{"id":27433,"date":"2023-04-21T11:35:12","date_gmt":"2023-04-21T09:35:12","guid":{"rendered":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=27433"},"modified":"2023-04-23T13:19:22","modified_gmt":"2023-04-23T11:19:22","slug":"przyroda-naszych-okolic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=27433","title":{"rendered":"Przyroda naszych okolic"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Przyroda okolic Ra\u017cen, troch\u0119 historii – artyku\u0142 p. Magdaleny Gromek – Kowalczyk, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 11 kwietnia br. na \u0142amach Witryny Wiejskiej<\/em>.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dziedzictwo przyrodnicze naszych przodk\u00f3w<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nasi przodkowie kochali \u015brodowisko naturalne kt\u00f3re ich otacza\u0142o. Wiedzieli, \u017ce od kondycji przyrody zale\u017cy ich przetrwanie, wi\u0119c dbali o ni\u0105 i traktowali jak sw\u00f3j dom. Pogoda by\u0142a przewidywalna, \u017cycie toczy\u0142o si\u0119 rytmem czterech p\u00f3r roku. Dzisiejsza wie\u015b zachowa\u0142a tylko szcz\u0105tki dawnego przyrodniczego dziedzictwa, kt\u00f3re by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia naszych dziadk\u00f3w i bab\u0107. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce by dobrze na wsi \u017cy\u0107 nale\u017cy do tej m\u0105dro\u015bci przodk\u00f3w wr\u00f3ci\u0107. Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 to nasz dom. A \u017cycie w zrujnowanym domu niesie wiele niebezpiecze\u0144stw.<\/strong><\/p>\n

\u201eA Boryna, zapatrzony przed si\u0119 w ca\u0142y ten urokliwy \u015bwiat (\u2026), szed\u0142 zagonami cicho, niby widmo b\u0142ogos\u0142awi\u0105ce ka\u017cdej grudce ziemi, ka\u017cdemu \u017ad\u017ab\u0142u, i sia\u0142 \u2014 sia\u0142 wci\u0105\u017c, sia\u0142 niestrudzenie<\/em>\u201d \u2013 ten cytat, opisuj\u0105cy \u015bmier\u0107 gospodarza Macieja Boryny z reymontowskiej powie\u015bci \u201eCh\u0142opi\u201d to symbol przywi\u0105zania i szacunku do roli, gleby. \u201eB\u0142ogos\u0142awi\u0142 grudkom ziemi i \u017ad\u017ab\u0142om\u201d \u2013 tak jak dzi\u015b robi\u0105 to starsi ludzie przed i po pracy w polu, w tym moja 84-letnia babcia wchodz\u0105c do swojego ogrodu warzywnego. Nad ogrodem kre\u015bli znak krzy\u017ca przed i po sko\u0144czonej pracy. Ka\u017cda marchewka, nawet ta ma\u0142a i krzywa, jest dla niej cenna, chocia\u017c w marketach p\u00f3\u0142ki uginaj\u0105 si\u0119 pod ci\u0119\u017carem taniej i pi\u0119knej marchwi z uprawy przemys\u0142owej. Kto z nas pami\u0119ta ca\u0142owanie chleba, kt\u00f3ry upad\u0142 na ziemi\u0119? To tak\u017ce symbol szacunku do ziemi, kt\u00f3ra wyda\u0142a ziarno. Czy nasze dzieci b\u0119d\u0105 jeszcze ten gest pami\u0119ta\u0142y? W czasach gdy statystycznie w Polsce wyrzuca si\u0119 do kosza 106 kg jedzenia na osob\u0119 rocznie<\/a> [1]<\/a>, w tym na pewno wiele kilogram\u00f3w chleba? \u201eMarnuj\u0105c \u017cywno\u015b\u0107, marnujesz planet\u0119\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142a Krystyna Czub\u00f3wna w kampanii Federacji Polskich Bank\u00f3w \u017bywno\u015bci w 2018 roku<\/a> [2]<\/a>.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Moja babcia w swoim ogrodzie. Czerwiec 2022, fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk.<\/p><\/div>\n

