{"id":29335,"date":"2024-09-05T18:17:30","date_gmt":"2024-09-05T16:17:30","guid":{"rendered":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=29335"},"modified":"2024-09-05T18:25:57","modified_gmt":"2024-09-05T16:25:57","slug":"nasza-ziemia-rodzinna-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=29335","title":{"rendered":"Nasza ziemia rodzinna…"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Czy\u017c nie kocha\u0107 jej za to, \u017ce nas wyda\u0142a i zrodzi\u0142a?… Czy nie mi\u0142owa\u0107 i uwielbia\u0107 za jej nas karmienie i odziewanie? Czyje to s\u0142owa?<\/strong><\/p>\n

Ponownie jest okazja nawi\u0105za\u0107 do dokument\u00f3w opiewaj\u0105cych histori\u0119 Ziemi Sadowie\u0144skiej \u2013 okazj\u0105 t\u0105 s\u0105 obchody 500-lecia parafii pw. \u015bw. Jana Chrzciciela w Sadownem. Tym razem korzystamy z fragment\u00f3w maszynopisu by\u0142ego mieszka\u0144ca Sadownego, kt\u00f3rego na pewno pami\u0119taj\u0105 nasi seniorzy. \u015ap. Edward S\u00f3wka \u2013 autor historii Sadownego, w opisie kt\u00f3rej da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 zwi\u0105zki uczuciowe autora z rodzinn\u0105 miejscowo\u015bci\u0105. Zapewne w sercach wielu z nas go\u015bci podobne uczucie.<\/p>\n

\"\"<\/a>Hej \u017cycie \u2013 \u017cycie to historia\u201d. Tak mo\u017cna powiedzie\u0107 o drugiej pasji by\u0142ego Dyrektora SP w Sadownem \u015bp. Edwarda S\u00f3wki (pierwsza pasja to oczywi\u015bcie \u201eszko\u0142a\u201d). Sp\u0119dzi\u0142 ca\u0142e \u017cycie na ziemi sadowie\u0144skiej, by\u0142 z ni\u0105 zwi\u0105zany i wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 histori\u0119 Sadownego. U kra\u0144ca tego \u017cycia zapragn\u0105\u0142 podzieli\u0107 si\u0119 z innymi swoimi wspomnieniami, zas\u0142yszanymi legendami i udokumentowanymi faktami z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic. Tak powsta\u0142 maszynopis o tytule: SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY \u2013 Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic<\/em> (nie doczeka\u0142 si\u0119 on jednak wydania w formie ksi\u0105\u017cki, a szkoda \u2013 zmar\u0142 w 1971 roku). Poczytajmy\u2026<\/p>\n

***<\/p>\n

\"\"<\/a>Sadowne \u2013 niewielka wie\u015b, wci\u015bni\u0119ta w kr\u0105g okolicznych las\u00f3w, \u0142\u0105k i p\u00f3l nie maj\u0105ca pretensji by nawet miasteczkiem j\u0105 zwano bo wsi\u0105 si\u0119 urodzi\u0142a, tak\u0105 przetrwa\u0142a ju\u017c ponad 450 lat i tak\u0105 zapewne jeszcze d\u0142ugo pozostanie \u2013 jest centralnym, rzec mo\u017cna sto\u0142ecznym o\u015brodkiem ziemi sadowie\u0144skiego regionu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ile\u017c my\u015bli, ukochania i wspomnie\u0144 kryje w sobie jej nazwa! Na ziemi tej ujrza\u0142y \u015bwiat\u0142o dzienne setki i tysi\u0105ce mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy sp\u0119dziwszy swoje tutaj \u017cycie, z\u0142o\u017cyli sterane trudem znoju ludzkiego zbola\u0142e ko\u015bci na niewielkim pag\u00f3rku miejscowego cmentarza, albo odchowawszy si\u0119 i wyr\u00f3s\u0142szy pracowali na niej w mozole lub wyemigrowali w \u015bwiat szeroki dla poszukiwania lepszej, l\u017cejszej doli.\"\"<\/a><\/p>\n

Zros\u0142y si\u0119 z tob\u0105 ziemio nasza ukochana, wspomnienia wielu twoich mieszka\u0144c\u00f3w z lat dziecinnych, pe\u0142nych beztroskich dni i lat wype\u0142nionych ukochaniem ka\u017cdego zak\u0105tka, spenetrowanego po wielokro\u0107 podczas upojnych godzin szczeni\u0119cych gonitw i zabaw\u2026<\/p>\n

W pami\u0119ci niejednego od\u017cywaj\u0105 cz\u0119ste wspomnienia lat m\u0142odzie\u0144czych opromienionych rado\u015bci\u0105 szczerych, serdecznych mi\u0142osnych przyg\u00f3d i prze\u017cy\u0107, albo okraszonych gorzkim nieraz \u017calem niepowodze\u0144, czy szarego smutku maluj\u0105cego si\u0119 na stroskanej b\u00f3lem twarzy po stracie os\u00f3b umi\u0142owanych lub najbli\u017cszych.<\/p>\n

\"\"<\/a>Nawet, gdy by\u0142y one takie czy inne, pozostan\u0105 z pewno\u015bci\u0105 w umys\u0142ach jej rodak\u00f3w, jako trwa\u0142e i niezniszczalne znamiona wspomnie\u0144 wyrytych na zawsze w pami\u0119ci urodzonych na r\u00f3wninie ziemi sadowie\u0144skiej.\"\"<\/a><\/p>\n

Od dawien dawna Sadowne jako miejscowo\u015b\u0107, wprawdzie niewielka, posiada mimo to swoje ustalone od niepami\u0119tnych czas\u00f3w cz\u0119\u015bci dzielnicowe. Sama nazwa w niczym nie jest zwi\u0105zana z sadami jakby wydawa\u0107 si\u0119 mog\u0142o. Jego miano na pewno nie istnia\u0142o od zarania swej historii, lecz jak m\u00f3wi legenda powtarzana bardzo cz\u0119sto jeszcze w czasach przedwojennych przez lud miejscowy, a szczeg\u00f3lnie przez ludzi starych \u2013 mia\u0142a wywodzi\u0107 swoje pochodzenie od s\u0142owa sadowi\u0107 si\u0119, usadawia\u0107 si\u0119. \"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a>Najprawdopodobniej nazwa naszej miejscowo\u015bci wynik\u0142a w spos\u00f3b zwyczajowy i utar\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d dawnego ludu podczas osadnictwa tych ziem, kt\u00f3re do roku 1514 w miejscu dzisiejszego Sadownego by\u0142y puste i niezamieszkane. Stopniowe osadnictwo, osadzanie, sadowienie si\u0119 na tych ziemiach pierwszych mieszka\u0144c\u00f3w Sadownego by\u0107 mo\u017ce da\u0142o pocz\u0105tek jego nazwie, kt\u00f3ra bez jakichkolwiek zmian utrzyma\u0142a si\u0119 do dzi\u015b.<\/p>\n

\"\"<\/a>Istnieje jeszcze inna wersja mniej prawdopodobna, lecz nie pozbawiona ca\u0142kowicie s\u0142uszno\u015bci, twierdz\u0105ca, \u017ce nazwa naszej wsi powsta\u0142a od czasu za\u0142o\u017cenia przez Kapitu\u0142\u0119 Warszawsk\u0105 na tych terenach parafii ko\u015bcielnej tj. od roku 1524. Wed\u0142ug tej legendy, podczas objazdu delegacji kapitulnej po terenie dzisiejszej parafii dla ustalenia miejsca na pobudowanie pierwszego ko\u015bcio\u0142a, wybrano dla tych cel\u00f3w niewielki pag\u00f3rek po\u0142o\u017cony w pobli\u017cu skrzy\u017cowania dr\u00f3g, otoczony zewsz\u0105d lasami i mokrad\u0142ami gdzie dzi\u015b stoi obecny ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n

