{"id":31286,"date":"2026-02-10T15:49:30","date_gmt":"2026-02-10T14:49:30","guid":{"rendered":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=31286"},"modified":"2026-02-10T15:51:14","modified_gmt":"2026-02-10T14:51:14","slug":"sadowienskie-obrazy-rozdzial-iii-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=31286","title":{"rendered":"„Sadowie\u0144skie obrazy” – Rozdzia\u0142 III"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Ludno\u015b\u0107 i zaj\u0119cia – cze\u015b\u0107 V.<\/strong><\/p>\n

W szczeg\u00f3lno\u015bci niedostatek wsi wzr\u00f3s\u0142 w okresie lat trzydziestych, kiedy to nast\u0105pi\u0142 okres stale pog\u0142\u0119biaj\u0105cego si\u0119 kryzysu gospodarczego.<\/p>\n

Stosunek cen za artyku\u0142y przemys\u0142owe, kt\u00f3re ch\u0142op musia\u0142 kupi\u0107, by\u0142 niewsp\u00f3\u0142miernie wysoki do spadaj\u0105cych ci\u0105gle cen za p\u0142ody rolne i zwierz\u0119ta wyhodowane przez rolnika. Obni\u017ca\u0142o to w spos\u00f3b zastraszaj\u0105cy stan zamo\u017cno\u015bci naszych rolnik\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>Aby nie by\u0107 go\u0142os\u0142ownym przytoczmy za \u201eGazet\u0105 \u015awi\u0105teczn\u0105\u201d ceny za produkty rolne i mi\u0119so z ostatnich dw\u00f3ch lat przed wybuchem wojny: \u017cyto p\u0142acono od 12 \u2013 13 z\u0142, pszenic\u0119 20 z\u0142 za kwintal, owies 15 \u2013 16, j\u0119czmie\u0144 16 \u2013 17, ziemniaki w kwietniu 1939 r. 4 \u2013 4 \u00bd z\u0142, w sierpniu ziemniaki m\u0142ode 7 \u2013 8 \u00bd z\u0142 za 100 kg, mi\u0119so wo\u0142owe od 66 do 80 gr, ciel\u0119cina 75 gr, baranina 65 do 80 gr za kg, \u015bwinie s\u0142oninowe 1 z\u0142 24 gr, \u015bwinie mi\u0119sne 1 z\u0142 10 gr, \u015bwinie chudsze 1 z\u0142 02 gr za kg, litr mleka od 20 do 25 gr, mas\u0142o wyborowe \u015bmietankowe 3 z\u0142 40 gr, wiejskie ose\u0142kowe 2 z\u0142 50 gr za kg. Jaja w zale\u017cno\u015bci od pory roku \u2013 wiosn\u0105 5 gr, zim\u0105 8 \u2013 10 gr za sztuk\u0119.<\/p>\n

Tymczasem tona w\u0119gla, kt\u00f3rym w naszej okolicy nikt nie pali\u0142, kosztowa\u0142a 40 z\u0142, kg cukru 1 z\u0142, litr nafty 0,40 gr, zapa\u0142ki 8 gr za pude\u0142eczko, materia\u0142 ubraniowy z we\u0142ny 60% od 12 do 15 z\u0142, z we\u0142ny 100% od 20 do 50 z\u0142 za 1 metr. Radioodbiornik g\u0142o\u015bnikowy najta\u0144szy 3-lampowy m-ki \u201eEcho\u201d wytw\u00f3rni pa\u0144stwowej \u2013 130 z\u0142, 4-lampowy bateryjny m-ki \u201eTelefunken\u201d 240 z\u0142, co si\u0119 r\u00f3wna\u0142o cenie wysokomlecznej, rasowej, hodowlanej krowy.<\/p>\n

Rower i lampowy radioodbiornik by\u0142y w\u00f3wczas na wsi unikatem. Motocykle i samochody nie brane by\u0142y w og\u00f3le w rachub\u0119.<\/p>\n

Dzi\u015b te sprawy przybra\u0142y ca\u0142kowicie inny obr\u00f3t. Rower nie stanowi obecnie \u017cadnej atrakcji w tym zakresie, wie\u015b jest nimi nasycona pod dostatkiem i nie ma chyba wsi, w kt\u00f3rej ten popularny dzi\u015b \u015brodek lokomocji nie liczy\u0142by si\u0119 na dziesi\u0105tki.<\/p>\n

Miejsce roweru wypiera coraz bardziej motocykl i samoch\u00f3d, kt\u00f3rych coraz wi\u0119cej wida\u0107 na naszych ulepszonych drogach.<\/p>\n