Na pocz\u0105tku warto wyja\u015bni\u0107 czym jest \u015brodowisko przyrodnicze\/naturalne. To ca\u0142okszta\u0142t o\u017cywionych i nieo\u017cywionych sk\u0142adnik\u00f3w przyrody, \u015bci\u015ble ze sob\u0105 powi\u0105zanych, otaczaj\u0105cych\u00a0organizmy\u00a0\u017cywe (w tym tak\u017ce nas, ludzi!). W jego ramach mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 m.in. klimat, stosunki wodne, gleb\u0119 i organizmy \u017cywe. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 \u015brodowiska przyrodniczego jest r\u00f3wnowaga<\/a> [3]<\/a>. Naukowcy wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015brodowisko antropogeniczne, czyli takie, kt\u00f3re zosta\u0142o silnie przekszta\u0142cone przez cz\u0142owieka i w kt\u00f3rym r\u00f3wnowagi nie ma. To np. tereny miejskie, fabryczne, ale te\u017c wsie, gdzie jest du\u017co betonu, brakuje starych, wysokich drzew, wiejskich ogrod\u00f3w, a dawne \u0142any p\u00f3l zosta\u0142y scalone i dzi\u015b tworz\u0105 jedn\u0105 wielk\u0105 monokultur\u0119 np. kukurydzy.<\/p>\n

Tyle encyklopedycznej definicji. Wr\u00f3\u0107my jednak do naszych wsi i por\u00f3wnajmy po kolei te sk\u0142adniki przyrody, kt\u00f3re jeszcze pami\u0119tamy z dzieci\u0144stwa.<\/p>\n

\u201eNa \u015bwi\u0119t\u0105 Agnieszk\u0119 woda wychodzi na \u015bcie\u017ck\u0119\u201d<\/strong><\/p>\n

Wsie naszych bab\u0107 i dziadk\u00f3w obfitowa\u0142y w \u017cyciodajn\u0105 wod\u0119, a ta jest podstaw\u0105 bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Prawie ka\u017cda wie\u015b mia\u0142a swoj\u0105 rzek\u0119, strumie\u0144, staw, starorzecze. Na polach nie brakowa\u0142o oczek wodnych, a podmok\u0142e \u0142\u0105ki porasta\u0142y m.in. \u017c\u00f3\u0142te kacze\u0144ce. Takie wspomnienie wsi prawie odesz\u0142o w przesz\u0142o\u015b\u0107 wraz z melioracj\u0105 i regulowaniem rzek na masow\u0105 skal\u0119. \u00a0Dodatkowo w Polsce osuszonych zosta\u0142o 90% bagien \u2013 zamienione zosta\u0142y w tereny rolnicze i lasy gospodarcze<\/a> [4]<\/a>. Pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 oczek wodnych na polach, szczeg\u00f3lnie tych, kt\u00f3re obsiane zosta\u0142y hektarami monokultur. W intensywnej, przemys\u0142owej produkcji rolnej oczka wodne czy drzewa na dawnych miedzach nie by\u0142y mile widziane.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Podmok\u0142a \u0142\u0105ka przy lesie, maj 2021, Mazowsze. Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk.<\/p><\/div>\n

Tymczasem dzikie strumienie, mokrad\u0142a, bagna, podmok\u0142e \u0142\u0105ki nale\u017cy chroni\u0107 (i odtwarza\u0107!), bo to one b\u0119d\u0105 os\u0142abia\u0107 skutki zmian klimatu. I dzieje si\u0119 to ju\u017c w krajach Europy Zachodniej, kt\u00f3ra boryka si\u0119 z problemem wody pitnej (w Polsce tak\u017ce mamy i b\u0119dziemy mie\u0107 ten problem):\u00a0\u201eWoda w odtworzonych bagnach mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107 warto\u015b\u0107 nawet 60 mln euro rocznie. Zyski p\u0142yn\u0105ce z retencji wody s\u0105 wy\u017csze ni\u017c koszty dzia\u0142a\u0144 zmierzaj\u0105cych do odtworzenia mokrade\u0142\u201d<\/em>\u00a0\u2013 udowadniaj\u0105 naukowcy z SGGW, kt\u00f3rzy badali dorzeczne litewskiego Niemna<\/a>[5]<\/a>. Je\u015bli chcemy mie\u0107 wod\u0119 w kranie, chcemy utrzyma\u0107 jej cen\u0119, to najlepszym rozwi\u0105zaniem jest ochrona tego co mamy, a dodatkowo odtwarzanie tego, co zosta\u0142o przekszta\u0142cone na obszary rolnicze. Czyli dosadnie m\u00f3wi\u0105c \u2013 nale\u017cy nawadnia\u0107 to, co zosta\u0142o odwodnione<\/a> [6]<\/a>,\u00a0<\/a>[7]<\/a>.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Wiejskie ogrody dawniej i dzi\u015b<\/strong><\/p>\n