\"\"<\/a>Po trudach podr\u00f3\u017cy, zsiad\u0142szy z bryczki delegaci zatrzymali si\u0119 w tym miejscu, uznaj\u0105c je za najbardziej przydatne do pobudowania \u015bwi\u0105tyni. Wydawa\u0142o si\u0119 im jednocze\u015bnie i to bardzo s\u0142usznie, \u017ce miejsce to b\u0119dzie punktem \u015brodkowym dla obszaru wyznaczonej przez Zarz\u0105d Kapitu\u0142y parafii. Wierz\u0105c tej wersji przyj\u0105\u0107 by nale\u017ca\u0142o prawdopodobie\u0144stwo genezy nazwy Sadownego od wyra\u017cenia jednego z tych delegat\u00f3w, kt\u00f3ry rzekomo mia\u0142 si\u0119 wyrazi\u0107: – \u201eTu chyba usadowimy ten ko\u015bci\u00f3\u0142\u201d -. Tak czy inaczej obydwa przypuszczenia sprowadzaj\u0105 si\u0119 do jednego i nieomylnego stwierdzenia, \u017ce nazwa metropolii naszego regionu wywodzi si\u0119 od wyrazu \u201esadowi\u0107\u201d tj. osadza\u0107 si\u0119 co w pocz\u0105tkach istnienia naszej wsi by\u0142o \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z osadnictwem pierwszych mieszka\u0144c\u00f3w Sadownego.<\/p>\n

\"\"<\/a>Inne miejscowo\u015bci tak samo wprawdzie by\u0142y zaludniane przez nap\u0142ywaj\u0105cych osadnik\u00f3w, ale geneza ich nazw wywodzi si\u0119 najcz\u0119\u015bciej od lokalnych warunk\u00f3w i ich przymiot\u00f3w w jakich si\u0119 rodzi\u0142y. I tak np. wi\u0119kszo\u015b\u0107 nazw okolicznych wsi wynik\u0142a z charakteru terenu naszej ziemi, kt\u00f3ra w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci by\u0142a pokryta g\u0142\u0119bokimi, podmok\u0142ymi lasami. St\u0105d pochodz\u0105 nazwy: Grabiny, Zieleniec, Sok\u00f3\u0142ka, Sadole\u015b, Zalesie, Brz\u00f3zka, Szynkarzyzna (pierwotnie S\u0119karzowizna) podobnie jak Sadole\u015b zwany by\u0142 pocz\u0105tkowo Sadolasem. Lesisty charakter naszej ziemi od najdawniejszych czas\u00f3w wi\u0105za\u0142 si\u0119 z \u017cyciem jej mieszka\u0144c\u00f3w i mia\u0142 du\u017cy wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 wielu dziedzin ich codziennych potrzeb, zwyczaj\u00f3w, a cz\u0119sto i warunk\u00f3w bytowania.<\/p>\n

\"\"<\/a>Podobnie lecz nieco z innych powod\u00f3w powsta\u0142y nazwy poszczeg\u00f3lnych dzielnic Sadownego, kt\u00f3rych mo\u017cna naliczy\u0107 a\u017c 11- oto one: Kowalewskie, Ku\u017anica, Drak, Majdan, Pruska K\u0119pa, Choina, Wie\u015b, Po\u015bwi\u0105tne, Piaski i Las. Kowalewskie dzi\u015b ju\u017c zanik\u0142e po\u0142o\u017cone by\u0142o mi\u0119dzy dzisiejszym Drakiem a Ku\u017anic\u0105 a nazw\u0119 sw\u0105 jak si\u0119 \u0142atwo domy\u015ble\u0107 wywodzi\u0142o od kowalstwa silnie tu rozwini\u0119tego ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 w Sadownem darniowej rudy \u017celaza przetwarzanej i przekuwanej tu na Ku\u017anicy w II po\u0142owie XVIII i na pocz\u0105tku XIX wieku.<\/p>\n

\"\"<\/a>Jeszcze do roku 1939 nazwa Majdan, gdzie dzi\u015b po\u0142o\u017cona jest le\u015bnicz\u00f3wka przy drodze do Orzo\u0142ka, utrzymywana by\u0142a i codziennie niemal wymawiana. Ze wzgl\u0119du na s\u0105siedztwo okolicznych las\u00f3w i \u00f3wczesne du\u017ce zapotrzebowanie na produkty otrzymywane z drewna jak smo\u0142a, w\u0119giel drzewny, dziegie\u0107 i terpentyna istnia\u0142a tu przetw\u00f3rnia drewna i karpiny na produkty wy\u017cej wymienione. Miejsca takie w dawnych czasach nazywano majdanami, na kt\u00f3rych zamieszkiwali ludzie pracuj\u0105cy w tym przetw\u00f3rstwie. Jeszcze dzi\u015b wnikliwe oko badacza przesz\u0142o\u015bci odnajdzie tu dobrze zachowane \u015blady istnienia smolarni na sadowie\u0144skim Majdanie w postaci resztek klepiska i zag\u0142\u0119bie\u0144 \u015bwiadcz\u0105cych o jej istnieniu.<\/p>\n

\"\"<\/a>Zanik\u0142a ju\u017c dzi\u015b prawie zupe\u0142nie nazwa cz\u0119\u015bci Sadownego zwana Po\u015bwi\u0105tnem. Zajmowa\u0142a ona cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142ek rolnych przydzielonych przez plebana osadnikom sprowadzonym tu do obr\u00f3bki ziemi w jego folwarku. Dzia\u0142ki te po\u0142o\u017cone by\u0142y w pobli\u017cu ko\u015bcio\u0142a zajmuj\u0105c wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Sadownego. Dzi\u015b po\u0142o\u017cone tu s\u0105 osady Bronisz\u00f3w, Czajk\u00f3w, Ward\u00f3w, Kalbarczyk\u00f3w i innych. Ich poprzedni w\u0142a\u015bciciele to Konik, S\u00f3wka, Ciok, Warda.<\/p>\n

\"\"<\/a>Cz\u0119\u015b\u0107 ziemi le\u017c\u0105ca na zach\u00f3d od stawu I mostu, przez kt\u00f3ry przep\u0142ywa Bojewka zwana by\u0142a od stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat Prusk\u0105 K\u0119p\u0105 zamieszkiwan\u0105 dzi\u015b przez rodziny Parys\u00f3w, Jagusi\u00f3w, Tomasik\u00f3w i Chojnowskich. Po III rozbiorze Polski kiedy ziemie nasze znalaz\u0142y si\u0119 w r\u0119kach Austriak\u00f3w w miejscu tym zaborca pobudowa\u0142 domy dla swych urz\u0119dnik\u00f3w celnych, kt\u00f3rzy tu zamieszkiwali z uwagi na pobli\u017ce granicy z Prusami przebiegaj\u0105cej poprzez lini\u0119 Bugu.<\/p>\n