I przed dawnymi laty, jak r\u00f3wnie\u017c i obecnie, podstawowym \u015brodkiem gospodarskiego transportu jest w\u00f3z konny, z t\u0105 tylko r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce popularnie kiedy\u015b stosowanym wozem by\u0142 tzw. \u017cela\u017aniak, a obecnie wozy tego rodzaju w naszej okolicy nale\u017c\u0105 ju\u017c do wielkiej rzadko\u015bci i pojawienie si\u0119 na drodze takiego pojazdu budzi szczere politowanie i wsp\u00f3\u0142czucie tak dla konia, jak i jego w\u0142a\u015bciciela. Nieomylnie nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce tego rodzaju pojazdy przejd\u0105 wkr\u00f3tce do historii, a unikalne ich egzemplarze znajda si\u0119 z pewno\u015bci\u0105 w o\u015brodkach muzealnych. W\u00f3z \u017cela\u017aniak wyrugowany zosta\u0142 dzi\u015b ca\u0142kowicie i zast\u0105piony przez wygodne, trwa\u0142e i lekkie w u\u017cyciu wozy ogumione. Stanowi\u0105 one i dla konia i dla gospodarza niezaprzeczaln\u0105 wygod\u0119 pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem.<\/p>\n

Maszyn\u0105 poci\u0105gow\u0105 do uruchomienia m\u0142ockarni i nieraz sieczkarni by\u0142 sprz\u0119\u017cony si\u0142\u0105 nieraz a\u017c 4-ech koni kierat zwany w innych stronach kraju mane\u017cem. Na posiadanie takowego z uwagi na bardzo wysok\u0105 jego cen\u0119 nie ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107. By\u0142a to jedyna w\u00f3wczas maszyna w gospodarstwach wiejskich mog\u0105ca zast\u0105pi\u0107 si\u0142\u0119 mi\u0119\u015bni ludzkich, wprawiaj\u0105ca w ruch inne maszyny.<\/p>\n

Dzi\u015b po zelektryfikowaniu naszego terenu (rok 1958) kierat sta\u0142 si\u0119 ju\u017c prze\u017cytkiem i zast\u0105piony zosta\u0142 silnikiem elektrycznym lub spalinowym.<\/p>\n

Powiedzenie: \u201eniech si\u0119 maszyna poci a nie cz\u0142owiek\u201d nabiera w dobie dzisiejszej szczeg\u00f3lnego znaczenia i wyrazu.<\/p>\n

Rolnicy z coraz wi\u0119kszym zrozumieniem i przekonaniem podchodz\u0105 do tych spraw, u\u015bwiadamiaj\u0105c sobie, \u017ce zastosowanie maszyn wyr\u0119czaj\u0105cych prac\u0119 mi\u0119\u015bni ludzkich oszcz\u0119dza si\u0142y cz\u0142owieka, jego cenne zdrowie i przed\u0142u\u017ca \u017cycie.<\/p>\n

Zmieni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c i spos\u00f3b \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w naszego terenu.<\/p>\n

Znikaj\u0105 powoli stare, kryte s\u0142om\u0105, niskie chaty. Wygodnie i estetycznie urz\u0105dzane s\u0105 wn\u0119trza dom\u00f3w nowych, budowanych z ceg\u0142y lub pustak\u00f3w i daleko odbiegaj\u0105 od stanu jaki tu istnia\u0142 dawniej i w okresie przedwojennym.<\/p>\n

Wystarczy tylko przejrze\u0107 faktury zaopatrzeniowe miejscowej Sp\u00f3\u0142dzielni aby si\u0119 przekona\u0107 jak wielkie zapotrzebowanie istnieje na nowoczesne, wygodne i estetyczne meble, kt\u00f3re w\u0119druj\u0105 z magazyn\u00f3w sp\u00f3\u0142dzielczych do mieszka\u0144 wiejskich, aby w nich spe\u0142nia\u0107 rol\u0119 wygodniejszego ni\u017c kiedy\u015b \u017cycia.<\/p>\n

Mieszka\u0144cy naszych wsi, przyzna\u0107 trzeba, lepiej si\u0119 ubieraj\u0105, rozs\u0105dniej od\u017cywiaj\u0105, dbaj\u0105 bardziej o zdrowie, st\u0105d te\u017c rokrocznie spada \u015bmiertelno\u015b\u0107 szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d dzieci i niemowl\u0105t. Podnosi si\u0119 stan zdrowotny, wzrasta kultura osobista dnia codziennego, podnosi si\u0119 stan zamo\u017cno\u015bci.<\/p>\n

