{"id":31320,"date":"2026-02-16T15:50:38","date_gmt":"2026-02-16T14:50:38","guid":{"rendered":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=31320"},"modified":"2026-03-03T15:36:03","modified_gmt":"2026-03-03T14:36:03","slug":"sadowienskie-obrazy-rozdzial-iv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=31320","title":{"rendered":"„Sadowie\u0144skie obrazy” – Rozdzia\u0142 IV – Zwyczaje i obyczaje"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Zwyczaje i obyczaje.<\/strong><\/p>\n

Tak, jak w innych stronach kraju, tak samo i w regionie ziemi sadowie\u0144skiej lud tu mieszkaj\u0105cy mia\u0142 swoje zwyczaje i obyczaje. Jedne z nich zachowa\u0142y si\u0119 jeszcze do dzi\u015b, inne bezpowrotnie przemin\u0119\u0142y i tylko gdzieniegdzie w\u015br\u00f3d starszych o\u017cywaj\u0105 one ju\u017c tylko we wspomnieniach i opowiadaniach na tematy o \u017cyciu przesz\u0142ym naszych przodk\u00f3w \u2013 \u201ejak to kiedy\u015b bywa\u0142o\u201d.<\/p>\n

Spraw\u0105 nakazu jest nam o nich przypomnie\u0107, wygrzeba\u0107 z lamusa zapomnienia, pokaza\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym jako relikty obyczajowe naszej ziemi, na kt\u00f3rej ongi\u015b wszechw\u0142adnie panowa\u0142y i by\u0142y sk\u0142adow\u0105, nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia dawnego.<\/p>\n

\"\"<\/a>W czasach obecnych sta\u0142y si\u0119 one ju\u017c tylko niejednokrotnie regionalnym widowiskiem interesuj\u0105cym ze wzgl\u0119du na zwyk\u0142\u0105 ciekawo\u015b\u0107, cz\u0119sto swoi\u015bcie oryginaln\u0105 dekoracj\u0105 i opraw\u0105 program\u00f3w okoliczno\u015bciowych uroczysto\u015bci lub urozmaicaj\u0105ce szaro\u015b\u0107 i monotoni\u0119 powszedniego \u017cycia naszej wsi.<\/p>\n

Jest rzecz\u0105 zrozumia\u0142\u0105, \u017ce tamte wszystkie zwyczaje rozrywki musz\u0105 ust\u0119powa\u0107 miejsca innemu gatunkowi zabawiania cz\u0142owieka i s\u0105 dzi\u015b wypierane dzi\u0119ki post\u0119powi czasu nios\u0105cego z sob\u0105 inne formy w postaci teatru, radia, telewizji, klub\u00f3w rozrywkowych, gier i zabaw, kt\u00f3re coraz powszechniej, a nawet wszechw\u0142adnie, opanowuj\u0105 wie\u015b wsp\u00f3\u0142czesn\u0105.<\/p>\n

Przypomnienie o zwyczajach i obyczajach ludu naszej ziemi nie przeszkodzi w niczym rozwijaj\u0105cej si\u0119 dzi\u015b na wsi wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, lecz tym, kt\u00f3rzy je jeszcze pami\u0119taj\u0105 od\u015bwie\u017cy w pami\u0119ci i wydobywszy z zapomnienia\u00a0 przywr\u00f3ci i o\u017cywi wspomnienie dawnych lat i prze\u017cy\u0107.<\/p>\n

M\u0142odzie\u017cy naszej, kt\u00f3rej te rzeczy s\u0105 ju\u017c dzi\u015b zupe\u0142nie prawie obce, niech stan\u0105 si\u0119 szacunku pe\u0142nym oznajmieniem o \u017cyciu ich ojc\u00f3w, dziad\u00f3w i pradziad\u00f3w, kt\u00f3rych s\u0105 dzisiaj spadkobiercami ziemi, na kt\u00f3rej si\u0119 urodzili i wyro\u015bli.<\/p>\n

M\u0142ode pokolenie, kt\u00f3re wzrasta obecnie i sposobi si\u0119 do w\u0142odarzenia naszym krajem w przysz\u0142o\u015bci, nie zna zupe\u0142nie ciekawej nieraz przesz\u0142o\u015bci i to cz\u0119sto bliskiej, niedalekiej, nie mo\u017ce by\u0107 w jej umys\u0142ach pomini\u0119ta i kt\u00f3remu my starsi z obowi\u0105zku spo\u0142eczno \u2013 wychowawczego przekazywa\u0107 winni\u015bmy.<\/p>\n

Zapomnienie o nich i zupe\u0142ne ich wykre\u015blenie z naszego obecnego \u017cycia by\u0142oby b\u0142\u0119dem niewybaczalnym, godz\u0105cym \u015bwiadomie w rodzim\u0105 nasz\u0105 kultur\u0119 stanowi\u0105c\u0105 fundament naszej historii.<\/p>\n

Wspomnieli\u015bmy pobie\u017cnie w pracy niniejszej o kilku zaledwie zwyczajach dotycz\u0105cych naszego regionu, lecz nie s\u0105 one wszystkie \u2013 jest ich niezliczona ilo\u015b\u0107 i o nich w\u0142a\u015bnie, ku przypomnieniu starszym, poinformowaniu m\u0142odych i wiadomo\u015bci przysz\u0142ym pokoleniom, chcemy s\u0142\u00f3w kilka nadmieni\u0107.<\/p>\n

