego mogile stan\u0105\u0142 skromny pomnik, zaprojektowany przez Edwarda S\u00f3wk\u0119 z Sadownego.<\/p>\n

Zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 (cyt. A. Firewicz) o pomoc w zidentyfikowaniu poleg\u0142ego \u017co\u0142nierza do zaprzyja\u017anionego dziennikarza polskiego z Wilna. W prowadzonej przez siebie radiowej audycji \u201eMagazyn Kombatant\u00f3w\u201d przeczyta\u0142 on ww. fragment . Uzyska\u0142 potwierdzenie, \u017ce taki cz\u0142owiek mieszka\u0142 na Pi\u00f3romoncie, a jego wiek zgadza\u0142 si\u0119 z opisem. Trwa tam ustalanie jego nazwiska i krewnych. Ze Szczecina uzyska\u0142em informacj\u0119, \u017ce istotnie taki m\u0119\u017cczyzna mieszka\u0142 przy strzelnicy na Pi\u00f3romoncie w pobli\u017cu 3. pac (pu\u0142k artylerii ci\u0119\u017ckiej) i prowadzi\u0142 tam z m\u0142odzie\u017c\u0105 zaj\u0119cia ze strzelania. Za\u0142o\u017cy\u0142 tam dru\u017cyn\u0119 \u201eOrl\u0105t\u201d. By\u0142 to wysoki m\u0119\u017cczyzna i nosi\u0142 beret. Niestety, jego imi\u0119 i nazwisko nie utrwali\u0142o si\u0119 w pami\u0119ci ludzi. Mo\u017ce ta ksi\u0105\u017cka przyczyni si\u0119 do tego, ze odezw\u0105 si\u0119 jego krewni lub znajomi.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do wrze\u015bnia 1939 r. Dwaj \u017co\u0142nierze z wycofuj\u0105cych si\u0119 oddzia\u0142\u00f3w polskich skryli si\u0119 przed wkraczaj\u0105cymi do Sadownego Niemcami w piwnicy domu piekarza Leona Lubkiewicza (dzi\u015b sklep spo\u017cywczy Gra\u017cyny Olton) i usi\u0142owali zrzuci\u0107 z siebie mundury. Hitlerowcy znale\u017ali ich i zastrzelili na miejscu.<\/p>\n

13 wrze\u015bnia, dwa dni po wyparciu oddzia\u0142\u00f3w polskich, na spalone Sadowne ruszy\u0142a nawa\u0142a \u017co\u0142nierzy niemieckich z taborami konnymi i samochodami. Zajmowali oni kwatery w budynku szkolnym, remizie stra\u017cackiej, plebanii, w ocala\u0142ych domach, a nawet w ko\u015bciele. Po kilku dniach opu\u015bcili kwatery i pomaszerowali w kierunku Warszawy.<\/p>\n

\"pisali45\"<\/a>

Zbiorowa Mogi\u0142a \u017bo\u0142nierzy przy g\u0142\u00f3wnej alei cmentarza<\/p><\/div>\n

Opr\u00f3\u017cniony przez wojsko sadowe\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 punktem zbornym polskich je\u0144c\u00f3w wojennych, zagarni\u0119tych przez wroga w walkach pod R\u00f3\u017canem i Andrzejewem. Trzymani pod zamkni\u0119ciem i otoczeni siln\u0105 stra\u017c\u0105, przebywali tu prawie trzy doby.<\/p>\n

Specjalna kolumna porz\u0105dkowa wojsk okupacyjnych pod dow\u00f3dztwem oficera w stopniu kapitana (Austriaka z pochodzenia) zaj\u0119\u0142a si\u0119 uprz\u0105tni\u0119ciem poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy, zar\u00f3wno niemieckich, jak i polskich. Hitlerowcy skrz\u0119tnie spisywali swoich \u017co\u0142nierzy wed\u0142ug metalowych \u201enie\u015bmiertelnik\u00f3w\u201d. Podobno by\u0142o ich pochowanych 62. Rok p\u00f3\u017aniej na skraju mogi\u0142 niemieckich pochowano \u017co\u0142nierza Wehrmachtu, kt\u00f3ry w stanie nietrze\u017awym uton\u0105\u0142 podczas k\u0105pieli w stawie I mostku.<\/p>\n

\u00d3wczesna administracja gminna nie dopatrzy\u0142a sprawy spisania poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy polskich i pozostali oni bezimienni. Na p\u0142ycie pami\u0105tkowej na cmentarzu w Sadownem napis g\u0142osi, \u017ce w tym miejscu pochowano 50 nieznanych \u017co\u0142nierzy polskich.<\/p>\n

Po latach uda\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107 pi\u0119ciu z nich: S\u0105 to:<\/strong> 1) kpt. Le\u015bniewski J\u00f3zef Lucjan, ur. 1910 r., 115. pu\u0142k piechoty 41. Dywizji Piechoty Rezerwy, poleg\u0142 9.09.1939 r. w Zalesiu, 2) ppor. \u015awierbutowicz J\u00f3zef, ur. 12.12.1909 r., 133. pu\u0142k piechoty Dywizji Piechoty Rezerwy, poleg\u0142 9.09.1939 r. w Ogrodnikach, 3) P\u0142atkowski W\u0142adys\u0142aw, ur. 21.11.1910 r., batalion KOP, poleg\u0142 9.09.1939 r., 4) strzelec Dudzie\u0144 Witalis, poleg\u0142 9.09.1939 r. w Sadownem, 5) strzelec Niedzielski, poleg\u0142 9.09.1939 r\u2026<\/p>\n

