{"id":27055,"date":"2025-01-21T13:40:46","date_gmt":"2025-01-21T12:40:46","guid":{"rendered":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=27055"},"modified":"2025-01-21T13:54:30","modified_gmt":"2025-01-21T12:54:30","slug":"sadowne-w-powstaniu-styczniowym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=27055","title":{"rendered":"Sadowne w Powstaniu Styczniowym"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"http:\/\/info.sadowne.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/2023.01.22.1.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-27056 size-thumbnail\" src=\"http:\/\/info.sadowne.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/2023.01.22.1-180x130.jpg\" alt=\"\" width=\"180\" height=\"130\" \/><\/a>\u201eBranka\u201d przeprowadzona w Warszawie przez zaborc\u0119 rosyjskiego sta\u0142a si\u0119 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 wybuchu (po niespe\u0142na tygodniu od niej) Powstania Styczniowego. Ku czci powsta\u0144c\u00f3w pochodz\u0105cych z terenu gminy Sadowne 26 stycznia br. zostanie ods\u0142oni\u0119ty pomnik.<\/strong><!--more--><\/p>\n<p><strong>22 stycznia 1863 r. Komitet Centralny Narodowy wyda\u0142 Manifest og\u0142aszaj\u0105cy powstanie i powo\u0142uj\u0105cy Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy.<\/strong> W manife\u015bcie napisano: &#8222;Nikczemny rz\u0105d najezdniczy rozw\u015bcieklony oporem m\u0119czonej przeze\u0144 ofiary postanowi\u0142 zada\u0107 jej cios stanowczy &#8211; porwa\u0107 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy najdzielniejszych, najgorliwszych jej obro\u0144c\u00f3w, oblec w nienawistny mundur moskiewski i pogna\u0107 tysi\u0105ce mil na wieczn\u0105 n\u0119dz\u0119 i zatracenie. M\u0142odzie\u017c polska poprzysi\u0119g\u0142a sobie +zrzuci\u0107 przekl\u0119te jarzmo lub zgin\u0105\u0107+. Za ni\u0105 wi\u0119c narodzie polski, za ni\u0105! Po straszliwej ha\u0144bie niewoli, po niepoj\u0119tych m\u0119czarniach ucisku, Centralny Narodowy Komitet, obecnie jedyny legalny Rz\u0105d tw\u00f3j Narodowy, wzywa ci\u0119 na pole walki ju\u017c ostatniej, na pole chwa\u0142y zwyci\u0119stwa, kt\u00f3re Ci da i przez imi\u0119 Boga na niebie da\u0107 poprzysi\u0119ga.&#8221;\u00a0Nadto dwoma dekretami uw\u0142aszczono ch\u0142op\u00f3w i\u00a0obiecano ziemi\u0119 bezrolnym uczestnicz\u0105cym w\u00a0walce.<\/p>\n<p><strong>Powstanie Styczniowe by\u0142o najwi\u0119kszym i najd\u0142u\u017cej trwaj\u0105cym polskim powstaniem narodowym.<\/strong> Mia\u0142o charakter\u00a0wojny partyzanckiej toczonej g\u0142\u00f3wnie na obszarze \u00f3wczesnego Kr\u00f3lestwa Polskiego, w kt\u00f3rej stoczono z Moskalami oko\u0142o 1.200\u00a0bitew\u00a0i\u00a0potyczek. Wzi\u0119\u0142o w nim udzia\u0142 ok. 200.000 powsta\u0144c\u00f3w, zar\u00f3wno z rodzin\u00a0szlacheckich, jak te\u017c ch\u0142opskich\u00a0i\u00a0mieszcza\u0144skich. Partie (oddzia\u0142y) powsta\u0144cze by\u0142y s\u0142abo uzbrojone, za to wsz\u0119dzie spotyka\u0142y si\u0119 ze wsparciem ludno\u015bci polskiej, zapewniaj\u0105cej schronienie, wikt, podwody, informacje o ruchach wojsk carskich itp.. Cz\u0119sto uzbrojone w kosy na sztorc rusza\u0142y na carskie dzia\u0142a i wygrywa\u0142y.<\/p>\n<p><strong>W 162. rocznic\u0119 jego wybuchu pora na kr\u00f3tkie przedstawienie os\u00f3b i zdarze\u0144 z okolic Sadownego zwi\u0105zanych z tym fragmentem walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/strong> Powszechnie znana jest jedna z pierwszych i najwi\u0119kszych bitew, stoczona ju\u017c 3 lutego 1863 r. pod powiatowym W\u0119growem, szybko okrzykni\u0119ta \u201ePolskimi Termopilami\u201d. Tam oko\u0142o trzema tysi\u0105cami powsta\u0144c\u00f3w dowodzili W\u0142adys\u0142aw Jab\u0142onowski \u201eGenue\u0144czyk\u201d i Jan Matli\u0144ski \u201eJanko Sok\u00f3\u0142\u201d.