Odwieczny, niepami\u0119tny zwyczaj chodzenia wieczorami\u00a0 zapustnych \u201eprzebiera\u0144c\u00f3w\u201d nie nale\u017cy na szcz\u0119\u015bcie do zapomnianych.<\/p>\n

Zwyczaj ten przetrwa\u0142 jeszcze do dzi\u015b i jest ch\u0119tnie uprawiany przez dzieci i m\u0142odzie\u017c wsi naszego regionu.<\/p>\n

Odbywa si\u0119 to zazwyczaj w tzw. \u201eOstatki\u201d, tj. poniedzia\u0142ek lub wtorek, jako ostatnie dni karnawa\u0142u, tu\u017c przed Popielcem rozpoczynaj\u0105cym okres Wielkiego Postu.<\/p>\n

M\u0142odzi przebieraj\u0105 si\u0119 w\u00f3wczas w r\u00f3\u017cnorakie stroje, zmieniaj\u0105ce ich do niepoznania na ludzi starszych, nieraz \u015bmiesznych fircyk\u00f3w, zwierzaki lub inne \u201estwory\u201d. Dla wi\u0119kszego zamaskowania maluj\u0105 sobie twarze sadz\u0105 lub farbami, kt\u00f3re istotnie przemieniaj\u0105 ich oblicza zupe\u0142nie, przyprawiaj\u0105ce odwiedzanych do szczerego \u015bmiechu i rado\u015bci. Zmiana przy tym g\u0142osu utrudnia ca\u0142kowicie rozpoznanie ucieszonych zapustnik\u00f3w. K\u0142aniaj\u0105c si\u0119 nisko w pas, otrzymuj\u0105 z regu\u0142y datki pieni\u0119\u017cne lub pocz\u0119stunek z suto nieraz zastawionych biesiadnych sto\u0142\u00f3w zapustnych.<\/p>\n

Zwyczaj odbywania tych biesiad zachowa\u0142 si\u0119 do dzi\u015b. Ma on charakter uczt po\u0142\u0105czonych cz\u0119sto z ta\u0144cami, do kt\u00f3rych jest du\u017co ch\u0119ci i zapa\u0142u. Wsp\u00f3lne s\u0105siedzkie biesiady zapustne maj\u0105 najcz\u0119\u015bciej du\u017ce wzi\u0119cie i organizowane s\u0105 w spos\u00f3b sk\u0142adkowy. Po uprzednim om\u00f3wieniu i wsp\u00f3lnym przygotowaniu jad\u0142a rozlicznego i napoj\u00f3w, zm\u00f3wione grono biesiadnik\u00f3w, wieczorem o wyznaczonej godzinie schodzi si\u0119 do jednego, ustalonego domu i tam odbywa si\u0119 uczta, podczas kt\u00f3rej spo\u017cywane s\u0105 r\u00f3\u017cne potrawy, w wi\u0119kszo\u015bci mi\u0119sne, zakrapiane napojami alkoholowymi.<\/p>\n

Potrawy mi\u0119sne spo\u017cywa\u0107 wolno tylko do p\u00f3\u0142nocy, tj. do godziny 12-tej, po kt\u00f3rej ze wzgl\u0119du na stosowany powszechnie \u015bcis\u0142y post rozpoczyna si\u0119 druga cz\u0119\u015b\u0107 uczty podlewanej obficie alkoholem, lecz wtedy ju\u017c tylko pod \u015bledzia lub ryb\u0119, wzgl\u0119dnie potrawy bezmi\u0119sne. Picie alkoholu w Popielec ma zapewni\u0107 zdaniem zwyczaju miejscowego urodzaj ro\u015blin w\u0142\u00f3knistych \u2013 pije si\u0119 \u201ena konopie\u201d.<\/p>\n

Ciekawym i coraz rzadziej ju\u017c spotykanym zwyczajem jest w naszym regionie stosowanie bicia tzw. \u201eP\u00f3\u0142po\u015bcia\u201d.<\/p>\n

Nale\u017cy to do starodawnych miejscowych obyczaj\u00f3w po\u0142\u0105czonych z pewn\u0105 z\u0142o\u015bliwo\u015bci\u0105 stosowan\u0105 do dom\u00f3w, w kt\u00f3rych mieszka\u0142y stare panny albo inne powszechnie lub indywidualnie nielubiane, wzgl\u0119dnie odmawiaj\u0105ce r\u0119ki staraj\u0105cemu si\u0119 o ni\u0105 kawalerowi. Bywa\u0142o r\u00f3wnie\u017c, \u017ce zwyczaj ten przykry w swych skutkach stanowi\u0142 nierzadko pewnego rodzaju zemst\u0119 osobist\u0105 wynik\u0142\u0105 w r\u00f3\u017cnych sporach s\u0105siedzkich lub wreszcie jest to zwyczaj czynienia rado\u015bci i uciechy to robi\u0105cym i przypomnienia o przemini\u0119ciu po\u0142owy czasu postu przestrzeganego kiedy\u015b z okrutn\u0105 \u015bcis\u0142o\u015bci\u0105, wstrzymywania si\u0119 od jad\u0142a mi\u0119s, t\u0142uszczu pochodzenia zwierz\u0119cego, a nawet mleka. Jadano potrawy chude, ubogie, pozbawione wszelkiej \u201et\u0142usto\u015bci\u201d, najcz\u0119\u015bciej ziemniaki kraszone olejem z tzw. \u201epieprz\u00f3wk\u0105\u201d.<\/p>\n