O bogatej, zielonej, ale te\u017c pstrz\u0105cej si\u0119 kwiatami wsi pi\u0119knie pisa\u0142a w swoich wspomnieniach<\/a> [8]<\/a>\u00a0Maria Koz\u0142owa, wiejska poetka z nieistniej\u0105cego ju\u017c Machowa.<\/p>\n

\u201eNajpi\u0119kniej wygl\u0105da\u0142 nasz Mach\u00f3w w majowe wieczory. Przed ka\u017cd\u0105 chat\u0105 przy drodze sta\u0142y \u0142aweczki, na kt\u00f3rych po pracy spoczywali mieszka\u0144cy Machowa, gdzie si\u0119 upajali widokiem wsi i gdzie pachnia\u0142y liliowe bzy, bia\u0142e ja\u015bminy i r\u00f3\u017cowe kwiaty jab\u0142oni. W lipcowe dni w zbo\u017cach czerwieni\u0142y si\u0119 maki i b\u0142\u0119kitnia\u0142y b\u0142awatki, a na \u0142\u0105kach i \u017c\u00f3\u0142ci\u0142y si\u0119 prze\u015bliczne rumianki. Z daleka by\u0142o s\u0142ycha\u0107 cykanie polnych konik\u00f3w. We wsi znajdowa\u0142o si\u0119 kilka staw\u00f3w, kt\u00f3re roi\u0142y si\u0119 od g\u0119si i kaczek, a wieczorem, gdy wszystko ucich\u0142o, zaczyna\u0142y g\u0142o\u015bno rechota\u0107 ch\u00f3ry \u017cabie w stawach i w pobliskim, trzcin\u0105 poros\u0142ym jeziorze. Droga, kt\u00f3ra wiod\u0142a przez \u015brodek Machowa, by\u0142a obsadzona po obydw\u00f3ch stronach lipami i akacjami. W ca\u0142ej wsi by\u0142o mn\u00f3stwo zieleni i kwiecia\u201d.<\/em><\/p>\n

Wie\u015b opisana we wspomnieniach Marii Koz\u0142owej jest pe\u0142na \u017cycia, wysokich drzew, kolor\u00f3w, \u0142an\u00f3w. Dzi\u015b wiele wsi nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od miast. Brakuje wysokich drzew biegn\u0105cych przez \u015brodek wsi \u2013 zosta\u0142y wyci\u0119te przy poszerzaniu i asfaltowaniu dr\u00f3g. Przydomowe lipy, kasztanowce i d\u0119by zamienione zosta\u0142y na rz\u0119dy tuj i iglak\u00f3w. Nie ma ju\u017c gruszek-staruszek czy wierzb g\u0142owiastych na miedzach. Nie ma ju\u017c wiejskich ogrod\u00f3w \u2013 s\u0105 kr\u00f3tko przystrzy\u017cone trawniki i ozdobne kwiaty, kt\u00f3re zazwyczaj nie s\u0105 rodzimymi gatunkami (i np. wymagaj\u0105 du\u017cych ilo\u015bci wody b\u0105d\u017a wyja\u0142awiaj\u0105 gleb\u0119).<\/p>\n

\"\"<\/a>

Drzewa na miedzach i przy drogach to pami\u0105tka po dawnym, wiejskim \u015bwiecie. To wa\u017cny i pi\u0119kny element przyrodniczego dziedzictwa naszych przodk\u00f3w, sierpie\u0144 2022. Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk.<\/p><\/div>\n