Ju\u017c dzi\u015b nie spotkamy zgrzebnych koszul, a do rzadko\u015bci nale\u017c\u0105 krosna, przy kt\u00f3rych tylko gdzieniegdzie kobiety starej daty pr\u00f3buj\u0105 tka\u0107 ju\u017c nie materia\u0142y u\u017cytku osobistego, lecz z resztek szmat ci\u0119tych na w\u0105skie paseczki \u2013 pasiaste chodniki do pokrywania pod\u0142\u00f3g w domach.<\/p>\n

Len wyhodowany na zagonie nie obrabiany ju\u017c jest przez kobiety, lecz jako produkt wytw\u00f3rczy kontraktowany i przekazywany jest do punkt\u00f3w skupu w Gminnej Sp\u00f3\u0142dzielni.<\/p>\n

W sklepach tekstylnych jest dzi\u015b pod dostatkiem materia\u0142\u00f3w lnianych, bawe\u0142nianych, jak r\u00f3wnie\u017c z we\u0142ny czy te\u017c elany.<\/p>\n

Przer\u00f3bka lnu i we\u0142ny nie op\u0142aca si\u0119 dzi\u015b gospodyniom wiejskim. Gotowe wytwory z tych surowc\u00f3w w pe\u0142ni zadowalaj\u0105 konsument\u00f3w, a ich bogaty wyb\u00f3r zaspokaja najwybredniejsze gusty. Podobnie wygl\u0105da sprawa z obuwiem i wszelkimi towarami i materia\u0142ami codziennego u\u017cytku.<\/p>\n

Znikomy procent ludno\u015bci naszego terenu stanowi\u0105 rzemie\u015blnicy i pracownicy umys\u0142owi. Tak by\u0142o dawniej i tak jest w czasach dzisiejszych.<\/p>\n

W czasach dawniejszych nale\u017celi do nich rz\u0105dcy lub dzier\u017cawcy folwark\u00f3w, z kt\u00f3rych wymienia si\u0119 rodziny: Paradowskich, Drozdowskich, Glinieckich, Gr\u0105\u017cewskich, Lipskich i Warszawskich.<\/p>\n

\u201eW\u00f3jt\u00f3w pocz\u0105tkowo zarz\u0105d kapitulnych d\u00f3br ra\u017cnie\u0144skich posiada\u0142 dw\u00f3ch: w Ra\u017cnach i Ko\u0142odzi\u0105\u017cu za\u015b so\u0142tysa posiada\u0142a ka\u017cda wie\u015b. Wszyscy za swe urz\u0119dowanie wynagradzani byli ziemi\u0105 dodatkow\u0105. W Ra\u017cnach przez d\u0142ugi czas w\u00f3jtowski urz\u0105d pozostawa\u0142 w rodzinie Jesur\u00f3w. Jeden z nich Wojciech Jesura w 1644 r. wydawa\u0142 c\u00f3rk\u0119 za m\u0105\u017c za Miko\u0142aja Chom\u0119towskiego i sprawi\u0142 jej sute wesele, trwaj\u0105ce kilka dni, na kt\u00f3rym podejmowany by\u0142 ca\u0142y zarz\u0105d d\u00f3br kapitu\u0142y.\u201d<\/p>\n

Rzuca to pewne \u015bwiat\u0142o na stosunki panuj\u0105ce w\u00f3wczas i dowodzi o wysokiej zamo\u017cno\u015bci urz\u0119dnik\u00f3w kapitulnych, kt\u00f3rych dostatnie \u017cycie odbiega\u0142o daleko od \u017cycia prostaczk\u00f3w spe\u0142niaj\u0105cych w tych folwarkach role ch\u0142op\u00f3w pa\u0144szczy\u017anianych.<\/p>\n

Po utworzeniu gminy w Sadownem jako trzeciej na naszym terenie i tu byli w\u00f3jtowie, z kt\u00f3rych bardzo niechlubnie zapisa\u0142 si\u0119 Szczurowski, wierny s\u0142uga w wykonywaniu polece\u0144 Zamojskiego i zaborczych w\u0142adz rosyjskich. By\u0142 to podobno cz\u0142owiek porywczy, gwa\u0142towny, nie przebieraj\u0105cy w \u015brodkach i wyra\u017caj\u0105cy szczeg\u00f3ln\u0105 niech\u0119\u0107 w stosunku do ch\u0142op\u00f3w. Znany by\u0142 ze swej do nich surowo\u015bci i jako przedstawiciel w\u0142adzy terenowej stosuj\u0105cy za lada przewinienie ch\u0142opskie, najcz\u0119\u015bciej nies\u0142uszne, kar\u0119 ch\u0142osty, w czasie kt\u00f3rej delikwent musia\u0142 ka\u017cde razy sam odmierza\u0107, je\u015bli si\u0119 pomyli\u0142 na polecenie Szczurowskiego porcj\u0119 przez niego wyznaczon\u0105 zaczynano od pocz\u0105tku, lub wielogodzinne stanie w \u201eg\u0105siorze\u201d albo dybach, kt\u00f3re to w dawnym budynku gminnym (rozebranym w roku 1966) wynalaz\u0142 w zakamarkach na strychu nauczyciel miejscowej szko\u0142y Edward S\u00f3wka.<\/p>\n