Zwyczaj wybijania p\u00f3\u0142po\u015bcia polega\u0142 na podkradaniu si\u0119 zm\u00f3wionych ze sob\u0105 dw\u00f3ch, najwy\u017cej trzech spiskowc\u00f3w, kt\u00f3rzy cichaczem, przewa\u017cnie usmoleni sadzami dla niepoznaki, otwierali drzwi s\u0142abo o\u015bwietlonej naftow\u0105 lamp\u0105 izby i z rozmachem wrzucali do nie stary gliniany garnek wype\u0142niony po brzegi popio\u0142em.<\/p>\n

Skutki takiego \u201e\u017cartu\u201d \u0142atwo by\u0142o przewidzie\u0107! Ci\u015bni\u0119ty z rozmachem i si\u0142\u0105 garnek p\u0119ka\u0142, a zawarty w nim popi\u00f3\u0142 wzbija\u0142 si\u0119 tumanem w ca\u0142ej izbie, zalegaj\u0105c przy opadaniu wszystko co si\u0119 w niej znajdowa\u0142o. Z\u0142o\u015bliwi, dosypywali cz\u0119sto do popio\u0142u sadzy, o kt\u00f3rych dzia\u0142aniu nie trzeba wspomina\u0107.<\/p>\n

Pierwsza niedziela Wielkiego Postu by\u0142\u0105 kiedy\u015b okazj\u0105, dzi\u015b zaginion\u0105 zupe\u0142nie, do przypinania szczeg\u00f3lnie panienkom, a tak\u017ce i kawalerom tzw. \u201eKloc\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Po wyj\u015bciu z ko\u015bcio\u0142a, po nabo\u017ce\u0144stwie zwanym sum\u0105, by\u0142o zwyczajem m\u0142odzie\u017cy spacerowanie po ulicy g\u0142\u00f3wnej Sadownego, podczas kt\u00f3rego spotykano si\u0119 po tygodniowym cz\u0119sto niewidzeniu, rozmawiano, \u015bmiano si\u0119, zawierano znajomo\u015bci, kt\u00f3re niejednokrotnie ko\u0144czy\u0142y si\u0119 po zako\u0144czeniu postu w drugi dzie\u0144 Wielkanocy z\u0142\u0105czeniem na \u015blubnym kobiercu.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c wtedy m\u0142odzi ch\u0142opcy ustroiwszy przedtem przygotowane pod r\u00f3\u017cnymi postaciami \u201eKloce\u201d, przypinali je cichaczem sprytnie i zr\u0119cznie przechodz\u0105cym pannom i kawalerom, kt\u00f3rzy nic o tym nie wiedz\u0105c paradowali po Sadownem z takimi \u201eozdobami\u201d ku uciesze ich autor\u00f3w, jak i te\u017c innych. \u201eKloce\u201d by\u0142y zazwyczaj bardzo pomys\u0142owo robione i przedstawia\u0142y postaci ludzi \u2013 pajac\u00f3w lub zwierzak\u00f3w \u2013 ma\u0142p, a nierzadko \u015bledzi z papieru albo naturalnej postaci, przypominaj\u0105cych okres postu.<\/p>\n

Okres ko\u015bcielnego Wielkiego Postu jest bowiem jeszcze dzi\u015b czasem wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci naszego ludu, zw\u0142aszcza starszych, od potraw mi\u0119snych w dni na to wyznaczone. Nie jest ju\u017c okresem przestrzeganym jak kiedy\u015b z ca\u0142\u0105 surowo\u015bci\u0105 przez wy\u017cej wspomniane wszystkie dni prawie siedmiotygodniowego czasu a\u017c do \u015awi\u0105t Wielkanocnych.<\/p>\n

Podobnym okresem wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci by\u0142 dawniej i rzadziej dzi\u015b przestrzegany okres Adwentu, rozpoczynaj\u0105cego si\u0119 w pierwsz\u0105 niedziel\u0105 po \u015bw. Katarzynie. \u201e\u015awi\u0119ta Katarzyna Adwent rozpoczyna\u201d pozosta\u0142o jeszcze do dzi\u015b dawne porzekad\u0142o.<\/p>\n

W okresie tak Wielkiego Postu jak i Adwentu nie wolno by\u0142o zawiera\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stw ko\u015bcielnych, a nawet, jak m\u00f3wi\u0105 o tym opowie\u015bci starszych, zabroniony by\u0142 zwyczaj \u201echodzenia\u201d kawalera do panny. Z tamtych to w\u0142a\u015bnie czas\u00f3w pozosta\u0142 u nas pi\u0119kny obyczaj wygrywania w okresie Adwentu na d\u0142ugiej, drewnianej tr\u0105bie zwanej u nas \u201eligawk\u0105\u201d.<\/p>\n

