{"id":31364,"date":"2026-02-23T14:22:09","date_gmt":"2026-02-23T13:22:09","guid":{"rendered":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=31364"},"modified":"2026-03-03T15:36:55","modified_gmt":"2026-03-03T14:36:55","slug":"sadowienskie-obrazy-rozdzial-iv-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=31364","title":{"rendered":"„Sadowie\u0144skie obrazy” – Rozdzia\u0142 IV – Obrz\u0119dy weselne"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Obrz\u0119dy weselne.<\/strong><\/p>\n

Rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 od Nowego Roku okres Karnawa\u0142u jest okazj\u0105 do urz\u0105dzania wielu zabaw tanecznych i zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw z wyprawianiem weselisk, kt\u00f3re stosownie do zamo\u017cno\u015bci m\u0142odych s\u0105 bardzo bogate, biedniejsze lub ca\u0142kowicie ubogie, skromne.<\/p>\n

Okres wesel poprzedzony jest ciekawymi zwyczajami, kt\u00f3re zachowa\u0142y si\u0119 jeszcze do dzi\u015b.<\/p>\n

\"\"<\/a> Je\u015bli ch\u0142opiec z dziewczyn\u0105 poznaj\u0105 si\u0119 przygodnie, np. na odpu\u015bcie, w niedziel\u0119 lub na jakiej\u015b zabawie tanecznej, wesele odbywa si\u0119 z regu\u0142y bez specjalnie na to przeznaczonych swat\u00f3w. Do czasu wesela kawaler \u201echodzi\u201d cz\u0119sto do przysz\u0142ej \u017cony, je\u015bli nie codziennie, to w zale\u017cno\u015bci od posiadanego czasu dwa, trzy razy w tygodniu lub tylko w niedziel\u0119.<\/p>\n

Rodzice m\u0142odych bardzo cz\u0119sto maj\u0105 niestety, mimo wzajemnego ich podobania si\u0119 sobie, decyduj\u0105cy wp\u0142yw na realizacj\u0119 zapowiadanego ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Decyduj\u0105 o tym przewa\u017cnie warunki materialne obu stron, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej stanowi\u0105 warunek zasadniczy do zwi\u0105zania m\u0142odych w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim.<\/p>\n

Je\u015bli natomiast m\u0142odzi nie znaj\u0105 si\u0119 bli\u017cej, a kawaler upatrzy sobie panienk\u0119 w swoim gu\u015bcie w odleg\u0142ej nieraz, innej zupe\u0142nie wsi, a kt\u00f3r\u0105 to bogdank\u0119 zna najcz\u0119\u015bciej z opowiada\u0144 i zas\u0142yszenia, odbywaj\u0105 si\u0119 wtedy tzw. \u201eSwaty\u201d, kt\u00f3re albo wi\u0105\u017c\u0105 m\u0142od\u0105 par\u0119, albo po prostu planowane ma\u0142\u017ce\u0144stwo z przer\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w nie dochodzi do skutku.<\/p>\n

Zwyczaj ten odbywa si\u0119 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: Kandydat na ma\u0142\u017conka umawiaj\u0105c przedtem tzw. \u201eRajka\u201d, najcz\u0119\u015bciej cz\u0142owieka wymownego i obrotnego w j\u0119zyku, udaj\u0105c si\u0119 z nim w odpowiednio przygotowanym i zapowiedzianym rodzicom panny czasie, bior\u0105c ze sob\u0105, jak to si\u0119 dzi\u015b powszechnie okre\u015bla \u201elitra w kiesze\u0144\u201d.<\/p>\n

Po przybyciu na miejsce rodzice m\u0142odej przygotowuj\u0105 przyj\u0119cie sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z jad\u0142a, za\u015b kandydat na m\u0119\u017ca ustawia na stole przywiezion\u0105 w\u00f3dk\u0119.<\/p>\n