\"\"<\/a>To wydzielone od reszty Sadownego miejsce obsadzone przez zaborcz\u0105 stra\u017c graniczn\u0105, ludno\u015b\u0107 nasza nazwa\u0142a \u201ek\u0119p\u0105\u201d, co w rozumieniu naszego ludu zawsze by\u0142o okre\u015blane jako miejsce wzgardzone, obrzyd\u0142e, do kt\u00f3rego odnoszono si\u0119 z niech\u0119ci\u0105 i wstr\u0119tem. W tym przypadku dla dosadniejszego okre\u015blenia pogardy dodano jeszcze wyraz \u201epruska\u201d i tak ju\u017c zosta\u0142o chocia\u017c zaborcy przebywali tu zaledwie czterna\u015bcie lat. Zostali tylko po nich niekt\u00f3rzy ich plemie\u0144cy, wasymilowali si\u0119 w nasze \u015brodowisko i pozostali w nim \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 z naszymi na zawsze. Do dzi\u015b spotyka si\u0119 po nich nazwiska mocno spolszczone jak np. Cymerman (niem. Zimmermann).\"\"<\/a><\/p>\n

Zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 Sadownego po\u0142o\u017cona mi\u0119dzy ulic\u0105 Mazowieck\u0105 a szos\u0105 nazywana by\u0142a od dawna Choin\u0105. Jeszcze do dzi\u015b w pobli\u017cu domostw Stefana W\u00f3dki i Franciszka Krupy tkwi\u0105 \u015blady dawnej puszczy wytrzebionej niemal ca\u0142kowicie w postaci nielicznych sosen zwanych przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 \u201echojakami\u201d. Miejsce poros\u0142e chojakami przezwane zosta\u0142o Choin\u0105 i nazwa ta zwi\u0105za\u0142a si\u0119 na wiele lat z jej mieszka\u0144cami, kt\u00f3rzy z biegiem czasu coraz g\u0119\u015bciej si\u0119 tu zasiedlali.<\/p>\n

\"\"<\/a>Miejsce to zamieszkiwali przewa\u017cnie rzemie\u015blnicy, wyrobnicy i skrajna biedota \u017cyj\u0105ca n\u0119dznie nie wiadomo z czego. By\u0142a to gar\u015b\u0107 ludzi upodlona pod wzgl\u0119dem spo\u0142ecznym i z regu\u0142y jako\u015b ni\u017cej traktowana ni\u017c inni. Przez nieuzasadnion\u0105 niczym pogard\u0119 nazywano ich \u201echoiniarzami\u201d. Do roku 1909 nie by\u0142o tu ani jednego domu. Z chwil\u0105 pobudowania nowego, obecnie istniej\u0105cego ko\u015bcio\u0142a a w zwi\u0105zku z tym niespodziewanego widoku rozwoju \u017cycia gospodarczo-handlowego \u00f3wczesnego Sadownego, zacz\u0119li do\u0144 nap\u0142ywa\u0107 rzemie\u015blnicy, kt\u00f3rzy wykupuj\u0105c niewielkie parcele budowlane od miejscowych gospodarzy, osiedlali si\u0119 tu tworz\u0105c rzemie\u015blnicz\u0105 koloni\u0119 zwan\u0105 p\u00f3\u017aniej Choin\u0105. \"\"<\/a><\/p>\n

Jak nietrudno si\u0119 domy\u015ble\u0107 nazwa ta wi\u0105za\u0142a si\u0119 \u015bci\u015ble z istnieniem tu rosn\u0105cych sosen (chojak\u00f3w), mi\u0119dzy kt\u00f3rymi widnia\u0142y ubogie, nieraz bardzo n\u0119dzne domostwa gnie\u017cd\u017c\u0105ce pod swymi strzechami najwi\u0119ksz\u0105 biedot\u0119 dawnego Sadownego. Pod wzgl\u0119dem \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej i politycznej wielu spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Choiny przejawia\u0142o d\u0105\u017cenie radykalne jako dzia\u0142acze wiejscy, kt\u00f3rych nazwa\u0107 mo\u017cna bojownikami o post\u0119p i sprawiedliwo\u015b\u0107, o Polsk\u0119 jako pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym nie by\u0142o r\u00f3\u017cnic klasowych i upodlenia warstw pracuj\u0105cych.<\/p>\n

\"\"<\/a>Do czo\u0142owych przedstawicieli z tej post\u0119powej i wysoce u\u015bwiadomionej grupy \u201echoiniarzy\u201d zaliczy\u0107 nale\u017cy Stanis\u0142awa Borkowskiego, Jana Ojdan\u0119, Adama Kami\u0144skiego, W\u0142adys\u0142awa Kotli\u0144skiego i Stanis\u0142awa J\u00f3\u017awika. Wizerunek jednego z nich jako cz\u0142owieka pokazano w pracy niniejszej w rozdziale \u201ePortrety\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a> Z wymienionymi tu dzia\u0142aczami sadowe\u0144skiej lewicy z Choiny wsp\u00f3\u0142pracowali w latach dwudziestych ich duchowi przyw\u00f3dcy: Czes\u0142aw Wycech, Jan Ki\u0107 i Wac\u0142aw Polkowski. W dzia\u0142alno\u015bci swojej wysoce upolityczniona grupa \u015bwiadomych i post\u0119powych bojownik\u00f3w z Choiny, \u017cyj\u0105c najcz\u0119\u015bciej w biedzie i niedostatku rozumia\u0142a sw\u0105 krzywd\u0119 spo\u0142eczn\u0105 jakiej doznawali i oni i im podobni budzi\u0142a w mizernym ich \u017cyciu \u015bwiadomo\u015b\u0107 buntu i opozycji przeciw z\u0142u zakorzenionemu w niesprawiedliwym ustroju \u00f3wczesnego pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a>Z innych dzielnic Sadownego, zanik\u0142ej dzi\u015b ju\u017c niemal zupe\u0142nie wymieni\u0107 nale\u017cy istniej\u0105c\u0105 jeszcze do wybuchu II wojny \u015bwiatowej a obecnie zabudowan\u0105 prawie ca\u0142kowicie spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zwan\u0105 ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j pustynny charakter Piaskami. By\u0142 niewielki piaszczysty kawa\u0142ek terenu Sadownego po\u0142o\u017cony mi\u0119dzy dzisiejsz\u0105 osad\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 a Po\u015bwi\u0105tnem, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego tkwi\u0142y ubogie domostwa \u017byd\u00f3w, \u00a0ich bo\u017cnica oraz kilka osad gospodarskich. Ze wzgl\u0119du na lich\u0105 warto\u015b\u0107 uprawn\u0105 plac ten nie by\u0142 nigdy uprawiany, \u00a0a s\u0142u\u017cy\u0142 wy\u0142\u0105cznie do gier i zabaw sadowie\u0144skiej dzieciarni. Grz\u0119z\u0142y tu co prawda nogi do kostek w sypkim, \u017c\u00f3\u0142tym piasku, \u00a0ale z uwagi na brak innego lepszego placu by\u0142o to znakomite miejsce do wy\u017cywania si\u0119 dzieci\u0119cych urwis\u00f3w w przer\u00f3\u017cnych zabawach.<\/p>\n