Wed\u0142ug relacji i opowiada\u0144 zmar\u0142ego jeszcze przed wojn\u0105 Jana Marcjanika z Sadownego, cz\u0142owieka starego, pami\u0119taj\u0105cego tamte czasy \u2013 Szczurowski mia\u0142 by\u0107 jako w\u00f3jt cz\u0142owiekiem okrutnym, przed kt\u00f3rym wszyscy jego podw\u0142adni dr\u017celi i \u201eunikali go jak ognia\u201d. Ten\u017ce Marcjanik w\u0142a\u015bnie wspomina\u0142 o cz\u0119stym stosowaniu powy\u017cszych kar, a w szczeg\u00f3lno\u015bci kar ch\u0142osty, trzymania w dybach lub przetrzymywania w areszcie o chlebie i wodzie, kt\u00f3rego za niespe\u0142nienie narzuconego mu ponad miar\u0119 szarwarku sam do\u015bwiadczy\u0142.<\/p>\n

Z innych urz\u0119dnik\u00f3w zapisy kronikalne wymieniaj\u0105 pe\u0142nomocnika do spraw kolonizacji tych ziem S\u00f3jk\u0119, kt\u00f3ry \u0142\u0105cznie ze Szczurowskim wymierzali kolonie i zach\u0119cali mieszka\u0144c\u00f3w do ich obejmowania. By\u0142y to lata wspomnianej wy\u017cej kolonizacji tych ziem przez Zamojskiego. Oczywi\u015bcie spo\u015br\u00f3d miejscowej ludno\u015bci nie by\u0142o ch\u0119tnych i wymierzone kolonie nie mia\u0142y nabywc\u00f3w, Zamojski sprowadzi\u0142 Niemc\u00f3w. \u201eS\u00f3jka za pami\u0105tk\u0119 swego w tej udzia\u0142u nazwa\u0142 jeden oddzia\u0142 kolonii S\u00f3jk\u00f3wkiem i tak si\u0119 odt\u0105d nazywa.<\/p>\n

Byli tu r\u00f3wnie\u017c na naszym terenie urz\u0119dnicy pochodzenia obcego: Austriacy, Prusacy i Rosjanie.<\/p>\n

Jak wspomina w innym miejscu kronika ko\u015bcielna: \u201ePo rozbiorze ostatnim kraju Sadowne w 1795 roku dosta\u0142o si\u0119 pod zarz\u0105d austriacki. Ca\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 kraju mi\u0119dzy Bugiem i Wis\u0142\u0105 nazwane Galicj\u0105 Zachodni\u0105, otrzyma\u0142a nowy rz\u0105d i prawa.<\/p>\n

Stra\u017c graniczna licznie rozmieszczona nad Bugiem w Broku, Morzyczynie, Ko\u0142odzi\u0105\u017cu, Wilczog\u0119bach i Ra\u017cnach silnie strzeg\u0142a i nikogo bez pozwolenia nie puszcza\u0142a.<\/p>\n

Dobra kapitulne Rz\u0105d Austriacki zaj\u0105\u0142 i swoimi urz\u0119dnikami obsadzi\u0142: Niemcami, Czechami i Polakami. Pobudowa\u0142 domki z kamieni i ceg\u0142y na glin\u0119. W nich mieszkali znaczniejsi urz\u0119dnicy i pomie\u015bci\u0142 Komor\u0119 Celn\u0105.<\/p>\n

Kilku oficjalist\u00f3w luteran\u00f3w przyj\u0119\u0142a wiar\u0119 katolick\u0105 Zimmermann, Piwor, Kreczmer i Fuchs, kt\u00f3rych potomkowie dot\u0105d \u017cyj\u0105.<\/p>\n

Jak Austriacy tak i Prusacy zza Bugu silnie strzegli granicy, nikogo nie przepuszczali, a w razie sporu u\u017cywali broni, zabijali \u015bmia\u0142k\u00f3w niepos\u0142usznych. W tych warunkach i okoliczno\u015bciach wsie Morzyczyn i P\u0142atkownica oderwane zosta\u0142y na zawsze od parafii Brokowskiej i wesz\u0142y w sk\u0142ad parafii Sadowne.<\/p>\n