Podczas takiej uczty nast\u0119puje rozmowa na temat proponowanego zam\u0119\u017ccia, podczas kt\u00f3rego \u201eRajek\u201d opowiada o zaletach kawalera, jego maj\u0119tno\u015bci i przydatno\u015bci na m\u0119\u017ca, sprowadzaj\u0105c jednocze\u015bnie rozmow\u0119 na drog\u0119 wyczucia o posagu czekaj\u0105cego m\u0142od\u0105. Zadaniem \u201eRajka\u201d jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 takiego poprowadzenia obrotu sprawy, aby dosz\u0142a ona do w\u0142a\u015bciwie zaplanowanego skutku.<\/p>\n

Bywa, \u017ce obie strony nie dochodz\u0105 z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w do porozumienia i wtedy wszystko ko\u0144czy si\u0119 fiaskiem.<\/p>\n

Je\u015bli natomiast obustronnie wyra\u017cona zgoda osi\u0105ga pe\u0142ne powodzenie \u2013 wyznacza si\u0119 w najbli\u017csz\u0105 niedziel\u0119 zr\u0119kowiny, kt\u00f3re oczywi\u015bcie s\u0105 ukoronowaniem przysz\u0142ego ma\u0142\u017ce\u0144stwa i wesela, kt\u00f3rego obustronnie ustala si\u0119 jego termin i przewiduje ilo\u015b\u0107 os\u00f3b na niego zaproszonych.<\/p>\n

Odbywa si\u0119 ono zazwyczaj w zwyk\u0142\u0105 niedziel\u0119, drugi dzie\u0144 \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia i Wielkanocy, a tak\u017ce w ci\u0105gu ca\u0142ego roku, z wyj\u0105tkiem okresu Postu i Adwentu.<\/p>\n

Wesele w zale\u017cno\u015bci od zasob\u00f3w materialnych obu stron urz\u0105dzane bywa\u00a0 bogaciej lub skromniej.<\/p>\n

Wyprawiane ono bywa u m\u0142odej, za\u015b w domu weselnym m\u0142odego odbywa si\u0119 tylko tzw. \u201eWyjazd\u201d.<\/p>\n

Obie strony jak powiedzieli\u015bmy wy\u017cej spraszaj\u0105 po wzajemnym przed tym uzgodnieniu odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 os\u00f3b spo\u015br\u00f3d najbli\u017cszej i dalszej rodziny oraz znajomych, s\u0105siad\u00f3w, a nawet go\u015bci okoliczno\u015bciowych, a tak\u017ce z innych zupe\u0142nie wsi i miejscowo\u015bci.<\/p>\n

Na kilka lub kilkana\u015bcie dni przed weselem, m\u0142odzi udaj\u0105 si\u0119 do miasta, najcz\u0119\u015bciej do Warszawy, gdzie kawaler kupuje obr\u0105czki \u015blubne oraz str\u00f3j dla m\u0142odej. Poza tym nast\u0119puj\u0105 inne, potrzebne, zwi\u0105zane z weselem zakupy.<\/p>\n

Podczas wyznaczonego na wesele dnia do m\u0142odego zje\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 zaproszeni przez niego go\u015bcie ju\u017c od wczesnych godzin przedpo\u0142udniowych. Ka\u017cdego przybywaj\u0105cego wita marszem kapela, kt\u00f3rej przybywaj\u0105cy wsuwaj\u0105 w kiesze\u0144 datki pieni\u0119\u017cne. Odbywa si\u0119 potem uczta biesiadna, po kt\u00f3rej nast\u0119puje wyjazd do m\u0142odej.<\/p>\n

Przed wyjazdem m\u0142ody jest \u017cegnany przez rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy \u017cycz\u0105 mu jednocze\u015bnie szcz\u0119\u015bcia w po\u017cyciu ma\u0142\u017ce\u0144skim.<\/p>\n

Wszyscy biesiadnicy zabieraj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do wyjazdu, kt\u00f3ry odbywa si\u0119 na furmankach, M\u0142ody za\u015b w towarzystwie dru\u017cb\u00f3w jedzie okaza\u0142\u0105 bryczk\u0105, zwan\u0105 u nas \u201ewolantem\u201d, zaprz\u0119\u017con\u0105 w par\u0119 okaza\u0142ych, dobrze utrzymanych, przewa\u017cnie dobieranych, \u015bcig\u0142ych koni. Orszak ten jad\u0105c pokrzykuje, wy\u015bpiewuje r\u00f3\u017cne piosenki i po pewnym czasie przybywa do domu weselnego M\u0142odej. Tu przed wyjazdem do \u015blubu odbywaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne obrz\u0119dy przeplatane piosenkami.<\/p>\n