<\/p>\n<p><strong>Wspomnie\u0107 te\u017c nale\u017cy, \u017ce na czele jednego z powsta\u0144czych, ch\u0142opskich oddzia\u0142\u00f3w sta\u0142 ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Brz\u00f3ska<\/strong> &#8211; genera\u0142\u00a0i naczelny kapelan wojew\u00f3dztwa podlaskiego, naczelnik wojenny powiatu \u0142ukowskiego, kt\u00f3ry bra\u0142 udzia\u0142 w wielu bitwach z Moskalami. Wiosn\u0105 1864 r. zorganizowa\u0142 oko\u0142o czterdziestoosobowy oddzia\u0142 konny, rozbity dopiero w ko\u0144cu grudnia tego roku. W 1865 r. ukrywa\u0142 si\u0119\u00a0pod Soko\u0142owem Podlaskim. Wyrokiem carskiego s\u0105du polowego zosta\u0142 skazany na powieszenie. Egzekucj\u0119 wykonano 23 maja 1865\u00a0r. na soko\u0142owskim rynku.<\/p>\n<p><strong>W innych pobliskich bitwach, w innych powsta\u0144czych oddzia\u0142ach, dzielnie walczyli te\u017c mieszka\u0144cy Sadownego i okolic: Jan Mu\u0107k i Stanis\u0142aw Kami\u0144ski z Sadownego, Tomasz Ogonowski z Krupi\u0144skiego oraz Tomasz Szczurowski z Ziele\u0144ca.<\/strong><\/p>\n<p>Trzej pierwsi byli w \u201epartii\u201d naczelnika wojennego powiat\u00f3w: pu\u0142tuskiego, przasnyskiego i ostro\u0142\u0119ckiego Ignacego Mystkowskiego \u201eOjca\u201d. Oddzia\u0142 ten liczy\u0142 1.200 partyzant\u00f3w. 4 maja\u00a01863 r. pokona\u0142 Moskali pod podostrowskim Stokiem. I. Mystkowski poleg\u0142 13 maja\u00a01863 r. w bitwie\u00a0pod\u00a0Kietlank\u0105, kt\u00f3r\u0105 poprzedzi\u0142a nieudana zasadzka na poci\u0105g wioz\u0105cy Moskali. Dow\u00f3dca z honorami zosta\u0142 pochowany przez powsta\u0144c\u00f3w na cmentarzu w\u00a0Zar\u0119bach Ko\u015bcielnych. W bitwie pod Kietlank\u0105 S. Kami\u0144ski zosta\u0142 od karabinowej kuli ranny w lew\u0105 nog\u0119.<\/p>\n<p>Syn Franciszka, kowala z Ziele\u0144ca &#8211; Tomasz Szczurowski by\u0142 \u0142\u0105cznikiem w kilkusetosobowym oddziale Ludwika Luty\u0144skiego. Zosta\u0142 powsta\u0144cem w wieku zaledwie 14. lat. Bra\u0142 udzia\u0142 w bitwie stoczonej z Rosjanami 3 czerwca 1863 r. pod Nagoszewem, w kt\u00f3rej po stronie polskiej uczestniczy\u0142o ok. 1.300 powsta\u0144c\u00f3w. Po niej wraz z oddzia\u0142em przeprawi\u0142 si\u0119 przez Bug.<\/p>\n<p>Przeprawa ta mia\u0142a miejsce pod Wilczog\u0119bami. Powsta\u0144cy skupili si\u0119 wok\u00f3\u0142 zagrody J\u00f3zefa Wycecha, gdzie udzielono im schronienia i pomocy. Stamt\u0105d zwartym szykiem przemie\u015bcili si\u0119 do Sadownego i st\u0105d dalej na po\u0142udnie. W przekazywanych z pokolenia na pokolenie opowie\u015bciach powtarza si\u0119, \u017ce ch\u0142opi przep\u0119dzaj\u0105c byd\u0142o zacierali na piaszczystej drodze \u015blady po przemarszu powsta\u0144czego oddzia\u0142u.<\/p>\n<p><strong>Zgodnie z badaniami prowadzonymi przez nauczyciela historii sadowie\u0144skiego liceum, Adama Stankiewicza, jeden z oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych mia\u0142 sw\u0105 baz\u0119 w lasach mi\u0119dzy Bugiem, Ra\u017cnami, Zarzetk\u0105 i Brzuz\u0105.<\/strong> W starej, spr\u00f3chnia\u0142ej topoli urz\u0105dzono ku\u017ani\u0119, gdzie kosy powsta\u0144com przekuwa\u0142 Andrzej Rostek z Oci\u0119tego. Zim\u0105 z 1863 na 1864 rok grupa powsta\u0144c\u00f3w kwaterowa\u0142a w ch\u0142opskich chatach w Ra\u017cnach, a wjazd do wsi kozackiego szwadronu zmusi\u0142 j\u0105 do ucieczki po lodowych krach przez rzek\u0119. A. Stankiewicz podaje te\u017c, \u017ce za pomoc powsta\u0144com powieszony zosta\u0142 przez Kozak\u00f3w na so\u015bnie mieszkaniec Zarzetki S\u0119dek. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a wskazuj\u0105, \u017ce taki sam los spotka\u0142 Chojnowskiego z Sok\u00f3\u0142ki. Mieszkaj\u0105cy w pobliskiej Prostyni Jan Wardzi\u0144ski zosta\u0142 aresztowany przez wojsko carskie 6 maja 1864 r. pod zarzutem udzia\u0142u w zab\u00f3jstwie rosyjskiego \u017co\u0142nierza. Publiczna egzekucja przez jego powieszenie odby\u0142a si\u0119 z udzia\u0142em sp\u0119dzonych mieszka\u0144c\u00f3w tej wsi 30 listopada 1864 r.<\/p>\n<p><strong>L\u017cejsze represje spotka\u0142y zarz\u0105dc\u0119 oraz ekonoma nale\u017c\u0105cego do Zamoyskich folwarku Ko\u0142odzi\u0105\u017c.<\/strong> 19 sierpnia 1864 r., wskutek oskar\u017ce\u0144 by\u0142ego \u017candarma powsta\u0144czego Wojciecha Kami\u0144skiego z Majdanu k\/Kosowa Lackiego, aresztowani zostali pochodz\u0105cy ze stanu szlacheckiego W\u0142odzimierz Brandt w Ko\u0142odzi\u0105\u017cu (rz\u0105dca) i Antoni Jab\u0142o\u0144ski w Morzyczynie (ekonom). Oskar\u017cono ich o dowo\u017cenie produkt\u00f3w \u201ebuntownikom\u201d i udzielanie informacji o ruchach wojsk rosyjskich \u201ebandom\u201d \u2013 jak w\u0142adze carskie okre\u015bla\u0142y powsta\u0144c\u00f3w. Obu zwolniono z wi\u0119zienia 5 wrze\u015bnia, przekazuj\u0105c naczelnikowi wojennemu powiatu.<\/p>\n<p><strong>Po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci powsta\u0144cy styczniowi cieszyli si\u0119 ogromnym szacunkiem spo\u0142ecznym i szczeg\u00f3lnym uznaniem w\u0142adz II Rzeczypospolitej.<\/strong> W\u0142adze polskie zadba\u0142y o ich godny byt. W 1923 r. Stanis\u0142aw Kami\u0144ski i Tomasz Szczurowski zostali awansowani na stopie\u0144 podporucznika weterana. Obaj te\u017c rozporz\u0105dzeniem z 8 listopada 1930 r. odznaczeni zostali przez Prezydenta R.P. Ignacego Mo\u015bcickiego i Prezesa Rady Ministr\u00f3w J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego Medalem Niepodleg\u0142o\u015bci<\/p>\n<p>Pami\u0119\u0107 o uczestnikach walk o wolno\u015b\u0107 z lat 1863-1864 uczczono w ok. 700. miejscach w Polsce, na Litwie, Bia\u0142orusi, Ukrainie i Rosji, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 groby pojedyncze i zbiorowe, kwatery cmentarne oraz tablice. Pora, by i w Sadownem tak post\u0105pi\u0107 &#8211; <strong>26 stycznia 2025 roku na sadowie\u0144skim cmentarzu odb\u0119dzie si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia pomnika ku czci powsta\u0144c\u00f3w styczniowych pochodz\u0105cych z terenu gminy Sadowne.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Tekst:<\/strong> RW [sch]<\/p>\n<p><strong>Foto:<\/strong> Starostwo Powiatowe w W\u0119growie<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201eBranka\u201d przeprowadzona w Warszawie przez zaborc\u0119 rosyjskiego sta\u0142a si\u0119 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 wybuchu (po niespe\u0142na tygodniu od niej) Powstania Styczniowego. Ku czci powsta\u0144c\u00f3w pochodz\u0105cych z terenu gminy Sadowne 26 stycznia br. zostanie ods\u0142oni\u0119ty pomnik.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1607,31],"tags":[3910,25],"class_list":["post-27055","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-muzeum-historia-gminy","category-historia-gminy","tag-160-rocznica-powstania-styczniowego","tag-sadowne"],"views":2752,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27055"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27055\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29764,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27055\/revisions\/29764"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}