\u201eWielu osobom wydaje si\u0119, \u017ce ogr\u00f3d to ci\u0105g\u0142a walka. Chwasty, krety, nornice, ptaki, \u015blimaki, mszyce\u2026 \u2013 ci\u0105gle co\u015b atakuje. Trzeba kosi\u0107, grabi\u0107, wyr\u00f3wnywa\u0107, sprz\u0105ta\u0107\u2026 Ju\u017c brakuje na to si\u0142y, \u017ceby tak ci\u0105gle wszystko trzyma\u0107 w ciasnym gorsecie nierealnych wymaga\u0144. W naturze nic nie ro\u015bnie pod linijk\u0119. Warto wi\u0119c wzi\u0105\u0107 przyk\u0142ad z Coco Chanel i porzuci\u0107 sztywny gorset, r\u00f3wnie\u017c ten ogrodowy\u201d \u2013 m\u00f3wi dla czasopisma \u201eGospodyni\u201d Kamila Kasperska, w\u0142a\u015bcicielka ekologicznego gospodarstwa rolnego Anielskie Ogrody (<\/em>https:\/\/anielskieogrody.pl\/<\/em><\/a>).<\/em><\/p>\n

Tymczasem ogrody pe\u0142ne r\u00f3\u017cnobarwnych kwiat\u00f3w, zapach\u00f3w, brz\u0119czenia pszcz\u00f3\u0142 i \u015bpiewu ptak\u00f3w by\u0142y miejscem wypoczynku mieszka\u0144c\u00f3w, spotka\u0144, dawa\u0142y schronienie ptakom, owadom, gadom i p\u0142azom. Jeszcze w ogrodach starszych os\u00f3b spotka\u0107 mo\u017cna te dawne, rodzime gatunki: narcyzy, szafirki, irysy, niezapominajki, konwalie, tulipany, fio\u0142ki, piwonie, go\u017adziki brodate, floksy, kosmosy, kocanki, ostr\u00f3\u017cki, lwie paszcze, aksamitki, cynie, dalie, maciejk\u0119, malwy\u2026.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Fragment lipcowego ogrodu mojej babci. Na pierwszym planie widoczne s\u0105 nierozwini\u0119te jeszcze astry, nast\u0119pnie kwitn\u0105ce aksamitki i dalie. Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk, lipiec 2022.<\/p><\/div>\n

Julian Tuwim, kt\u00f3ry uciek\u0142 z Polski przed wojn\u0105 w 1939 roku, tak pisa\u0142 o t\u0119sknocie za Polsk\u0105 w swoim wierszu \u201eCel\u201d:\u00a0<\/em><\/p>\n

Szuka\u0142em tego w Pary\u017cu, szuka\u0142em w Berlinie i Rzymie<\/em>
\na to za oknem by\u0142o\u00a0i mia\u0142o polskie imi\u0119.<\/em>
\nMy\u015bla\u0142em, \u017ce to pot\u0119ga \u015bwiat nowy, nowe dzieje<\/em>
\nA to ogr\u00f3dek wiejski, co si\u0119 kwiatami \u015bmieje.\u00a0<\/em>
\nA to groszek pachn\u0105cy, georginie i malwy<\/em>
\nwymalowane s\u0142o\u0144cem w proste w\u0142o\u015bcia\u0144skie barwy.\u201d<\/em><\/p>\n

Klimat \u2013 my\u015bl globalnie, dzia\u0142aj lokalnie<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Przys\u0142owie \u201eIdzie luty podkuj buty\u201d nie maj\u0105 ju\u017c zastosowania w naszym kalendarzu. Pierwsz\u0105 \u201eofiar\u0105\u201d skutk\u00f3w zmian klimatu sta\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie zima. \u015anieg i zaspy odchodz\u0105 w niepami\u0119\u0107, a nasze dzieci zabawy w lepienie ba\u0142wana b\u0119d\u0105 zna\u0142y jedynie z ksi\u0105\u017cek. Te jednak nie zosta\u0142y jeszcze zaktualizowane, zatem przedszkolakom przedstawia si\u0119 bia\u0142\u0105 zim\u0119 pe\u0142n\u0105 szale\u0144stw na \u015bniegu. Tymczasem sze\u015bcioletnie dziecko na Mazowszu widzia\u0142o \u015bnieg zaledwie przez kilkana\u015bcie dni w ci\u0105gu swojego \u017cycia. Zimy ze wspomnie\u0144 naszych dziadk\u00f3w nie wr\u00f3c\u0105<\/a> [9]<\/a>, przynajmniej za naszego \u017cycia.<\/p>\n