Granie na ligawce mia\u0142o by\u0107 bowiem wyrazem pami\u0119ci i t\u0119sknoty m\u0142odego ch\u0142opca za ukochan\u0105, kt\u00f3ry \u017ca\u0142o\u015bciwym i przeci\u0105g\u0142ym g\u0142osem smutnie zawodz\u0105cej ligawki, powiadamia\u0142 sw\u0105 wybrank\u0119, \u017ce o niej pami\u0119ta, my\u015bli i t\u0119skni.<\/p>\n

Zwyczaj ten dzi\u015b ju\u017c prawie zanika. Do wielkiej rzadko\u015bci nale\u017cy ju\u017c teraz w Sadownem i dla piel\u0119gnowania tradycji jest uprawiany i podtrzymywany przez jego mieszka\u0144ca Stefana Skarpetowskiego.<\/p>\n

Ligawka jest d\u0142ug\u0105, oko\u0142o 2 metr\u00f3w tr\u0105b\u0105 wykonan\u0105 w\u0142asnor\u0119cznie przez graj\u0105cego z drzewa olszowego, odpowiednio obrobionego, wyd\u0142ubanego i z\u0142o\u017conego na smo\u0142\u0119 celem jej uszczelnienia i ob\u0142o\u017cona dla wzmocnienia konstrukcji drewnianymi lub metalowymi obr\u0105czkami. Ca\u0142o\u015b\u0107 stanowi przypominaj\u0105cy lekko wygi\u0119ty r\u00f3g wielkiego zwierza.<\/p>\n

Podczas gry w Adwencie, ligawka, aby by\u0142a szczelniejsza i wydawa\u0142a dono\u015bniejszy i czy\u015bciej brzmi\u0105cy g\u0142os, polewana jest wod\u0105, kt\u00f3ra zamarzaj\u0105c okrywa j\u0105 szklistym lodem.<\/p>\n

Zwyczaj ten zaliczy\u0107 ju\u017c mo\u017cna do ca\u0142kowicie zanikaj\u0105cych i s\u0105dzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce w najbli\u017cszym czasie zniknie ca\u0142kowicie z naszego terenu, poniewa\u017c m\u0142odzie\u017c obecna nie wykazuje tym zwyczajem zupe\u0142nego zainteresowania, a przeciwnie wyra\u017ca niejednokrotnie z tego drwiny i ca\u0142kowite zoboj\u0119tnienie.<\/p>\n

Trwaj\u0105cy w dawnych czasach na naszej ziemi zwyczaj \u201eAndrzejek\u201d obecnie r\u00f3wnie\u017c nie jest ju\u017c prawie kultywowany przez nasz\u0105 m\u0142odzie\u017c. Dla podtrzymania jedynie tradycji ludowych i piel\u0119gnowania ich swoistego folkloru, a mo\u017ce nawet i ciekawo\u015bci, m\u0142odzie\u017c sadowie\u0144skiego Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego pod kierunkiem niekt\u00f3rych wychowawc\u00f3w organizuje niekiedy wieczory andrzejkowe.<\/p>\n

Przybieraj\u0105 one wtedy charakter nastroju uroczystego pe\u0142nego tajemniczo\u015bci o gus\u0142ach i przes\u0105dach wr\u00f3\u017cb oraz niezachwianej wiary w obrz\u0119d lania wosku na wod\u0119 i wielu innych zwyczaj\u00f3w.<\/p>\n

Przewa\u017cnie w wigili\u0119 do dnia \u015bw. Andrzeja, przy przyt\u0142umionym \u015bwietle, zebrane wok\u00f3\u0142 miednicy z wod\u0105 dziewcz\u0119ta, lej\u0105c na wod\u0119 roztopiony uprzednio wosk, wpatruj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnorakie twory rozlicznie uformowanych kszta\u0142tnych i bezkszta\u0142tnych postaci wr\u00f3\u017c\u0105cych wed\u0142ug \u017cycze\u0144 uczestniczek o losach przysz\u0142ych, przepojonych naiwn\u0105 nadziej\u0105 sprawdzania si\u0119 tych przepowiedni. Cz\u0119sto dla wydobycia wi\u0119kszych efekt\u00f3w kszta\u0142towania si\u0119 wymarzonych postaci, odlane z wosku figurki ustawia si\u0119 naprzeciw lampy i powstaj\u0105ce w ten spos\u00f3b na \u015bcianie cienie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w najprzer\u00f3\u017cniejsze formy wyimaginowanych nieraz ba\u015bniowych postaci. Dzia\u0142a tu jednocze\u015bnie podniecona mocno wyobra\u017ania dziewcz\u0105t, pot\u0119guj\u0105ca domys\u0142y i kszta\u0142ty formuj\u0105cych si\u0119 na \u015bcianie cieni.<\/p>\n