\"\"<\/a>Dzi\u015b po tym piaszczystym placu \u015blad nawet nie pozosta\u0142 \u2013 zabudowano go niemal ca\u0142kowicie i nawet najwnikliwszy badacz przesz\u0142o\u015bci Sadownego nie umia\u0142by okre\u015bli\u0107 granic dawnych Piask\u00f3w. Du\u017c\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107 przeznaczono pod zabudow\u0119 domostw, \u00a0a reszt\u0119 pokrywaj\u0105 place i gospodarcze zabudowania dzisiejszej Gminnej Sp\u00f3\u0142dzielni. Na uboczu Piask\u00f3w od strony po\u0142udniowo-zachodniej ros\u0142a pot\u0119\u017cnych rozmiar\u00f3w dzika grusza i niewielka ilo\u015b\u0107 skarla\u0142ych samotnie w ziemi tkwi\u0105cych sosen, resztek dawnej puszczy.<\/p>\n

\"\"<\/a>Do dzielnic nowszych Sadownego zaliczy\u0107 nale\u017cy jego cz\u0119\u015b\u0107 zwan\u0105 dzi\u015b Lasem. Jeszcze na niewiele lat przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 teren ten, dzi\u015b g\u0119sto zabudowany, stanowi\u0142 przerzedzony mocno, mieszany las \u0142\u0105cz\u0105cy si\u0119 w jedno z jego dalszymi po\u0142aciami si\u0119gaj\u0105cymi dzi\u015b pod Zieleniec, Krupi\u0144skie czy Szynkarzyzn\u0119. W latach dwudziestych obecnego stulecia nie by\u0142o tu ani jednego domu i by\u0142o to ulubione miejsce zbierania jag\u00f3d i grzyb\u00f3w oraz na jego przydro\u017cnej polanie zabaw m\u0142odzie\u017cy sadowie\u0144skiej – zwanych maj\u00f3wkami. W latach trzydziestych pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze domy, \u00a0a za nimi jak przys\u0142owiowe grzyby po deszczu wyrasta\u0142y inne, zape\u0142niaj\u0105c ten teren i czyni\u0105c z niego now\u0105 mieszkaln\u0105 dzielnic\u0119 naszej pi\u0119knej miejscowo\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a>Ku\u017anica, to na r\u00f3wni z Kowalewskiem dawne cz\u0119\u015bci Sadownego zwi\u0105zane swymi nazwami z rzemios\u0142em kowalskim, kt\u00f3re tu rozwini\u0119te by\u0142o ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 w okolicy Sadownego rudy darniowej. Piece hutnicze znajduj\u0105ce si\u0119 na Kowalewskiem i Ku\u017anicy przetapia\u0142y t\u0119 rud\u0119 na sur\u00f3wk\u0119 \u017celiwn\u0105. Kooperantem tych hut by\u0142 pobliski Majdan dostarczaj\u0105cy koniecznego do wytopu, w\u0119gla drzewnego. Wprawdzie niezbyt d\u0142ugo istnia\u0142y tutaj te huty zwane tak\u017ce dymarkami, poniewa\u017c niska wydajno\u015b\u0107 sadowie\u0144skiej rudy okaza\u0142a si\u0119 nieop\u0142acalna i zak\u0142ady te oko\u0142o roku 1818 ca\u0142kowicie zlikwidowano. \"\"<\/a><\/p>\n

Tradycja rzemios\u0142a kowalskiego tkwi\u0142a tu potem jeszcze przez d\u0142ugie lata i utrzymywana by\u0142a przez rodzin\u0119 W\u0119grzyn\u00f3w, lecz i oni ostatecznie zlikwidowali sw\u0105 ku\u017ani\u0119, po kt\u00f3rej dzi\u015b nawet \u015bladu \u017cadnego nie ma. \u015awiadectwem istnienia tu piec\u00f3w hutniczych s\u0105 zag\u0142\u0119bione tu\u017c pod powierzchni\u0105 ziemi drobne kawa\u0142ki \u017cu\u017cla piecowego, kt\u00f3re na pag\u00f3rkach Ku\u017anicy i w miejscach po Kowalewskiem spotka\u0107 dzi\u015b cz\u0119sto mo\u017cna, jako dowody potwierdzaj\u0105ce dawn\u0105 obecno\u015b\u0107 hut \u017celaza.<\/p>\n

\"\"<\/a>Mimo, \u017ce ca\u0142e Sadowne do chwili obecnej od dawien dawna jest wsi\u0105 to jednak jego cz\u0119\u015b\u0107 po\u0142o\u017cona za szos\u0105 wzd\u0142u\u017c drogi do Ra\u017cen nosi zwyczajow\u0105 nazw\u0119, utart\u0105 przez wiele ju\u017c dziesi\u0105tk\u00f3w lat, \u00a0a okre\u015blan\u0105 ze wzgl\u0119du chyba na sw\u00f3j wybitnie rolniczy charakter Wsi\u0105. Handlowo \u2013 rzemie\u015blniczy charakter g\u0142\u00f3wnej cz\u0119\u015bci Sadownego przy ulicy Ko\u015bciuszki i jej przyleg\u0142ych teren\u00f3w nazywany by\u0142 cz\u0119sto osad\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>Wspomnian\u0105 wy\u017cej cz\u0119\u015b\u0107 zwan\u0105 Wsi\u0105 zamieszkuj\u0105 i zamieszkiwali od dawien dawna rolnicy, kt\u00f3rych przodkowie osiedlili si\u0119 tu podczas kolonizowania i zasiedlania tych ziem w ramach normalnego osadnictwa jakie prowadzi\u0142a na tych ziemiach Kapitu\u0142a Warszawska dla gromadzenia r\u0105k roboczych do wykonywania pracy pa\u0144szczy\u017anianej w pobliskim dworze \u2013 folwarku ra\u017cnie\u0144skiego i na ziemi pleba\u0144skiej. Do najstarszych rodzin ch\u0142opskich w tej cz\u0119\u015bci Sadownego zaliczy\u0107 nale\u017cy: Sych\u00f3w, K\u0105dziel\u00f3w, Zbrze\u017cnych, Olton\u00f3w, Brzostk\u00f3w, S\u00f3wk\u00f3w, Krup\u00f3w, Zakrzewskich i Ojdan\u00f3w. Inne rodziny osiedli\u0142y si\u0119 tu znacznie p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

\"\"<\/a>Niekt\u00f3re dzia\u0142y rolne nabywane by\u0142y w czasach po\u017aniejszych drog\u0105 dobrowolnego wykupu. Droga prowadz\u0105ca przez sadowie\u0144sk\u0105 Wie\u015b by\u0142a kiedy\u015b b\u0142otnista, niemal wiecznie rozmok\u0142a i pe\u0142na dziur i niebezpiecznych i dla ludzi i dla zwierz\u0105t wyboj\u00f3w. Nizinny charakter tej cz\u0119\u015bci Sadownego, \u00a0a w szczeg\u00f3lno\u015bci tereny po\u0142o\u017cone po prawej stronie drogi wiod\u0105cej do Ra\u017cen, utrudnia\u0142y nawet sytuowanie zabudowa\u0144 gospodarskich, kt\u00f3rych tu nie budowano i do dzi\u015b ich nie ma, a\u017c dopiero na samym ko\u0144cu drogi gdzie znajduj\u0105 si\u0119 posiad\u0142o\u015bci K\u0105dzieli, W\u00f3jcika, Piwka i Sych\u00f3w. Dzi\u015b te mokrad\u0142a osuszono przez zmeliorowanie i utwardzenie drogi leszem i \u017cu\u017clem piecowym.<\/p>\n