Brak pokrywy \u015bnie\u017cnej, ciep\u0142e zimy to przyczyna wielu naszych problem\u00f3w. Gro\u017c\u0105 nam susze, niski stan wody w rzekach. Co rolnicy maj\u0105 sia\u0107, je\u015bli jest ryzyko wiosennej suszy? Jakie wyzwania czekaj\u0105 sadownik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie wiedz\u0105 czy w maju nie chwyci mr\u00f3z? Te wszystkie k\u0142opoty, brak przewidywalno\u015bci pogody przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na nas, konsument\u00f3w. To nie jest tylko problem rolnik\u00f3w, bo koszty ostatecznie ponios\u0105 kupuj\u0105cy.<\/p>\n

\u0141agodne zimy sprzyjaj\u0105 rozwojowi wielu gatunk\u00f3w obcych, inwazyjnych dla naszej polskiej bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Biedronka azjatycka sieje spustoszenie w\u015br\u00f3d naszych biedronek<\/a> [10]<\/a>, a naw\u0142o\u0107 kanadyjska czy rdestowiec ostroko\u0144czysty wypieraj\u0105 rodzime gatunki ro\u015blin. Gdzie ro\u015bnie naw\u0142o\u0107 czy rdestowiec, tam inne ro\u015bliny nie maj\u0105 szans<\/a> [11]<\/a>. To pustynie bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Po\u0142acie naw\u0142oci kanadyjskiej na Pomorzu. W 2022 roku gmina K\u0119pice rozpocz\u0119\u0142a projekt \u201eOchrona rodzimej przyrody przed inwazj\u0105 barszczu Sosnowskiego, rdestowca ostroko\u0144czystego oraz naw\u0142oci kanadyjskiej w gminie K\u0119pice i Kobylnica\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/wfos.gdansk.pl\/walka-z-inwazyjnymi-gatunkami-obcymi-w-kepicach-i-kobylnicy-nawloc-kanadyjska\/.<\/p><\/div>\n

Zmiana klimatu przynosi ekspansj\u0119 paso\u017cyt\u00f3w, owad\u00f3w, wirus\u00f3w, kt\u00f3re bezpo\u015brednio zagra\u017caj\u0105 tak\u017ce nam, ludziom. Mo\u017cna machn\u0105\u0107 r\u0119k\u0105 na biedronki, polskie gatunki ro\u015blin, \u201e\u017cabki\u201d, czy inne \u201eptaszki\u201d: \u201eZnikn\u0105? Trudno!\u201d. Ale jedna, z pozoru b\u0142aha zmiana w przyrodzie mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 efekt, jakiego si\u0119 nie spodziewamy. Takim efektem jest pandemia Covid-19. Szybkie, rabunkowe wej\u015bcie cz\u0142owieka w \u015brodowisko naturalne spowodowa\u0142o skr\u00f3cenie dystansu mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a dzikimi zwierz\u0119tami i przej\u015bcie wirusa na nas. To jedna z hipotez genezy pandemii<\/a> [12]<\/a>, za\u015b dalsze niszczenie ostatk\u00f3w dzikiej przyrody (kt\u00f3rej zosta\u0142y ju\u017c tylko skrawki<\/a> [13]<\/a>) grozi nam kolejnymi epidemiami<\/a> [14]<\/a><\/p>\n