Innym andrzejkowym zwyczajem by\u0142o puszczanie na powierzchni\u0119 wody w misce lub talerzu dw\u00f3ch wytartych do sucho\u015bci igie\u0142, kt\u00f3re kr\u0105\u017c\u0105c wok\u00f3\u0142 naczynia rozchodz\u0105 si\u0119 od siebie lub stykaj\u0105 ze sob\u0105. My\u015bl\u0105ca uporczywie wtedy dziewczyna o swym wybranym, pilnie wpatruje si\u0119 w p\u0142ywaj\u0105ce ig\u0142y i po up\u0142ywie okre\u015blonego czasu \u2013 je\u015bli ig\u0142y zetkn\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 ma to by\u0107 nieomylnym omenem zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia, je\u015bli za\u015b si\u0119 rozejd\u0105 rozejdzie si\u0119 wed\u0142ug pisanych los\u00f3w r\u00f3wnie\u017c i para m\u0142odych.<\/p>\n

W ten sam wiecz\u00f3r opr\u00f3cz powy\u017cszych zwyczaj\u00f3w istniej\u0105 jeszcze inne, kt\u00f3re z regu\u0142y w og\u00f3lno\u015bci maj\u0105 by\u0107 wr\u00f3\u017cbami o losach \u017cyciowych dziewcz\u0105t wiejskich. Przy obrz\u0119dach tych nieraz asystuj\u0105 ch\u0142opcy, z kt\u00f3rych niejedni r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3buj\u0105 zaspokojenia swej wra\u017cliwej ciekawo\u015bci o przysz\u0142ych losach erotycznych.<\/p>\n

Oto nast\u0119pny z nich ka\u017ce ustawi\u0107 w szeregu na wyznaczonej na pod\u0142odze kred\u0105 linii wszystkie znajduj\u0105ce si\u0119 na wieczernicy dziewcz\u0119ta i w jednakowym momencie, ka\u017cda z nich przyk\u0142adaj\u0105c szybko stop\u0119 do stopy stara si\u0119 jak najszybciej dotrze\u0107 do wyznaczonej kred\u0105 na pod\u0142odze drugiej linii. Oczywi\u015bcie, kt\u00f3ra z nich pierwsza przekroczy stop\u0105 lini\u0119 szcz\u0119\u015bcia ta wed\u0142ug \u201ewszelkich znak\u00f3w na ziemi i na niebie\u201d wyjdzie pierwsza za m\u0105\u017c. Kolejno\u015b\u0107 zam\u0119\u017ccia dla innych wynika naturalnie z kolejno\u015bci przybycia na wyznaczon\u0105 kred\u0105 met\u0119.<\/p>\n

Ciekawym tak\u017ce by\u0142 zwyczaj wr\u00f3\u017cby przysz\u0142o\u015bci los\u00f3w przeznaczenia dziewczyny za pomoc\u0105 nast\u0119puj\u0105cych rekwizyt\u00f3w: trzech spodeczk\u00f3w lub talerzyk\u00f3w, r\u00f3\u017ca\u0144ca, czepka i obr\u0105czki \u015blubnej po\u017cyczonej zazwyczaj od szcz\u0119\u015bliwie \u017cyj\u0105cej w ma\u0142\u017ce\u0144stwie starszej wiekiem m\u0119\u017catki.<\/p>\n

I ten zwyczaj jak poprzednio ciekawy i pe\u0142en tajemniczo\u015bci wprowadza \u017c\u0105dne poznania swoich los\u00f3w \u017cyciowych dziewcz\u0119ta w atmosfer\u0119 czas\u00f3w i wierze\u0144 granicz\u0105cych z zapomnieniem \u015bwiata zewn\u0119trznego i realnie istniej\u0105cego.<\/p>\n

Delikwentka, kt\u00f3ra na podstawie tej wr\u00f3\u017cby ma si\u0119 dowiedzie\u0107 o losach swego przeznaczenia wychodzi z izby, a w tym czasie pozosta\u0142e k\u0142ad\u0105 pod trzy spodeczki wspomniane wy\u017cej przedmioty. Z obaw\u0105 godn\u0105 podziwu, a nawet szczerym przestrachem i niek\u0142amanym prze\u017cyciem, dziewczyna podnosi jeden z nich, aby dowiedzie\u0107 si\u0119 co si\u0119 pod nim kryje. Je\u015bli znalaz\u0142a r\u00f3\u017caniec zostanie zakonnic\u0105, je\u015bli czepek \u2013 star\u0105 pann\u0105, je\u015bli natomiast obr\u0105czk\u0119, o kt\u00f3rej ka\u017cda skrycie marzy \u2013 u\u015bmiech rado\u015bci okrasza jej oblicze, bo w\u0142a\u015bnie ona wr\u00f3\u017cy niezachwianie szcz\u0119\u015bliwe zam\u0119\u017ccie.<\/p>\n

Nast\u0119pnym tak\u017ce andrzejkowym zwyczajem by\u0142 stosowany spos\u00f3b na okre\u015blenie imienia przysz\u0142ego m\u0119\u017ca.<\/p>\n

Z uwitych kilku lekkich paku\u0142owych ga\u0142eczek, ka\u017cda z nich otrzymywa\u0142a imi\u0119 znanego dziewczynie ch\u0142opca. Nast\u0119pnie w\u0142asnor\u0119cznie podpala\u0142a je zapa\u0142k\u0105, dmuchaj\u0105c na ka\u017cd\u0105 z nich tak, by wznios\u0142y si\u0119 one do g\u00f3ry. Kt\u00f3ra z nich unios\u0142a si\u0119 najwy\u017cej, ta wr\u00f3\u017cy\u0142a o imieniu przysz\u0142ego m\u0119\u017ca.<\/p>\n