Austriacy w dobrach ra\u017cnie\u0144skich powinno\u015bci gruntowe wszystkim gospodarzom zamienili na op\u0142at\u0119 czyli \u201eczynsz\u201d. Od tej pory w aktach ko\u015bcielnych zapisywani s\u0105 koloni\u015bci lub czynszownicy.<\/p>\n

\u017bo\u0142nierze i urz\u0119dnicy nowego rz\u0105du lubili si\u0119 weso\u0142o bawi\u0107, ludno\u015b\u0107 pr\u0119dko si\u0119 do nich przyzwyczai\u0142a. Przyzna\u0107 nale\u017cy, \u017ce z\u0142ego obchodzenia, ani krzywdy nie wyrz\u0105dzali mieszka\u0144com. Podatki wybierali z ca\u0142\u0105 \u015bcis\u0142o\u015bci\u0105. Wy\u017cszymi urz\u0119dnikami administracyjnymi byli: Standrynger, Pittmann i Fuchs. G\u0142\u00f3wny stra\u017cnik graniczny mieszka\u0142 w Ra\u017cnach, a w Morzyczynie i Wilczog\u0119bach przebywa\u0142 J\u00f3zef Galewicz.<\/p>\n

Id\u0105c za \u015bladami zapis\u00f3w tej\u017ce kroniki dowiadujemy si\u0119, \u017ce \u201ew roku 1802 i nast\u0119pnych latach wynik\u0142y w ca\u0142ej okolicy gro\u017ane choroby: tyfus i krwawa biegunka, na kt\u00f3r\u0105 pomar\u0142o wielu Austriak\u00f3w, nie tylko urz\u0119dnik\u00f3w, lecz i \u017co\u0142nierzy, nie m\u00f3wi\u0105c o miejscowych. Dzi\u015b znajduj\u0105 na pag\u00f3rkach przy kopaniu do\u0142\u00f3w wiele ko\u015bci ludzkich w tych wsiach, gdzie sta\u0142o wojsko austriackie. Gdzie umierali, tam ich grzebano. Przera\u017cenie og\u00f3lne wszystkich ogarn\u0119\u0142o. Rz\u0105d przys\u0142a\u0142 doktora medycyny Tomasza Sykoz\u0119, kilku cyrulik\u00f3w i doktora dentyst\u0119 Ferdynanda Waltsteina na ratunek chorym. Skutek by\u0142 ma\u0142y. Choroby nie ustawa\u0142y, ale ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 lat kilka.\u201d<\/p>\n

Opr\u00f3cz tych urz\u0119dnik\u00f3w, oficjalist\u00f3w, w\u00f3jt\u00f3w i so\u0142tys\u00f3w \u201eW aktach ko\u015bcielnych chlubnie zapisane s\u0105 nazwiska nauczycieli szko\u0142y miejscowej, kt\u00f3r\u0105 Kapitu\u0142a pobudowa\u0142a przy ko\u015bciele dla nauki dzieci w\u0142o\u015bcia\u0144skich ze swoich d\u00f3br i op\u0142aca\u0142a nauczyciela.<\/p>\n

Wspomina si\u0119, jak wielkim szacunkiem i powa\u017caniem za sw\u0105 prac\u0119 uczciw\u0105 byli otaczani przez og\u00f3\u0142 Adam P\u0142o\u0144ski, Tomasz Brokowski i Tomasz Obrycki.\u201d<\/p>\n

Byli to najprawdopodobniej pierwsi na naszym terenie siewcy o\u015bwiaty, kt\u00f3rzy, cho\u0107 zale\u017cni od swoich chlebodawc\u00f3w i skr\u0119powani ograniczonymi przepisami, po\u015bwi\u0119cali swe zdrowie i si\u0142y dla o\u015bwiecania dzieci ch\u0142opskich i likwidowania w stopniu znikomym ciemnoty w\u015br\u00f3d ludu wtedy panuj\u0105cej.<\/p>\n

Opr\u00f3cz wy\u017cej wymienionych trudni\u0105cych si\u0119 prac\u0105 na roli, urz\u0119dnik\u00f3w i nauczycieli przebywali na naszym terenie handlarze i rzemie\u015blnicy przewa\u017cnie pochodzenia \u017cydowskiego, jak r\u00f3wnie\u017c m\u0142ynarze i hutnicy.<\/p>\n

M\u0142yn\u00f3w w owych czasach w Sadownem by\u0142o dwa: wodny i wiatrak. Wodny skasowano w roku 1812, a wiatrak, stoj\u0105cy na obecnej posesji Janiny Swie\u017cy\u0144skiej i Haliny S\u00f3wkowej, sprzedany zosta\u0142 na rozbi\u00f3rk\u0119 przez jego w\u0142a\u015bciciela Szafrankowskiego i wywieziony w niewiadomym kierunku.<\/p>\n