Na zlecenie fundacji \u201ePami\u0119\u0107\u201d z Warszawy 25 sierpnia 1997 r. firma ARCHEM dokona\u0142a ekshumacji szcz\u0105tk\u00f3w \u017co\u0142nierzy hitlerowskich.\u00a0Znaleziono szcz\u0105tki sze\u015bciu os\u00f3b, kt\u00f3re przeniesiono na cmentarz wojskowy \u017co\u0142nierzy niemieckich do miejscowo\u015bci Polesie w gminie Pu\u0142awy, woj. lubelskie\u2026.<\/p>\n

A dow\u00f3dcy walecznych \u017co\u0142nierzy?<\/strong><\/p>\n

Walcz\u0105cy w obronie Sadownego dow\u00f3dca II batalionu 133. pu\u0142ku piechoty 33. Dywizji Piechoty Rezerwy (powsta\u0142ego na bazie Batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza \u201eNiemenczyn\u201d)\u00a0mjr Olgierd Wojdatt<\/strong>\u00a0prze\u017cy\u0142 wojn\u0119. Po wojnie s\u0142u\u017cy\u0142 w Ludowym Wojsku Polskim i dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stopnia podpu\u0142kownika. Mieszka\u0142 w Poznaniu\u2026 Zmar\u0142 25 stycznia 1978 r.<\/p>\n

Ppor. Henryk Meszczy\u0144ski<\/strong>\u00a0s\u0142u\u017cy\u0142 jako dow\u00f3dca plutonu w I batalionie 133. pu\u0142ku piechoty i bra\u0142 udzia\u0142 w walkach pod Sadownem. Po wojnie mieszka\u0142 w Gda\u0144sku.<\/p>\n

P\u0142k Tadeusz Zieleniewski<\/strong>, urodzony 24.07.1887 r., (dow\u00f3dca 33 DP Rez. Strzelc\u00f3w Lwowskich, zorganizowanej 24-27.VIII.1939 r. na bazie batalion\u00f3w KOP \u201eTroki\u201d, \u201eWilejka\u201d, \u201eNiemenczyn\u201d, \u201eSuwa\u0142ki\u201d i in.), prze\u017cy\u0142 wojn\u0119. Po zako\u0144czeniu kampanii wrze\u015bniowej w 1939 r. przedosta\u0142 si\u0119 do Francji, a potem do Anglii, gdzie dowodzi\u0142 4. Dywizj\u0105 Piechoty. Zosta\u0142 odznaczony m.in. Krzy\u017cem Virtuti Militari V klasy. Po wojnie wr\u00f3ci\u0142 do Polski i publikowa\u0142 artyku\u0142y o tematyce wojennej. Zmar\u0142 22 lipca 1971 r. Pochowany jest na Cmentarzu Wojskowym na Pow\u0105zkach w Warszawie.<\/p>\n

P\u0142k Antoni Wandtke<\/strong>, urodzony 13.09.1891 r. (dow\u00f3dca 133 pu\u0142ku piechoty podczas kampanii wrze\u015bniowej \u2013 wcze\u015bniej dow\u00f3dca pu\u0142ku KOP \u201eWilno\u201d), r\u00f3wnie\u017c prze\u017cy\u0142 wojn\u0119. Zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari, Krzy\u017cem Walecznych i Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi. Zmar\u0142 12 sierpnia 1978 r. w Katowicach.<\/p>\n

Tekst:<\/strong> S\u0142awek Chyli\u0144ski<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a\/foto:<\/strong><\/p>\n

Sadowne i okolice wczoraj i dzi\u015b<\/em>, Andrzej Firewicz, Warszawa 2004 (pozycja ksi\u0105\u017ckowa dost\u0119pna w zbiorach Gminnej Biblioteki Publicznej w Sadownem)<\/p>\n

33. Dywizja Piechoty rez. w bitwie nad Bugiem we wrze\u015bniu 1939 r.<\/em>, p\u0142k dypl. w st. sp. mgr in\u017c. Tadeusz Zieleniewski, Warszawa 1969<\/span><\/p>\n

Historia przystani w Broku<\/em>, Jacek Frankowski,\u00a0www.albumpolski.pl<\/a><\/p>\n

www.odkrywca.pl<\/a><\/p>\n

www.pl.wikipedia.org\/wiki<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

9 wrze\u015bnia 33. Dywizja Piechoty Rezerwy powstrzyma\u0142a Niemc\u00f3w pod Sadownem i odesz\u0142a st\u0105d nie jako pokonana, lecz na rozkaz wy\u017cszych prze\u0142o\u017conych.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1973,31],"tags":[231,1515,101,2018],"class_list":["post-13484","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-pisali-o-sadownem","category-historia-gminy","tag-andrzej-firewicz","tag-bitwa-o-sadowne","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowne-i-okolice-wczoraj-i-dzis"],"views":7595,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13484"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29415,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13484\/revisions\/29415"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}