\"\"<\/a>Znikn\u0119\u0142y w tej wybitnie wiejskiej dzielnicy Sadownego stare, niskie odwieczne chaty wiejskie, a ich miejsce zaj\u0119\u0142y pobudowane ju\u017c po wojnie nowe, przestronne domy murowane. Stan\u0119\u0142o r\u00f3wnie\u017c wiele nowych nie krytych ju\u017c s\u0142om\u0105 zabudowa\u0144 gospodarczych, do kt\u00f3rych od roku 1958 dotar\u0142a energia elektryczna daj\u0105ca o\u015bwietlenie i zast\u0119puj\u0105ca si\u0142\u0119 r\u0105k ludzkich i jarzmo ci\u0119\u017ckiej pracy zwierz\u0105t, szczeg\u00f3lnie koni.<\/p>\n

\"\"<\/a>Trudno jest znale\u017a\u0107 w jakimkolwiek s\u0142owniku, nawet w staropolskim Z. Glogera \u2013 wyt\u0142umaczenia wyrazu \u201edrak\u201d. A tymczasem w Sadownem i okolicy istnieje takie wyra\u017cenie utarte w tym regionie od dawna oznaczaj\u0105ce sosnow\u0105 listw\u0119 drzewn\u0105, dart\u0105 z \u0142upliwego kawa\u0142ka szeroko\u015bci 2 do 2, 5 cm, dowolnej d\u0142ugo\u015bci i grubo\u015bci ok. 1 cm, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do wybijania krzy\u017cowego \u015bcian domu drewnianego pod warstw\u0119 tynku, sporz\u0105dzanego r\u00f3\u017cnie albo z zaprawy glinianej w dawniejszych czasach albo z wapienno-piaskowej w czasach nowszych.<\/p>\n

\"\"<\/a>Nie znajduj\u0105c innego odpowiednika w s\u0142ownictwie polskim, a opieraj\u0105c si\u0119 raczej na nazwie regionalnej wy\u017cej wymienionej nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce nazwa dzielnicy Sadownego po\u0142o\u017conej przy drodze do Sok\u00f3\u0142ki i Ko\u0142odzi\u0105\u017ca zwana od niepami\u0119tnych czas\u00f3w Drakiem od tych tynkowych deszczu\u0142ek si\u0119 w\u0142a\u015bnie wywodzi. Na potwierdzenie powy\u017cszego przytocz\u0119 wypowied\u017a w tej sprawie dawnego mieszka\u0144ca Sadownego, zmar\u0142ego przed wojn\u0105 1939 r. w wieku ponad 80 lat Jana Marcjanika, kt\u00f3ry w swych cz\u0119stych nieraz wynurzeniach o przesz\u0142o\u015bci naszego regionu opowiada\u0142, \u017ce tu\u017c za Kowalewskiem przy drodze w.wym. mieszka\u0142o w dawnych czasach kilku robotnik\u00f3w le\u015bnych, trudni\u0105cych si\u0119 darciem z gorszych pniak\u00f3w sosnowych tzw. dranek lub drak\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych w\u0142a\u015bnie do tynk\u00f3w w budynkach mieszkalnych.<\/p>\n

\"\"<\/a>Stosowanie ich w czasach obecnych nale\u017cy ju\u017c do wielkiej rzadko\u015bci, cho\u0107 jeszcze gdzieniegdzie przez ludno\u015b\u0107 ubo\u017csz\u0105 wykorzystywanych. Z \u0142atwo\u015bci\u0105 natomiast spotka\u0107 je mo\u017cna w budynkach starych wznoszonych przed wieloma laty. Tak wi\u0119c cz\u0119\u015b\u0107 Sadownego zwana Drakiem znajduje r\u00f3wnie\u017c pewne uzasadnienie na pochodzenie swej nazwy. Dzi\u015b tu tkwi kilkana\u015bcie zaledwie gospodarstw, kt\u00f3re stanowi\u0105 jakby odr\u0119bn\u0105 koloni\u0119 rozrastaj\u0105cego si\u0119 wci\u0105\u017c Sadownego.<\/p>\n

\"\"<\/a>Od pocz\u0105tku swego istnienia, bo ju\u017c od pierwszej po\u0142owy XV wieku, odk\u0105d to historia okre\u015bla \u015blady pierwszego \u017cycia naszego regionu, przewin\u0119\u0142o si\u0119 przez ten teren tysi\u0105ce tu osiad\u0142ych i urodzonych. R\u00f3\u017cne by\u0142y ich losy i koleje. Jedni trwaj\u0105c w uporczywym, trudnym mozole codziennego, osadniczego \u017cycia, karczowali puszcz\u0119 sadowie\u0144sk\u0105, wydzieraj\u0105c jej sp\u0142achcie ziemi pod upraw\u0119 ziemiop\u0142od\u00f3w. Inni, w poszukiwaniu l\u017cejszej, lepszej mo\u017ce doli, w\u0119drowali przenosz\u0105c si\u0119 w r\u00f3\u017cne strony kraju.<\/p>\n

\"\"<\/a>Bywa\u0142o, \u017ce dziesi\u0105tki, a nawet setki i tysi\u0105ce naszych dawnych poprzednik\u00f3w, z braku odpowiednich \u015brodk\u00f3w zapobiegawczych mar\u0142y gromadnie podczas panuj\u0105cych tu epidemii \u201emorowego powietrza\u201d, jak w\u00f3wczas m\u00f3wiono. Byli i tacy, kt\u00f3rzy w dobie okrutnego niedostatku opuszczali wielodzietne, przeludnione rodziny i zwabiani b\u0142yskotliwymi obietnicami agent\u00f3w myszkuj\u0105cych po wsiach \u2013 emigrowali na \u201eSaksy\u201d, do obu Ameryk, Francji, Belgii czy innych obiecuj\u0105cych \u201ez\u0142ote g\u00f3ry\u201d kraj\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>Wielu tych poszukiwaczy lepszego chleba, zetkn\u0105wszy si\u0119 z surowym, cz\u0119sto niezdrowym klimatem lub prac\u0105 ponad si\u0142y, wymierali w dalekich, zamorskich krainach, w kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej pierwsze\u0144stwem do \u017cycia by\u0142a bezlitosna walka dyktowana prawem pi\u0119\u015bci w zdobywaniu chleba i obiecywanej przez agent\u00f3w fortuny. Potomkowie naszych rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy przetrwali ci\u0119\u017car tych zmaga\u0144, po dzi\u015b dzie\u0144 \u017cyj\u0105 w tamtych krajach, wasymilowali si\u0119 w ich warunki i zro\u015bli si\u0119 z nimi na zawsze.<\/p>\n

\"\"<\/a>Wielu naszych rodak\u00f3w poch\u0142on\u0119\u0142y wojny i najazdy przer\u00f3\u017cne, kt\u00f3rych przez nasz\u0105 ziemi\u0119 przetoczy\u0142o si\u0119 wiele. Naj\u015bwie\u017csz\u0105 w pami\u0119ci i najokrutniejsz\u0105 w swych straszliwych skutkach by\u0142a II wojna \u015bwiatowa. Do dzi\u015b pozosta\u0142 po niej koszmar bolesnych, wstrz\u0105saj\u0105cych wspomnie\u0144 o bestialstwie ludzkim nie maj\u0105cym sobie r\u00f3wnych w dziejach narod\u00f3w i \u015bwiata. Wojna ta wyp\u0119dzi\u0142a z kraju tak\u017ce wielu mieszka\u0144c\u00f3w regionu sadowie\u0144skiego poza jego granice, pod obce nieba. Wielu z nich, wci\u0105gn\u0105wszy si\u0119 do armii zaprzyja\u017anionych, walczy\u0142o z hitleryzmem na r\u00f3\u017cnych frontach \u015bwiata.<\/p>\n