Z pie\u015bni weselnych uda\u0142o si\u0119 dzi\u015b jeszcze wy\u0142owi\u0107 niekt\u00f3re, poniewa\u017c w og\u00f3lno\u015bci nie s\u0105 ju\u017c one we wsiach znane, za\u015b ludzi starszych, pami\u0119taj\u0105cych te przy\u015bpiewki, jest niestety coraz mniej.<\/p>\n

Oto niekt\u00f3re z nich odtworzone przez 76-letni\u0105 \u017cyj\u0105c\u0105 jeszcze Filomen\u0119 \u017bebrowsk\u0105, mieszkank\u0119 Sadownego, 72-letni\u0105 Rozali\u0119 Koro\u015b oraz 71-letni\u0105 Ann\u0119 Koro\u015b, obie mieszkanki Suci ko\u0142o Ra\u017cen.<\/p>\n

Pie\u015bni te \u015bpiewane by\u0142y stosownie do okoliczno\u015bci weselnych lub nadarzaj\u0105cych si\u0119 okazji r\u00f3\u017cnego rodzaju.<\/p>\n

W oczekiwaniu na przysz\u0142ego ma\u0142\u017conka podczas wesela w swoim domu M\u0142oda, niecierpliwi\u0105c si\u0119, \u017ca\u0142o\u015bnie jakby z obaw\u0105 o rych\u0142y jego przyjazd rzewliwie \u015bpiewa\u0142a:<\/p>\n

\u201eOj wyjrzyjcie moje druhny za ten nowy dw\u00f3r,<\/p>\n

Oj czy jedzie, czy nie jedzie ukochany m\u00f3j\u201d.<\/p>\n

Po pewnym czasie, gdy wypatruj\u0105cy specjalnie na to przeznaczeni ch\u0142opcy donie\u015bli o zbli\u017caniu si\u0119 oczekiwanego, M\u0142oda rado\u015bniej i weselej wtedy nuci\u0142a:<\/p>\n

\u201eJedzie, jedzie niedaleko, ju\u017c mija ten dw\u00f3r.<\/p>\n

Wyliguje, wyst\u0119puje pod nim wrony ko\u0144\u201d.<\/p>\n

Potem ju\u017c z rado\u015bci\u0105 pop\u0142yn\u0119\u0142y s\u0142owa pie\u015bni, kt\u00f3ra wprowadza\u0142a M\u0142odego w obej\u015bcie domu weselnego:<\/p>\n

\u201eOj otw\u00f3rzcie moje druhny te szerokie wrota,<\/p>\n

\u017ceby m\u00f3j ten ukochany nie tyka\u0142 boka\u201d.<\/p>\n

Nast\u0119powa\u0142 potem moment zatrzymania si\u0119 ca\u0142ej kawalkady weselnej u wr\u00f3t, podczas kt\u00f3rego nie zsiadaj\u0105c z bryczek i woz\u00f3w M\u0142ody oczekiwa\u0142 na wyj\u015bcie starszej druhny z tak zwanym \u201ewykupnym\u201d, stanowi\u0105cym butelk\u0119 w\u00f3dki opasanej wianuszkiem mirtowym z bia\u0142\u0105 kokardk\u0105. Je\u015bli zdaniem przyby\u0142ych butelka okaza\u0142a si\u0119 zbyt ma\u0142\u0105, w odpowiedzi na to dru\u017cbowie wraz z M\u0142odym \u015bpiewali:<\/p>\n

\u201eStarsza druhna, B\u00f3g ci zap\u0142a\u0107,<\/p>\n

Tylko tob\u0105 komin zapcha\u0107.<\/p>\n

Komin zapcha\u0107, zetrze\u0107 \u0142aw\u0119<\/p>\n

nie dla ludzi na zabaw\u0119\u201d.<\/p>\n

Po otrzymaniu wkupnego \u201eM\u0142ody\u201d w towarzystwie dru\u017cb\u00f3w zsiada\u0142 z bryczki, a reszta z nim przyby\u0142ych czyni\u0142a to samo. Bywa\u0142o, \u017ce starsza druhna zapomniawszy o \u201ewkupnem\u201d nie wychodzi\u0142a do przyby\u0142ych, wtedy ca\u0142y orszak potrafi\u0142 zawr\u00f3ci\u0107 z kopyta i odjecha\u0107 w pobli\u017ce, by na powr\u00f3t stan\u0105\u0107 u wr\u00f3t domu weselnego, oczekuj\u0105c uparcie na powitanie i \u201ewkupne\u201d.<\/p>\n