Ju\u017c dzi\u015b, opr\u00f3cz wspomnianej pandemii Covid-19, nie da si\u0119 w Polsce zignorowa\u0107 wzrostu zachorowa\u0144 chocia\u017cby na bolerioz\u0119 i odkleszczowe zapalenie opon m\u00f3zgowych. Wraz ze zwi\u0119kszaniem si\u0119 temperatury powietrza istnieje ryzyko, \u017ce Polska znajdzie si\u0119 w strefie wyst\u0119powania chor\u00f3b tropikalnych, a tak\u017ce chor\u00f3b, kt\u00f3rych wektorami s\u0105 komary, np. malarii<\/a> [15]<\/a>. Spanie pod moskitierami i sp\u0119dzanie wi\u0119kszo\u015bci wiosny i lata w zamkni\u0119tym pomieszczeniu mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 nasz\u0105 codzienno\u015bci\u0105 i konieczno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Klimat to kwestia globalna, budz\u0105ca du\u017cy niepok\u00f3j Polak\u00f3w<\/a> [16]<\/a>\u00a0\u2013 i s\u0142usznie. Ka\u017cdy z nas mo\u017ce mie\u0107 jednak wp\u0142yw, cho\u0107by minimalny, na klimat globalny, a zdecydowanie wi\u0119kszy na mikroklimat wsi. Mieszka\u0144cy wsi mog\u0105 os\u0142abi\u0107 skutki zmian klimatu w skali lokalnej<\/a> [17]<\/a>, a sposobem na to jest m.in. powr\u00f3t do przyrody naszych przodk\u00f3w.<\/p>\n

Co mo\u017cna zrobi\u0107 tu i teraz, wok\u00f3\u0142 siebie?<\/strong><\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie chodzi o powr\u00f3t do \u017cycia sprzed 100 lat \u2013 zamieszkanie w drewnianych chatach czy rezygnacj\u0119 z tego co mamy teraz. Chodzi o ocalenie tego co jest i inne spojrzenie na bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u2013 jak na dom w\u0142a\u015bnie, a nie zasoby, kt\u00f3re trzeba wykorzysta\u0107, \u201ewycisn\u0105\u0107\u201d do zera, zniszczy\u0107 w imi\u0119 szybkiej korzy\u015bci, wygody czy mody.<\/p>\n

Na pocz\u0105tek proponuj\u0119 rozejrze\u0107 si\u0119 wok\u00f3\u0142 siebie i sprawdzi\u0107 co cennego zosta\u0142o nam po czasach naszych przodk\u00f3w. To mo\u017ce by\u0107 stare drzewo, fragment \u0142\u0105ki, kt\u00f3r\u0105 wiosn\u0105 zalewa woda, wierzba na miedzy, jakie\u015b, z pozoru, niepotrzebne \u201ekrzaki\u201d.<\/p>\n

W starym drzewie swoje gniazdo mog\u0105 mie\u0107 sowy, kt\u00f3ra s\u0105 sprzymierze\u0144cami rolnik\u00f3w. Para p\u0142omyk\u00f3wek zjada par\u0119 tysi\u0119cy gryzoni w sezonie. Rolnicy orientuj\u0105 si\u0119, \u017ce lepiej do gospodarstwa zaprosi\u0107 sowy, ni\u017c kupowa\u0107 \u015brodki chemiczne na gryzonie<\/a> [18]<\/a>.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Obok sowy p\u0142omyk\u00f3wki, sowy uszatki s\u0105 najwi\u0119kszym sprzymierze\u0144cem cz\u0142owieka w t\u0119pieniu gryzoni. Na zdj\u0119ciu m\u0142oda s\u00f3wka uszatka, Mazowsze. Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk, lipiec 2022.<\/p><\/div>\n

Wiekowe drzewa, dzi\u0119ki rozbudowanym systemom korzeniowym, \u201epodci\u0105gaj\u0105\u201d wod\u0119 z g\u0142\u0119bokich warstw gleby, s\u0105 bardziej odporne na susze ni\u017c m\u0142ode drzewa, daj\u0105 cie\u0144 w upalne lato, sch\u0142adzaj\u0105 temperatur\u0119 powietrza wok\u00f3\u0142 siebie. Podmok\u0142a \u0142\u0105ka pe\u0142ni podobn\u0105 rol\u0119 \u2013 sch\u0142adza teren w okresie upa\u0142\u00f3w, a do tego jest ostoj\u0105 rodzimych gatunk\u00f3w ro\u015blin (knie\u0107 wodna, firletka poszarpana) i zwierz\u0105t (bocian\u00f3w, \u017curawi).<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wilgotna \u0142\u0105ka to miejsce \u017cerowania m.in. \u017curawia zwyczajnego, kiedy\u015b wyst\u0119puj\u0105cego powszechnie w ca\u0142ej Europie. Ze wzgl\u0119du na osuszanie bagien, \u0142\u0105k i melioracj\u0119 jego przestrze\u0144 do \u017cycia skurczy\u0142a si\u0119 i dzi\u015b wyst\u0119puje tylko wyspowo. Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk, maj 2022, Mazowsze.<\/p><\/div>\n