Innym, znanym, stosowanym cz\u0119sto w naszym regionie zwyczajem obchodzonym w noc \u015bw. Andrzeja by\u0142\u0105 wr\u00f3\u017cba o m\u0119\u017cu jakim on mia\u0142 by\u0107.<\/p>\n

Po wyj\u015bciu z chaty dziewcz\u0119ta po kolei chwyta\u0142y za pierwsz\u0105 lepsz\u0105 sztachet\u0119 w p\u0142ocie. Pomy\u015blawszy napr\u0119dce jak\u0105kolwiek cyfr\u0119, liczy\u0142y od wybranej sztachety nast\u0119pne a\u017c do kolejno\u015bci pomy\u015blanej cyfry. Nast\u0119powa\u0142o teraz baczne jej obejrzenie, poniewa\u017c wyliczona sztacheta mia\u0142a stanowi\u0107 obraz przysz\u0142ego m\u0119\u017ca. Je\u015bli by\u0142a \u0142adna, prosta \u2013 takim mia\u0142 by\u0107 jej m\u0105\u017c, je\u015bli by\u0142a krzywa, powyginana \u2013 obrazowa\u0142a kszta\u0142ty wyznaczonego losem wybra\u0144ca, je\u015bli za\u015b by\u0142a stara, kiepska, spr\u00f3chnia\u0142a lub zmursza\u0142a, wskazywa\u0142a nieomylnie o m\u0119\u017cu starym, niedo\u0142\u0119\u017cnym, najcz\u0119\u015bciej zramola\u0142ym starcu.<\/p>\n

Tak\u017ce zwyczajem powi\u0105zanym z t\u0105 sam\u0105 tematyk\u0105 by\u0142o uk\u0142adanie w noc andrzejkow\u0105 pod poduszk\u0119 kartek z imionami znanych i lubianych przez dziewcz\u0119ta ch\u0142opc\u00f3w. Kt\u00f3r\u0105 z nich nazajutrz po przebudzeniu wyci\u0105gn\u0119\u0142a ten mia\u0142 by\u0107 m\u0119\u017cem dziewczyny.<\/p>\n

I wreszcie jeszcze jednym ze zwyczaj\u00f3w andrzejkowych rzadziej kiedy\u015b, dzi\u015b ju\u017c zanik\u0142ym zupe\u0142nie by\u0142\u0105 wr\u00f3\u017cba na podstawie kuleczek robionych z chleba omaszczonego zapachem s\u0142oniny lub smakowitego zwanych \u201eBa\u0142abuszkami\u201d.<\/p>\n

Przy ceremonii tego zwyczaju wszystkie znajduj\u0105ce si\u0119 na wieczernicy dziewcz\u0119ta stawa\u0142y w izbie ko\u0142em i ka\u017cda naprzeciw siebie k\u0142ad\u0142a na pod\u0142odze ba\u0142abuszk\u0119. W pewnym momencie do ko\u0142a wpuszczano przeg\u0142odzonego przez ca\u0142y dzie\u0144 psa, kt\u00f3ry po kolei chwyta\u0142 \u0142apczywie le\u017c\u0105ce na pod\u0142odze kulki.<\/p>\n

I tu nast\u0119powa\u0142a zdaniem dziewcz\u0105t nieomylna wr\u00f3\u017cba o kolejnym zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bciu poszczeg\u00f3lnych dziewcz\u0105t. Je\u015bli kt\u00f3rej\u015b z ba\u0142abuszek pies nie tkn\u0105\u0142, mia\u0142o to by\u0107 nieomylnym znakiem, \u017ce jej w\u0142a\u015bcicielka pozostanie star\u0105 pann\u0105. W identycznym przypadku dla ch\u0142opca \u2013 starokawalerstwo.<\/p>\n

Uciechy, rado\u015bci i wzajemnych przy tym przekpiwa\u0144 by\u0142o co niemiara. Stanowi\u0142y one rzecz oczywista niecodzienn\u0105 okazj\u0105 do mile sp\u0119dzonego czasu, bawi\u0142y zebranych i pozwala\u0142y zapomina\u0107 o szarzy\u017anie \u017cycia dnia codziennego.<\/p>\n

Koniec Adwentu nast\u0119powa\u0142 w wiecz\u00f3r wigilijny, podczas kt\u00f3rego odbywa si\u0119 wieczerza wigilijna, zwyczaj panuj\u0105cy do dzi\u015b i trwaj\u0105cy w ca\u0142ym kraju od niepami\u0119tnych czas\u00f3w. Wiecz\u00f3r ten stanowi jeden z najbardziej uroczystych w ci\u0105gu ca\u0142ego roku.<\/p>\n

Przy roz\u015bwietlonej i bogato w przer\u00f3\u017cne zabaweczki i \u015bwiecide\u0142ka przybranej choince zasiadaj\u0105, najcz\u0119\u015bciej z pojawieniem si\u0119 na niebie pierwszej i najwi\u0119kszej gwiazdy, wszyscy domownicy przy stole nakrytym bia\u0142ym obrusem, pod kt\u00f3rym wed\u0142ug odwiecznego zwyczaju znajduje si\u0119 garstka drobniutkiego siana przypominaj\u0105ca narodzenie Chrystusa w \u017c\u0142obie na sianie.<\/p>\n