M\u0142yn wodny po\u0142o\u017cony by\u0142 obok dawnego, ju\u017c nieistniej\u0105cego budynku gminnego, gdzie dzi\u015b O\u015brodek Zdrowia. \u015alady po nim istnia\u0142y jeszcze w postaci pali wbitych g\u0142\u0119boko w dno rzeczki Bojewka i skasowane pozosta\u0142y podczas regulacji tej arterii wodnej w roku 1963. Podczas niwelacji grunt\u00f3w przy wznoszeniu nowego budynku dla O\u015brodka Zdrowa jeden z robotnik\u00f3w przy tym pracuj\u0105cy opowiedzia\u0142 pisz\u0105cemu te s\u0142owa, \u017ce na g\u0142\u0119boko\u015bci oko\u0142o \u00bd metra natrafiono na drewniane, bardzo smole bale i deski, kt\u00f3re bezsprzecznie nale\u017ca\u0142y do pozosta\u0142o\u015bci po owym m\u0142ynie.<\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 tego m\u0142yna rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 staw olbrzymi, po kt\u00f3rym widniej\u0105 \u015blady w postaci wyra\u017anego zag\u0142\u0119bienia i do\u015b\u0107 wysokich burt znajduj\u0105cych si\u0119 dzi\u015b na gruncie rolnika Zygmunta S\u0119dka.<\/p>\n

Trzecim m\u0142ynarzem w Sadownem by\u0142 niejaki Lewandowski, przybysz z niewiadomych stron, kt\u00f3ry pobudowawszy na placu, gdzie dzi\u015b internat Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego, m\u0142yn z nap\u0119dem silnika spalinowego w roku 1923 i po wysokim podobno jego ubezpieczeniu w jednym z towarzystw ubezpieczeniowych zagranicznych, sam go, wed\u0142ug potem d\u0142ugo kr\u0105\u017c\u0105cych wersji, podpali\u0142 i otrzyma\u0142 bardzo wysokie za niego odszkodowanie. Sta\u0142o si\u0119 to dnia 1 kwietnia 1925 roku. Z m\u0142yna tego mieszka\u0144cy Sadownego mieli otrzyma\u0107 \u015bwiat\u0142o elektryczne, co w\u00f3wczas stanowi\u0142o ogromn\u0105 osobliwo\u015b\u0107 i atrakcj\u0119. Za\u0142o\u017cona ju\u017c by\u0142a w wielu domach instalacja przewodowa, za\u015b na piaszczystej jeszcze wtedy ulicy Ko\u015bciuszki sta\u0142y s\u0142upy o\u015bwietleniowe, kt\u00f3re przez pewien okres czasu rozja\u015bnia\u0142y mroki Sadownego.<\/p>\n

Czwartym z kolei m\u0142ynarzem by\u0142 Leon Czarkowski, kt\u00f3rego m\u0142yn z nap\u0119dem silnika spalinowego przetrwa\u0142 do czas\u00f3w obecnych. Dzi\u015b stoi on, jakby w zapomnieniu, niszczej\u0105 w nim maszyny i budynek, a szkoda, bo m\u00f3g\u0142by on po niewielkim remoncie s\u0142u\u017cy\u0107 miejscowym rolnikom, jak czyni\u0142 to przedtem przez d\u0142ugie lata.<\/p>\n

W gruntach ziemi Sadownego, a szczeg\u00f3lnie w po\u0142udniowej jego cz\u0119\u015bci, w okolicach Jegla, wyst\u0119puje ruda darniowa. Obecno\u015b\u0107 tego surowca na naszym terenie sk\u0142oni\u0142a w\u0142a\u015bciciela tych ziem Zamojskiego do likwidacji m\u0142yna wodnego i pobudowania obok niego hutniczych piec\u00f3w do wytapiania tej rudy. Zatrudniono przy tym odpowiednich fachowc\u00f3w i od roku 1811 rozpocz\u0119to wytopy.<\/p>\n

Piec te nie trwa\u0142y d\u0142ugo i ze wzgl\u0119du na nisk\u0105 procentowo\u015b\u0107 \u017celaza w tej rudzie, z braku op\u0142acalno\u015bci zlikwidowano je w roku 1817,a miejsce, w kt\u00f3rym sta\u0142y, do dzi\u015b nazwane jest Ku\u017anic\u0105.<\/p>\n