\"\"<\/a>Byli i tacy, kt\u00f3rzy walcz\u0105c we wrze\u015bniu 1939 r. na ziemi ojczystej, polegli \u015bmierci\u0105 \u017co\u0142nierzy-bohater\u00f3w i wie\u015bci \u017cadnych dotychczas o nich nie ma. By\u0142o takich wielu, kt\u00f3rzy znalaz\u0142szy si\u0119 po zako\u0144czeniu wojny w dalekiej Australii, Anglii, Francji czy Ameryce, obrawszy sobie nowe ojczyzny, pozostali w nich bez my\u015bli powrotu do kraju. Na pewno trapi ich nostalgia i my\u015blami codziennie wracaj\u0105 do swojego miejsca urodzenia, na wyko\u0142ysan\u0105 w snach nadbu\u017ca\u0144sk\u0105 r\u00f3wnin\u0119 \u0142\u0105k, las\u00f3w i p\u00f3l, niezapomnian\u0105 ziemi\u0119 sadowie\u0144sk\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>Ziemia nasza kryje w sobie ofiary wandalizmu hitlerowskiego z tej okrutnej wojny. Wiele istnie\u0144 ludzkich zgasi\u0142 napastnik we wrze\u015bniu 1939 r., jak r\u00f3wnie\u017c podczas przeprowadzanych tu akcji pacyfikacyjnych, z kt\u00f3rych szczeg\u00f3lnego om\u00f3wienia wymaga martyrologia sadowie\u0144skich i okolicznych \u017byd\u00f3w mordowanych tu masowo w grudniu 1942 oraz styczniu i lutym 1943 r.\"\"<\/a><\/p>\n

Miejscowy cmentarz parafialny w Sadownem jest tak\u017ce miejscem wiecznego spoczynku 50 nieznanych polskich \u017co\u0142nierzy, bohater\u00f3w tragicznego wrze\u015bnia 1939 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a>W Grabinach, Zarzetce, Wilczog\u0119bach, P\u0142atkownicy, Sadolesiu i Sadownem \u015bladami zbrodni nieludzkich znaczyli hitlerowscy oprawcy sw\u00f3j krwawy tutaj pobyt. S\u0105 to miejsca u\u015bwi\u0119cone niewinnie przelan\u0105 krwi\u0105 rodak\u00f3w na tych ziemiach wyros\u0142ych.<\/p>\n

\"\"<\/a>M\u0119cze\u0144ska ziemia nasza, na r\u00f3wni z innymi ziemiami polskiego kraju, by\u0142\u0105 nie tylko w dobie ostatniego najazdu, lecz r\u00f3wnie\u017c i na przestrzeni wielowiekowego jej istnienia, obficie zroszona krwi\u0105 ch\u0142opsk\u0105, kt\u00f3ra po wsze czasy \u015bwiadczy\u0107 b\u0119dzie potomnym o swej ofierze g\u0142\u0119bokiego do niej przywi\u0105zania. I dlatego tak\u017ce, nie tylko z racji naszego z niej rodowodu, czci\u0107 j\u0105 i szanowa\u0107 powinni\u015bmy, jako macierz nasz\u0105, z kt\u00f3r\u0105 losy mieszka\u0144c\u00f3w regionu sadowie\u0144skiego zros\u0142y si\u0119 na zawsze.<\/p>\n

\"\"<\/a>Czy\u017c nie kocha\u0107 jej za to, \u017ce nas wyda\u0142a i zrodzi\u0142a?… Czy nie mi\u0142owa\u0107 i uwielbia\u0107 za jej nas karmienie i odziewanie?<\/p>\n

\"\"<\/a>Kochamy ci\u0119 ziemio najmilsza za twe bogate, kwietne \u0142\u0105ki nadbu\u017ca\u0144skie, \u0142any \u017cytnie i pszeniczne pachn\u0105ce chlebem powszednim i szumi\u0105ce podczas plonowania mi\u0142osn\u0105 modlitw\u0105 bytu twego i naszego!… Ile\u017c pi\u0119kna, poezji \u017cycia, mgielnej ciszy i zadumy le\u015bnej znajdziesz w resztkach dawnej puszczy sadowie\u0144skiej przetrzebionej gospodarn\u0105 r\u0119k\u0105 polskiego drwala, a ostatnio chytrymi pazurami chciwego zdobyczy niemieckiego zaborcy?<\/p>\n

\"\"<\/a>Ucierpia\u0142y bardzo w dobie hitlerowskiej okupacji lasy nasze pi\u0119kne! Wynios\u0142e, wiekowe starodrzewy leg\u0142y w dobie tych okrutnych czas\u00f3w pod toporami niszczycielskiej, zaborczej gospodarki. Wiecznie malowniczy Jegiel, a w nim Bogackie G\u00f3ry, lasy s\u0119karskie, sadoleskie, oci\u0119towskie czy Krupi\u0144skie \u2013 Borki P\u0142atkownicy i Sojk\u00f3wka powielekro\u0107 przemierzane i spenetrowane w poszukiwaniu jag\u00f3d, grzyb\u00f3w lub innego runa le\u015bnego \u2013 dostarczy\u0142y wielu wzrusze\u0144, zadowolenia i rado\u015bci z nape\u0142nianych nimi dzban\u00f3w, kobia\u0142ek czy kosz\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>Ile\u017c razy podczas takich wypad\u00f3w spotyka\u0142e\u015b si\u0119 rodaku naszej ziemi z mieszka\u0144cami tych las\u00f3w \u2013 sarn\u0105 albo dzikiem ody\u0144cem biegn\u0105cym z tupotem i trzaskiem \u0142amanych ga\u0142\u0119zi przez bagna i trz\u0119sawiska \u201eMokrego Jegla\u201d?<\/p>\n

\"\"<\/a>Ostatnio nawet pojawi\u0142 si\u0119 w naszych stronach i polubi\u0142 je bardzo chroniony wysoce, wspania\u0142y i oci\u0119\u017ca\u0142y \u0142o\u015b, dawny, nierzadki tu osadnik tych las\u00f3w i mokrade\u0142.<\/p>\n

\"\"<\/a>Z drobniejszych: p\u0142ochliwe zaj\u0105ce, lisy, a nawet borsuki tkwi\u0105ce uparcie w swych g\u0142\u0119bokich jamach, za\u015b z ptactwa – rozliczna ilo\u015b\u0107 drobnych, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b wyliczy\u0107 i wi\u0119kszych jak: cietrzewie, puchacze, myszo\u0142owy, jastrz\u0119bie, czaple, bociany i krzykliwe \u017curawie.<\/p>\n

\"\"<\/a>Czy\u017c nie ukrywasz nasz rodaku w g\u0142\u0119bi swego serca tajemnej, przechodz\u0105cej ju\u017c prawie w niepami\u0119\u0107, wdzi\u0119czno\u015bci dla naszych las\u00f3w, kt\u00f3re w chwilach grozy wojennej os\u0142ania\u0142y ci\u0119 igliwiem i listowiem swych ga\u0142\u0119zi przed z\u0142ym, okrutnym okiem hitlerowskiego zaborcy? Kry\u0142y i chroni\u0142y nas w\u00f3wczas one i ocali\u0142y niejednego od zguby ca\u0142kowitej lub pojmania w niewol\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>Wszystko to ziemia nasza ukochana, w kt\u00f3r\u0105 wro\u015bli\u015bmy i tkwimy na niej codziennie z uporem i mi\u0142osnym przywi\u0105zaniem!<\/p>\n