Gospodyni domu, pomna panuj\u0105cych obyczaj\u00f3w wigilijnych, przygotowuje z regu\u0142y 9 potraw bezmi\u0119snych, za\u015b os\u00f3b przy stole winno by\u0107 zawsze do pary. Istnieje przy tym przes\u0105d, \u017ce je\u015bli jest os\u00f3b przy stole nie do pary, to kogo\u015b zabraknie do przysz\u0142ej wigilii.<\/p>\n

Jedno miejsce przy stole wed\u0142ug od dawna panuj\u0105cego zwyczaju pozostawia si\u0119 wolne, k\u0142ad\u0105c przy tym nakrycie sto\u0142owe. Ma ono by\u0107 symbolicznym miejscem dla osoby bliskiej, kt\u00f3ra z rodziny odesz\u0142a tzn. umar\u0142a. Wytwarza si\u0119 przy tym powa\u017cny nastr\u00f3j skupienia i my\u015blenia o tych, kt\u00f3rzy z \u017cywymi nie zasi\u0105d\u0105 nigdy przy stole wigilijnym i spo\u017cywa\u0107 nie b\u0119d\u0105 przygotowanej wieczerzy.<\/p>\n

W atmosferze wielkiego skupienia i powagi g\u0142owa domu \u2013 ojciec, a je\u015bli takiego zabrak\u0142o, to matka \u2013 podnosz\u0105 bia\u0142y talerzyk z op\u0142atkiem, kt\u00f3rym \u0142ami\u0105 si\u0119 wszyscy \u017cycz\u0105c sobie jednocze\u015bnie spe\u0142nienia marze\u0144 i zamiar\u00f3w, dobrego, trwa\u0142ego zdrowia, wszelakiej pomy\u015blno\u015bci i doczekania do przysz\u0142ej wigilii.<\/p>\n

Podczas wieczerzy \u015bpiewane s\u0105 kol\u0119dy, kt\u00f3rych ogromna rozmaito\u015b\u0107 znana jest w naszym terenie od dawna i rozbrzmiewa do p\u00f3\u017ana w nocy.<\/p>\n

Po wigilijnej wieczerzy odbywa si\u0119 w miejscowym ko\u015bciele uroczyste nabo\u017ce\u0144stwo zwane pasterk\u0105, pe\u0142nie przer\u00f3\u017cnych ceremonii ko\u015bcielnych z pietyzmem piel\u0119gnowanych do dzi\u015b.<\/p>\n

Okres obu dni \u015bwi\u0105tecznych jest okazj\u0105 do wsp\u00f3lnych odwiedzin s\u0105siedzkich i rodzinnych, podczas kt\u00f3rych zebrani ucztuj\u0105 przy suto zastawionych sto\u0142ach, kraszonych niejednokrotnie obficie lej\u0105cymi si\u0119 napojami alkoholowymi.<\/p>\n

Drugi dzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia, jak r\u00f3wnie\u017c i Wielkanocy, jest okresem wielu odbywaj\u0105cych si\u0119 wesel, do kt\u00f3rych sposobiono si\u0119 ca\u0142y Adwent lub okres Wielkiego Postu.<\/p>\n

Po Bo\u017cym Narodzeniu rozpoczyna si\u0119, licz\u0105c od jego pierwszego dnia a\u017c do Trzech Kr\u00f3li, rzadko ju\u017c dzi\u015b uprawiany spos\u00f3b przepowiadania pogody na ca\u0142y nast\u0119pny rok. Pogoda obserwowanych kolejno dni po\u015bwi\u0105tecznych ma zdaniem wr\u00f3\u017cbit\u00f3w odpowiada\u0107 pogodzie kolejno liczonych miesi\u0119cy od Nowego Roku i tak: pierwszy dzie\u0144 \u015bwi\u0105t przepowiada pogod\u0119 dla stycznia, drugi tj. 26 grudnia dla lutego, 27 grudnia dla marca, 28 dla kwietnia itd. Ludzie starszej daty jeszcze dzi\u015b wierz\u0105 w nieomylno\u015b\u0107 tych przewidywa\u0144 i przywi\u0105zuj\u0105 do nich du\u017c\u0105 wag\u0119.<\/p>\n

Dzie\u0144 31 grudnia, jako ostatni w roku, po\u015bwi\u0119cony jest na urz\u0105dzanie najwi\u0119kszych zabaw zwanych sylwestrowymi i rozpoczyna okres Karnawa\u0142u, trwaj\u0105cy do \u015arody Popielcowej tj. do rozpocz\u0119cia Wielkiego Postu.<\/p>\n

W noc sylwestrow\u0105 stosowany jest jeszcze do dzi\u015b do\u015b\u0107 przykry w skutkach zwyczaj mazania smo\u0142\u0105 klamek zamk\u00f3w drzwiowych i szyb w oknach. Zwyczaj ten jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 z dawnych czas\u00f3w znamionuj\u0105cy powitanie nowego i po\u017cegnanie starego odchodz\u0105cego w przesz\u0142o\u015b\u0107 roku. S\u0105 to r\u00f3wnocze\u015bnie ucieszne dla ich autor\u00f3w okazje do rado\u015bci z umazanych smo\u0142\u0105 r\u0105k i trudno\u015bci\u0105 w zmywaniu na drugi dzie\u0144 zmazanych smo\u0142\u0105 szyb okiennych, kt\u00f3re podobno przy tym\u00a0 jest \u201etrudne ogry\u017a\u0107 smo\u0142\u0119 nawet i z\u0119bami\u201d.<\/p>\n