Bez wierzb g\u0142owiastych i innych drzew na miedzach zniknie z Polski pi\u0119kny ptak dudek, kt\u00f3ry upodoba\u0142 sobie w\u0142a\u015bnie takie miejsca na swoje miejsca l\u0119gowe. To samo dotyczy \u201ekrzak\u00f3w\u201d i innych \u201enieu\u017cytk\u00f3w\u201d, kt\u00f3re z pozoru tylko przeszkadzaj\u0105 albo s\u0105 niepotrzebne. One s\u0105 ostoj\u0105 bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci, kt\u00f3ra ginie na naszych oczach. Trwa sz\u00f3ste, wielkie wymieranie gatunk\u00f3w<\/a> [19]<\/a>. Niszcz\u0105c resztki tego co nam zasta\u0142o odbieramy dom pozosta\u0142ym przy \u017cyciu ssakom, ptakom, gadom, kt\u00f3re s\u0105 naszymi sprzymierze\u0144cami w wyzwaniach, kt\u00f3re nas czekaj\u0105. Bobry tylko pozornie s\u0105 szkodnikami \u2013 ostatecznie praca kt\u00f3r\u0105 wykonuj\u0105 op\u0142aca si\u0119 rolnikom, bo reguluje poziom wody<\/a> [20]<\/a>, wilki za\u015b przyczyniaj\u0105 si\u0119 do zmniejszenia ilo\u015bci dwutlenku w\u0119gla w atmosferze<\/a> [21]<\/a><\/a>, [22]<\/a>.<\/p>\n

We w\u0142asnym, nawet ma\u0142ym ogrodzie, warto wstrzyma\u0107 si\u0119 tydzie\u0144 ze skoszeniem trawnika, a w zamian pozwoli\u0107 naje\u015b\u0107 si\u0119 pszczo\u0142om i innym zapylaczom, kt\u00f3re obudzi\u0142y si\u0119 z zimowego snu i szukaj\u0105 pokarmu. Warto zadba\u0107 o chocia\u017cby przys\u0142owiowy 1m\u00b2 bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci i zasia\u0107 chocia\u017c jedn\u0105 ro\u015blin\u0119 z babcinego ogrodu. To mo\u017ce by\u0107 dobry pocz\u0105tek przygody z ochron\u0105 dzikiego \u017cycia najbli\u017cej nas.<\/p>\n

\"\"<\/a>

W tych starych wierzbach g\u0142owiastych swoje l\u0119gowisko ma m.in. dudek. Fot. Magdalena Gromek-Kowalczyk, luty 2021, Mazowsze.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Inicjatork\u0105 akcji jest Kamila Kasperska z Anielskich Ogrod\u00f3w, kt\u00f3ra zainspirowa\u0142a setki os\u00f3b w Polsce. Wi\u0119cej o akcji przeczyta\u0107 mo\u017cna na stronie\u00a0https:\/\/agronomist.pl\/artykuly\/zadbaj-o-bioroznorodnosc-na-ziemi<\/a>\u00a0oraz grupie\u00a0https:\/\/www.facebook.com\/groups\/1m2bio.<\/a><\/p>\n

<\/a>[1]<\/a>\u00a0https:\/\/obserwatorgospodarczy.pl\/2022\/11\/17\/kazdego-tygodnia-na-europejskie-wysypiska-trafia-ponad-1-mln-ton-jedzenia\/<\/p>\n

<\/a>[2]<\/a>\u00a0https:\/\/bankizywnosci.pl\/banki-zywnosci-z-kampania-marnujac-zywnosc-marnujesz-planete\/<\/p>\n

<\/a>[3]<\/a>\u00a0[3] https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/%C5%9Arodowisko_przyrodnicze<\/p>\n

<\/a>[4]<\/a>\u00a0https:\/\/bagna.pl\/images\/klimat\/bagna_a_klimat__WK2.pdf<\/p>\n

<\/a>[5]<\/a>\u00a0https:\/\/portalkomunalny.pl\/bagna-i-wody-podziemne-to-oplacalna-inwestycja-435689\/<\/p>\n