Najcz\u0119\u015bciej w\u0142\u0105czeni w ko\u0142owr\u00f3t \u017cmudnej pracy zawodowej nie dostrzegamy jej pi\u0119kna, krasy niezwyk\u0142ej i uroku, kt\u00f3rymi tak bardzo zachwycaj\u0105 si\u0119 przebywaj\u0105cy tu rok rocznie od wielu dziesi\u0105tk\u00f3w lat warszawscy letnicy, lub inni przybysze znajduj\u0105cy si\u0119 tu nieraz przypadkowo.<\/p>\n

\"\"<\/a>Oczy nasze przywyk\u0142y do obraz\u00f3w natury codziennie nas otaczaj\u0105cej i dlatego s\u0105 nam oboj\u0119tne, szare, powszednie i zda\u0142oby si\u0119 bezbarwne. Wok\u00f3\u0142 ca\u0142ego regionu sadowie\u0144skiego, w cudownie pi\u0119knych zak\u0105tkach le\u015bnych lub malowniczych obrazach nadbu\u017ca\u0144skich nizin, istniej\u0105 dziesi\u0105tki zmieniaj\u0105cych si\u0119 co krok uroczych, wspania\u0142ych temat\u00f3w malarskich dla artysty plastyka, mi\u0142o\u015bnika pi\u0119kna \u2013 stanowi\u0105ce niezaprzeczalnie ukszta\u0142towan\u0105 typowo\u015b\u0107 natury polskiego nizinnego krajobrazu.<\/p>\n

\"\"<\/a>Omsza\u0142e, wielowiekowe d\u0119by Sojk\u00f3wka, P\u0142atkownicy czy grzebalnego cmentarza to milcz\u0105cy, wiekowi \u015bwiadkowie minionej przesz\u0142o\u015bci i historii naszej ziemi.<\/p>\n

Siwe, czapiaste przydro\u017cne i \u0142\u0105kowe wierzby \u0142yskaj\u0105ce wypr\u00f3chnia\u0142ymi od staro\u015bci trzewiami swych pni, lub wybielone p\u0119dzlem natury p\u0142acz\u0105ce brzozy, zadumane olchy, trz\u0119s\u0105ce si\u0119 wiecznie osiki i r\u0105cze, strzeliste topole, a wraz z nimi \u015bmig\u0142e sosny i zawsze zielone \u015bwierki, to typowi przedstawiciele drzewostanu polskiego, kt\u00f3rych tu znajdziesz niezliczon\u0105 rzesz\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>Jeste\u015b nasza ziemio rajem w\u0119dkarzy i rybak\u00f3w r\u00f3\u017cnego autoramentu. P\u0142yn\u0105cy leniwie Bug i wpadaj\u0105ce do niego strumienie i rzeczki, jak Ugoszcz, Bojewka i Wil\u0105cza, mniejsze i wi\u0119ksze stawy i jeziorka rozliczne, rozrzucone we wsiach nadbu\u017ca\u0144skich, to wody obfituj\u0105ce w przer\u00f3\u017cne gatunki ryb. Zetkniesz si\u0119 tu nami\u0119tny w\u0119dkarzu z drapie\u017cnym i przemo\u017cnym w\u0142adc\u0105 nizinnych w\u00f3d \u2013 szczupakiem, a sandacz, rabu\u015b wodny, buszuje bezkarnie za drobnic\u0105 w spokojnej wodzie Bugu. Okonie, dzikie karpie, p\u0142ocie, leszcze, liny i wiele, wiele innych pluszcz\u0105 i b\u0142yskaj\u0105 w ciemnych toniach jezior, staw\u00f3w i strumieni ku po\u017c\u0105dliwym oczom amator\u00f3w w\u0119dziska, przenikaj\u0105cym ponure g\u0142\u0119biny nizinnych otch\u0142ani wodnych.<\/p>\n

\"\"<\/a>Mi\u0142o\u015bnikom sportu my\u015bliwskiego, zagorza\u0142ym zwolennikom strzelby, zrzeszonym w \u0142owieckich ko\u0142ach, dostarczasz ziemio nasza w okre\u015blonych porach roku \u2013 zwierzyny i ptactwa \u0142ownego.<\/p>\n

Dziki, sarny, lisy i l\u0119kliwe szaraki, oto obiekty po\u017c\u0105dania my\u015bliwskiego oka. Nad Bugiem i pobliskimi wodami jezior w szuwarach i zaro\u015blach g\u0119stych, stada cyranek podrywaj\u0105 si\u0119 do strza\u0142u ku uciesze i rado\u015bci zapalonych, brodz\u0105cych nieraz po pas w wodzie zwolennik\u00f3w starej prapolskiej \u201e\u017cy\u0142ki\u201d \u0142owieckiej.<\/p>\n

\"\"<\/a>Jeste\u015b nasza ziemio nawiedzana w porze wiosny, i to czasem dwukrotnie, fataln\u0105 w skutkach powodzi\u0105, powodowan\u0105 wylewami leniwego wprawdzie, lecz gro\u017anego i drapie\u017cnego wtedy Bugu. Przeciwleg\u0142y, le\u017c\u0105cy na wysokim brzegu Brok przegl\u0105da si\u0119 w\u00f3wczas w lustrze rozlanych szeroko odm\u0119t\u00f3w wiosennej powodzi. Zalana jeste\u015b wtedy ziemio i niewidoczna. Sponad ogromnej tafli spienionych w\u00f3d stercz\u0105 wros\u0142e w twoje pod\u0142o\u017ce wierzby pochy\u0142e i olchy wynios\u0142e, a wierzcho\u0142ki polowych p\u0142ot\u00f3w znacz\u0105 granice teren\u00f3w pastwiskowych, rezerwat\u00f3w \u017cywieniowych koni i byd\u0142a.<\/p>\n

\"\"<\/a>Jedyn\u0105 korzy\u015bci\u0105, jak\u0105 ka\u017cda pow\u00f3d\u017a po sobie zostawia, to \u017cyzny mu\u0142 rzeczny, kt\u00f3ry rosn\u0105cym nad Bugiem \u0142\u0105kom dostarcza \u017cyciodajnych sok\u00f3w. Dzi\u0119ki temu stanowi\u0105 one niezaprzeczalne bogactwo naszego regionu, daj\u0105c wiele warto\u015bciowej paszy inwentarzowi gospodarskiemu.<\/p>\n

\"\"<\/a>Nie jeste\u015b zbytnio urodzajna ziemio nasza. Nie stanowisz gleby pe\u0142nowarto\u015bciowej. Tylko w Morzyczynie, Ra\u017cnach i Ko\u0142odzi\u0105\u017cu struktura twoja jest nieco bogatsza i \u017cy\u017aniejsza. Lubi w tych wioskach rosn\u0105\u0107 z\u0142ocista pszenica, po\u017c\u0105danie wielu jej uprawnik\u00f3w. W reszcie wsi naszego regionu jeste\u015b ziemio nasza ubo\u017cuchna, piaszczysta, olszowa, przenikni\u0119ta zimnic\u0105, nie daj\u0105c bujnego wzrostu ziarnom w ciebie rzuconym. Liche, n\u0119dzne \u017cyta, owsy, j\u0119czmiona i w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci ziemniaki, stanowi\u0105 twoje g\u0142\u00f3wne ziemiop\u0142ody.<\/p>\n