Okres po\u015bwi\u0105teczny a\u017c do Trzech Kr\u00f3li by\u0142 dawniej w naszej okolicy zwyczajem w urz\u0105dzaniu w\u0119druj\u0105cych od chaty do chaty przedstawie\u0144 pod nazw\u0105 \u201eHerod\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Zwyczaj ten zaliczy\u0107 ju\u017c dzi\u015b nale\u017cy do przesz\u0142o\u015bci, ale jeszcze przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 uprawiany by\u0142 powszechnie.<\/p>\n

\u201eHerody\u201d to zorganizowana i przygotowana w ci\u0105gu Adwentu grupa ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy ucz\u0105c si\u0119 specjalnego do tego przedstawienia tekstu i przygotowuj\u0105c odpowiednie rekwizyty, w\u0119drowa\u0142a ku uciesze licznie towarzysz\u0105cej grupy dzieci od domu do domu, pokazuj\u0105c widowisko herodowe trwaj\u0105ce oko\u0142o 15 minut.<\/p>\n

W sk\u0142ad tej obyczajowej trupy teatralnej wchodzi\u0142y\u00a0 nast\u0119puj\u0105ce osoby: kr\u00f3l Herod z kilkoma dworzanami, anio\u0142, \u015bmier\u0107 i diabe\u0142. Tre\u015bci\u0105 tej uciesznej, lecz w tre\u015bci tragicznej sztuki jednoaktowej, by\u0142o oparte na przes\u0142ankach biblijnych okrucie\u0144stwo kr\u00f3la Heroda, kt\u00f3ry w obawie o sw\u0105 koron\u0119 kaza\u0142 wymordowa\u0107 wszystkie niemowl\u0119ta, mi\u0119dzy rzekomo kt\u00f3rymi mia\u0142 si\u0119 znajdowa\u0107 nowonarodzony kr\u00f3l \u017cydowski.<\/p>\n

Tre\u015b\u0107 zasadnicza widowiska sprowadza\u0142a si\u0119 do kary straszliwej jaka go za to okrucie\u0144stwo spotka\u0142a w postaci \u015bci\u0119cia g\u0142owy nieszcz\u0119snego w\u0142adcy przez nieub\u0142agan\u0105 \u015bmier\u0107 i wzi\u0119cie potem przez diab\u0142a do piekie\u0142 na zas\u0142u\u017cone za tak\u0105 zbrodni\u0119 m\u0119ki i cierpienia okrutne w piekielnych otch\u0142aniach.<\/p>\n

Uczestnicy \u201eHerod\u00f3w\u201d obdarowywani w ka\u017cdym domu datkami pieni\u0119\u017cnymi lub smako\u0142ykami przer\u00f3\u017cnymi, je\u015bli trafiali na domow\u0105 uczt\u0119, a najcz\u0119\u015bciej dni Bo\u017cego Narodzenia, Nowego Roku i Trzech Kr\u00f3li.<\/p>\n

Zwyczajem bo\u017conarodzeniowym istniej\u0105cym jeszcze do dzi\u015b jest \u201echodzenie z gwiazd\u0105\u201d przez tzw. kol\u0119dnik\u00f3w.<\/p>\n

S\u0105 to zazwyczaj m\u0142odzi ch\u0142opcy w wieku lat 10 \u2013 14, pochodz\u0105cy przewa\u017cnie i najcz\u0119\u015bciej zza Bugu, w szczeg\u00f3lno\u015bci z Broku, kt\u00f3rzy rok rocznie w tym okresie odwiedzaj\u0105 nasze strony, a najwi\u0119cej Sadowne i \u015bpiewaj\u0105c przer\u00f3\u017cne kol\u0119dy oczekuj\u0105 zap\u0142aty za swe wniebog\u0142osy wy\u015bpiewane melodie kol\u0119d i pastora\u0142ek. Jeden z nich, trzymaj\u0105c oprawion\u0105 na do\u015b\u0107 wysokim dr\u0105\u017cku wielobarwn\u0105 gwiazd\u0119, wewn\u0105trz kt\u00f3rej p\u0142onie \u015bwieczka, obraca ni\u0105 monotonnym ruchem dooko\u0142a, co na og\u00f3\u0142 czyni do\u015b\u0107 przyjemne wra\u017cenie i nale\u017cy do starych, dawno uprawianych w naszym regionie zwyczaj\u00f3w.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong> „Sadowie\u0144skie obrazy…”, Edward S\u00f3wka, 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zwyczaje i obyczaje.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,4361,2288,25,4360],"class_list":["post-31320","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-obyczaje","tag-sadowienskie-obrazy","tag-sadowne","tag-zwyczaje"],"views":324,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31320","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31320"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31320\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31409,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31320\/revisions\/31409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31320"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31320"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31320"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}