Dzisiejsza ludno\u015b\u0107 teren\u00f3w sadowie\u0144skich to tak, jak i dawniej w przewa\u017caj\u0105cym procencie ludno\u015b\u0107 rolnicza, uszczuplaj\u0105ca si\u0119 obecnie z wzgl\u0119du na gwa\u0142towny rozw\u00f3j przemys\u0142u i w zwi\u0105zku z tym odp\u0142yw poka\u017anego procentu ludno\u015bci do miasta. Nieliczni tylko pozostaj\u0105 na ojcowskim zagonie, du\u017ca natomiast ilo\u015b\u0107 m\u0142odych, kszta\u0142c\u0105c si\u0119 w szko\u0142ach r\u00f3\u017cnego typu, po ich uko\u0144czeniu opuszcza wie\u015b i znajduje zatrudnienie w o\u015brodkach przemys\u0142owych, urz\u0119dach, szko\u0142ach i innych instytucjach na terenie niemal ca\u0142ego kraju.<\/p>\n

Ten wielki p\u0119d do emigracji ze wsi sk\u0142ania chwilami do powa\u017cnych rozmy\u015ble\u0144 i obaw o brak w nied\u0142ugim ju\u017c czasie rak do pracy na roli.<\/p>\n

Bujny rozkwit \u017cycia spo\u0142ecznego, kulturalno \u2013 o\u015bwiatowego, handlowego i gospodarczego w ostatnich latach w\u0142odarzenie Polski Ludowej wed\u0142ug nowego, socjalistycznego modelu polityczno \u2013 gospodarczego rozszerzy\u0142 i rozbudowa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci zatrudnienia ludzi na naszym, zacofanym dot\u0105d pod wieloma wzgl\u0119dami terenie.<\/p>\n

Tylko Sp\u00f3\u0142dzielnia \u201eSamopomoc Ch\u0142opska\u201d w Sadownem zatrudnia \u0142\u0105cznie ponad 50 os\u00f3b, kt\u00f3re wykonuj\u0105 czynno\u015bci jako pracownicy umys\u0142owi jej biura, magazynierzy, zaopatrzeniowcy, sklepowi, masarze i wielu innych.<\/p>\n

O\u015brodek Zdrowia, Kasa Sp\u00f3\u0142dzielcza, posterunek MO, Le\u015bnictwo, Przedszkole, prywatne sklepy i piekarnie to r\u00f3wnie\u017c o\u015brodki zatrudniaj\u0105ce kilkadziesi\u0105t os\u00f3b w r\u00f3\u017cnych dziedzinach pracy.<\/p>\n

Obie szko\u0142y: Szko\u0142a Podstawowa i Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ce \u0142\u0105cznie z internatem zatrudniaj\u0105 29 nauczycieli i oko\u0142o 20 os\u00f3b personelu administracyjno \u2013 gospodarczego. Wzrasta stopie\u0144 organizacyjny tych czo\u0142owych w naszym terenie plac\u00f3wek o\u015bwiatowych i pozwala przypuszcza\u0107 o jeszcze wi\u0119kszym w nich os\u00f3b zatrudnieniu.<\/p>\n

W rejonie szkolnym szk\u00f3\u0142 naszego terenu poza Sadownem zatrudnionych jest \u0142\u0105cznie z personelem administracyjnym oko\u0142o 60 os\u00f3b.<\/p>\n

Poka\u017ane to wszystko cyfry daj\u0105ce obraz zatrudnienia ludno\u015bci regionu sadowie\u0144skiego w ostatnich, rozwijaj\u0105cych si\u0119 coraz bardziej, z rokiem ka\u017cdym, teren\u00f3w nam bliskich i serdecznie mi\u0142owanych.<\/p>\n

Od najdawniejszych czas\u00f3w ludno\u015b\u0107 tu zamieszkuj\u0105ca posiada\u0142a swoje zwyczaje i obyczaje. Dzi\u015b niestety s\u0105 one rugowane przez nap\u0142yw nowego, wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia, dyktuj\u0105cego nowe prawa i zwyczaje, kt\u00f3re daleko odbiegaj\u0105 od form \u017cycia dawnego, jego zwyczaj\u00f3w, obrz\u0119d\u00f3w i obyczaj\u00f3w.<\/p>\n

Inny ca\u0142kowicie charakter maj\u0105 dzisiejsze wesela urz\u0105dzane nieraz suto i dostatnie, lecz ubogie zupe\u0142nie w pie\u015bni i obrz\u0119dy stosowane kiedy\u015b powszechnie.<\/p>\n