\"\"<\/a>W latach odleg\u0142ych, kiedy poro\u015bni\u0119ta by\u0142a\u015b w ogromnej swej cz\u0119\u015bci g\u0119st\u0105 puszcz\u0105, rodzi\u0142a\u015b ziemio nasza wynios\u0142e drzewa rozliczne, w kt\u00f3rych bartnicy hodowali pszczo\u0142y daj\u0105ce obfito\u015b\u0107 z\u0142ocistego miodu. Nie darmo historyk tych ziem (T. Szczechura \u2013 \u201eNad Bugiem, Ugoszcz\u0105 i Wil\u0105cz\u0105\u201d) zowie ciebie \u201ekrain\u0105 miodem p\u0142yn\u0105c\u0105\u201d. Bogactwo r\u00f3\u017cnorodnych w puszczy i na \u0142\u0105kach zi\u00f3\u0142 i ro\u015blin miododajnych, stanowi\u0142y w\u00f3wczas nieprzebrane \u017ar\u00f3d\u0142o nektaru, podstawowego surowca dla pracowitej pszczelej spo\u0142eczno\u015bci. Dzi\u015b os\u0142ab\u0142a\u015b w swej miodnej p\u0142odno\u015bci. Zmniejszy\u0142a si\u0119 ilo\u015b\u0107 pasiek, a bartnik\u00f3w – zwanych dzi\u015b pszczelarzami – policzysz na palcach obu r\u0105k.<\/p>\n

\"\"<\/a>Sol\u0105 twego \u017cycia, ziemio nasza ja milsza, by\u0142, jest i b\u0119dzie zawsze cz\u0142owiek. Cho\u0107 kiedy\u015b, w dawnych czasach, by\u0142a\u015b ziemi\u0105 pa\u0144sk\u0105 \u2013 prawem natury, potrzeby i nakazu przeznaczenia, sta\u0142a\u015b si\u0119 w swoim czasie ziemi\u0105 prawowitego jej gospodarza \u2013 sta\u0142a\u015b si\u0119 ziemi\u0105 ch\u0142opsk\u0105 \u2013 w\u0142asno\u015bci\u0105 tych, kt\u00f3rzy odwiecznie tobie byli przeznaczeni. Nigdy pa\u0144skie, a tylko ch\u0142opskie, pracowite r\u0119ce wydziera\u0142y ci\u0119 puszczy mrocznej i dzikiej by\u015b rodzi\u0107 mog\u0142a ro\u015bliny uprawne. To one, ch\u0142opskie d\u0142onie a nie inne, pie\u015bci\u0142y ci\u0119 i piel\u0119gnowa\u0142y, karczowa\u0142y ost\u0119py i knieje, zamieniaj\u0105c je z twardym, ch\u0142opskim uporem na urodzajne zagony \u2013 chleb daj\u0105ce!<\/p>\n

\"\"<\/a>Z nadziej\u0105 i po\u017c\u0105dliw\u0105 my\u015bl\u0105 o przysz\u0142ych plonach, mi\u0142osnym spojrzeniem ogarnia ci\u0119 rolnik \u2013 tw\u00f3j najlepszy, najbli\u017cszy i wierny przyjaciel, kt\u00f3ry w ranny czas wiosny i lata rozkochanymi oczyma w\u0142odarza spogl\u0105da na cel swej pracy, na mocne i kr\u0119pe p\u0119dy \u017ad\u017abe\u0142 \u017cytnich i pszenicznych sperlonych b\u0142yskaj\u0105cymi diamentami kropel rosy, chyl\u0105cych si\u0119 pod ci\u0119\u017carem dorodnego nieraz ziarna. To jego, niezawodnego twego towarzysza utrudzone r\u0119ce karmi\u0105 ci\u0119 nawozem, spulchniaj\u0105 tw\u0105 struktur\u0119 by\u015b p\u0142odniejsz\u0105 by\u0142a i rodzi\u0142a najbogaciej, oddaj\u0105c mu swe plony w upalny czas \u017cniwnego lipca i w ch\u0142odne, zasnute ni\u0107mi babiego lata mgliste dni z\u0142otej, polskiej jesieni.<\/p>\n

\"\"<\/a>Po wielomiesi\u0119cznym trudzie hojnego p\u0142odzenia szarzejesz w dni listopadowe, aby pod ca\u0142unem zimowej pokrywy \u015bnie\u017cnej, skuta okrutnym mrozem, przetrwa\u0107, za\u017cywaj\u0105c zas\u0142u\u017conego odpoczynku do nowej wiosny, kt\u00f3ra odwiecznym swym prawem wiedziona \u2013 tchnie w ciebie dawk\u0119 nowego, cudownego \u017cycia \u2013 rodzenia dla soli twojej \u2013 cz\u0142owieka, w\u0142odarza twego i serdecznego przyjaciela.<\/p>\n

\"\"<\/a>Zrodzi\u0142a\u015b lub wychowa\u0142a\u015b sadowie\u0144ska ziemio ludzi zwyk\u0142ych i zas\u0142u\u017conych Ojczy\u017anie, kt\u00f3rzy zdrowie swoje, \u017cycie i si\u0142y oddali w ofierze dla pomna\u017cania Jej wielko\u015bci, s\u0142awy i chwa\u0142y, pracuj\u0105c z my\u015bl\u0105 dla Niej na wielu r\u00f3\u017cnych odcinkach. Ich znakomita dzia\u0142alno\u015b\u0107 na polu pa\u0144stwowym, spo\u0142eczno-tw\u00f3rczym, kulturalnym i gospodarczym pomna\u017ca warto\u015bci pot\u0119guj\u0105c Jej wielko\u015b\u0107, s\u0142aw\u0119 i dobre imi\u0119 w szerokim \u015bwiecie.<\/p>\n

\"\"<\/a>Tak\u0105 a nie inn\u0105 jeste\u015b ziemio nasza rodzinna i za to wszystko co nam dawa\u0142a\u015b i dajesz, kochamy ci\u0119 serdecznie, pragn\u0105c w jesieni naszego \u017cycia z\u0142o\u017cy\u0107 w twoim ch\u0142odnym \u0142onie nasze utrudzone w\u0119dr\u00f3wk\u0105 znoju, pracy i \u017cycia \u2013 ko\u015bci. Przyjmiesz je, bo\u015b je zrodzi\u0142a po to, aby na powr\u00f3t w proch obr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n

Na lektur\u0119 pe\u0142nej wersji maszynopisu i po informacje o jego autorze zapraszamy na stron\u0119 http:\/\/info.sadowne.pl\/?cat=841&paged=6<\/a><\/span>.<\/strong><\/p>\n

Tekst\/foto:<\/strong> S\u0142awek Chyli\u0144ski<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong> Edward S\u00f3wka, SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY \u2013 Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic, Sadowne 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy\u017c nie kocha\u0107 jej za to, \u017ce nas wyda\u0142a i zrodzi\u0142a?… Czy nie mi\u0142owa\u0107 i uwielbia\u0107 za jej nas karmienie i odziewanie? Czyje to s\u0142owa?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1973,31],"tags":[4186,843,101,2288],"class_list":["post-29335","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-pisali-o-sadownem","category-historia-gminy","tag-500-lecie-parafii-sadowne","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":1896,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29335","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29335"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29335\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29403,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29335\/revisions\/29403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}