<\/a>[6]<\/a>\u00a0https:\/\/witrynawiejska.org.pl\/2023\/02\/02\/2-lutego-obchodzimy-swiatowy-dzien-mokradel\/#_ftn4<\/a><\/p>\n

<\/a>[7]<\/a>\u00a0https:\/\/witrynawiejska.org.pl\/2022\/08\/02\/przywrocmy-wlasciwe-znaczenie-slowu-melioracja\/<\/p>\n

<\/a>[8]<\/a>\u00a0https:\/\/witrynawiejska.org.pl\/2022\/02\/04\/jestem-rolniczka-gospodynia-bez-ziemi-wspomnienia-kobiet-wiejskich-3\/<\/p>\n

<\/a>[9]<\/a>\u00a0https:\/\/www.tygodnik-rolniczy.pl\/articles\/uprawa\/jakie-czekaja-nas-zimy-w-polsce-do-2100-roku-raport-ios-pib\/<\/p>\n

<\/a>[10]<\/a>\u00a0https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Biedronka_azjatycka<\/p>\n

<\/a>[11]<\/a>\u00a0http:\/\/projekty.gdos.gov.pl\/igo-solidago-candensis<\/p>\n

<\/a>[12]<\/a>\u00a0https:\/\/naukawpolsce.pl\/aktualnosci\/news%2C90495%2Cdwa-lata-od-wybuchu-pandemii-covid-19-wciaz-nie-wiadomo-skad-wzial-sie<\/p>\n

<\/a>[13]<\/a>\u00a0https:\/\/naukadlaprzyrody.pl\/2019\/04\/29\/znikajacy-swiat-ile-nienaruszonej-przyrody-pozostalo-na-ziemi\/<\/p>\n

<\/a>[14]<\/a>\u00a0https:\/\/www.medonet.pl\/koronawirus\/to-musisz-wiedziec,dr-afelt\u2013czekaja-nas-kolejne-epidemie\u2013zmiany-klimatu-sprzyjaja-rozprzestrzenianiu-sie-chorob-zakaznych,artykul,95391880.html<\/p>\n

<\/a>[15]<\/a>\u00a0https:\/\/ios.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/KOZK_Zmiana-klimatu-a-choroby-zakazne_raport.pdf<\/p>\n

<\/a>[16]<\/a>\u00a0https:\/\/klimat.rp.pl\/klimat-i-ludzie\/art35731201-polacy-maja-swiadomosc-zmian-klimatu-wiedza-tez-co-jest-tego-przyczyna<\/p>\n

<\/a>[17]<\/a>\u00a0https:\/\/witrynawiejska.org.pl\/2022\/08\/09\/jak-mieszkancy-wsi-moga-oslabic-skutki-zmian-klimatu-w-skali-lokalnej\/<\/a>.<\/p>\n

<\/a>[18]<\/a>\u00a0https:\/\/livebirdspoland.pl\/posts\/25228<\/p>\n

<\/a>[19]<\/a>\u00a0https:\/\/www.national-geographic.pl\/artykul\/biolodzy-potwierdzaja-szoste-masowe-wymieranie-na-ziemi-jest-faktem<\/p>\n

<\/a>[20]<\/a>\u00a0https:\/\/witrynawiejska.org.pl\/2022\/04\/21\/czy-z-bobrem-mozna-sie-dogadac\/<\/p>\n

<\/a>[21]<\/a>\u00a0https:\/\/nauka.tvp.pl\/56985277\/ochrona-zagrozonych-zwierzat-sposobem-na-ocieplenie-klimatu<\/p>\n

<\/a>[22]<\/a>\u00a0https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=ysa5OBhXz-Q<\/p>\n

Autor: Magdalena Gromek-Kowalczyk<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przyroda okolic Ra\u017cen, troch\u0119 historii – artyku\u0142 p. Magdaleny Gromek – Kowalczyk, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 11 kwietnia br. na \u0142amach Witryny Wiejskiej.\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1,3958],"tags":[3957],"class_list":["post-27433","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-inne","category-przyroda","tag-magdalena-gromek"],"views":2148,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27433","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27433"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27433\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27446,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27433\/revisions\/27446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}