Nie odby\u0142o si\u0119 dawniej weselisko trwaj\u0105ce nieraz po kilka dni bez oczepin czy \u201ema\u0142ego ta\u0144ca\u201d. Rozliczne okoliczno\u015bciowe pie\u015bni i przy\u015bpiewki urozmaica\u0142y swym bogactwem tre\u015bci i melodii atmosfer\u0119 tych wesel. W Sadownem znan\u0105 by\u0142a i ci\u0105gle ch\u0119tnie na ka\u017cde wesele i inne uroczysto\u015bci zapraszan\u0105 niejaka Kami\u0144ska, \u017cona powsta\u0144ca 1863 roku, kt\u00f3ra swym przebogatym repertuarem na ka\u017cd\u0105 okoliczno\u015b\u0107 i dla ka\u017cdego potrafi\u0142a rozwesela\u0107 uczestnik\u00f3w nieraz po kilkana\u015bcie godzin z ma\u0142ymi przerwami. By\u0142a ona jednocze\u015bnie organizatork\u0105 wszelkich obrz\u0119d\u00f3w i zwyczaj\u00f3w w tych okazjach, jak r\u00f3wnie\u017c spe\u0142nia\u0142a przez wiele d\u0142ugich lat funkcj\u0119 tzw. \u201ebabki\u201d odbieraj\u0105cej porody, przez co w\u015br\u00f3d miejscowych kobiet darzona by\u0142a du\u017cym szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie Kami\u0144ska by\u0142a r\u00f3wnie\u017c organizatork\u0105 smutnych obrz\u0119d\u00f3w pogrzebowych w ka\u017cdym niemal domu. Pod jej kierunkiem zbiera\u0142o si\u0119 szerokie grono starszych kobiet, kt\u00f3re dla podniesienia i dodania chyba tylko \u017ca\u0142o\u015bci rodzinie zmar\u0142ego w wiecz\u00f3r poprzedzaj\u0105cy wyprowadzenie zw\u0142ok z domu \u017ca\u0142oby, \u015bpiewa\u0142y g\u0142osem \u017ca\u0142osnym i przenikaj\u0105cym przer\u00f3\u017cne pie\u015bni \u017ca\u0142obne nieraz do p\u00f3\u017anej nocy.<\/p>\n

Tego rodzaju kobiety, rzadziej m\u0119\u017cczy\u017ani, stanowili nieodzowny czynnik w organizowaniu przyj\u0119tych tu powszechnie, prawdopodobnie przeniesionych z ziemi kurpiowskiej ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j autentyzm, pie\u015bni, przy\u015bpiewek, zwyczaj\u00f3w i obyczaj\u00f3w, kt\u00f3re jak wy\u017cej powiedziano zanik\u0142y prawie zupe\u0142nie.<\/p>\n

Nie ma ich ju\u017c dzi\u015b, a przyzna\u0107 trzeba, stanowi\u0142y wspania\u0142\u0105 okras\u0119 zabaw, wesel, chrzcin, do\u017cynek i innych uroczysto\u015bci wiejskich.<\/p>\n

Dzi\u015b ich miejsce zaj\u0119\u0142a p\u0142yn\u0105ca strugami w\u00f3dka, kt\u00f3ra cz\u0119sto staje si\u0119 przyczyn\u0105 i powodem wielu smutnych w swych skutkach awantur, burd i bijatyk ko\u0144cz\u0105cych si\u0119 niejednokrotnie \u017ca\u0142osnym fina\u0142em na \u0142awie s\u0105dowej.<\/p>\n

Do nierzadkich wypadk\u00f3w nale\u017c\u0105 dzi\u015b wybryki szczeg\u00f3lnie m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra z przykro\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107 trzeba coraz cz\u0119\u015bciej, a chwilami nagminnie zagl\u0105da do kieliszka daj\u0105cego chwilow\u0105 podniet\u0119 i zapomnienie, podczas kt\u00f3rego pope\u0142nia niewybaczalne cz\u0119sto wybryki, tragiczne nieraz w skutkach.<\/p>\n

Mimo ci\u0105g\u0142ego w zakresie wychowywania i u\u015bwiadamiania m\u0142odzie\u017cy w szko\u0142ach o szkodliwo\u015bci nie tylko spo\u0142ecznej, lecz i zdrowotnej alkoholu, pija\u0144stwo panoszy si\u0119 coraz bardziej i przybiera zastraszaj\u0105ce skutki. Powa\u017cn\u0105 w tym win\u0119 ponosz\u0105 chyba starsi, kt\u00f3rzy m\u0142odych niedorostk\u00f3w cz\u0119stuj\u0105 nieraz w\u00f3dk\u0105.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong> „Sadowie\u0144skie obrazy…”, Edward S\u00f3wka, 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ludno\u015b\u0107 i zaj\u0119cia – cze\u015b\u0107 V.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-31286","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":335,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31286","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31286"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31289,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31286\/revisions\/31289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}