Stoj\u0105cy w pobli\u017cu domu weselnego witani byli piosenk\u0105 \u015bpiewan\u0105 przez druhny:<\/p>\n

\u201ePoc\u00f3ze\u015bcie przyjechali nase mi\u0142e go\u015bcie,<\/p>\n

Je\u015bli wom si\u0119 podoba\u0142o ojca, matki pro\u015bcie\u201d.<\/p>\n

Na co dru\u017cbowie od\u015bpiewuj\u0105:<\/p>\n

\u201eA przed wroty kamie\u0144 z\u0142oty, zielona murawa,<\/p>\n

wyjdzij ze ty nasa m\u0142oda, je\u017celi\u015b nam rada\u201d.<\/p>\n

M\u0142ody z nutk\u0105 obawy w g\u0142osie dodawa\u0142:<\/p>\n

\u201eWst\u0119puje na wase progi,<\/p>\n

Oddaje uk\u0142on pod nogi.<\/p>\n

Niechaj bandzie Jezus Chrystus pochwalony<\/p>\n

cy ja nie band\u0119 dzi\u015b od was oddalony?\u201d<\/p>\n

Na to druhny z humorem i drwinkami odpowiada\u0142y:<\/p>\n

\u201eEj fora ze dwora nasego,<\/p>\n

spodziewalim si\u0119 tu kogo\u015b lepszego,<\/p>\n

ale nie ciebie starego,<\/p>\n

jesce do tego \u0142ysego\u201d.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d og\u00f3lnej rado\u015bci i \u015bmiechu M\u0142ody wraz ze wszystkimi wst\u0119puje na teren obej\u015bcia domu weselnego i wchodzi zadowolony do niego.<\/p>\n

Nast\u0119puje z kolei przygotowanie si\u0119 do wyjazdu do ko\u015bcio\u0142a, w kt\u00f3rym odb\u0119dzie si\u0119 obrz\u0119d za\u015blubin m\u0142odych dozgonnym w\u0119z\u0142em\u00a0 nie uznaj\u0105cym prawa rozwodu.<\/p>\n

W czasie oczekiwania na wyjazd do \u015blubu, druhny i starsze kobiety zamkn\u0105wszy si\u0119 z M\u0142od\u0105 w komorze lub pierwszej lepszej izbie, z dala od reszty weselnik\u00f3w sposobi\u0105 M\u0142od\u0105 w str\u00f3j weselny tj. sukni\u0119 \u015blubn\u0105, bia\u0142e pantofelki, welon i wianek przetykany mirt\u0105.<\/p>\n

Przed wyjazdem do ko\u015bcio\u0142a M\u0142ody wraz z pozosta\u0142\u0105 reszt\u0105 go\u015bci weselnych racz\u0105c si\u0119 otrzyman\u0105 z \u201ewykupu\u201d w\u00f3dk\u0105 zach\u0119caj\u0105co przy\u015bpiewuje pod adresem M\u0142odej:<\/p>\n

\u201eOj siadaj, siadaj moje kochanie,<\/p>\n

nic to nie nada twoje p\u0142akanie.<\/p>\n

Ju\u017c p\u0142ac tw\u00f3j nic nie pomoze,<\/p>\n

bo stoj\u0105 konie siwe we wozie,<\/p>\n

s\u0105 zaprz\u0119zone i za\u0142ozone\u201d.<\/p>\n

M\u0142oda po za\u0142o\u017ceniu stroju weselnego, sposobi\u0105c si\u0119 na wezwanie M\u0142odego \u015bpiewa rzewnie, \u017cegnaj\u0105c rodzic\u00f3w:<\/p>\n

\u201eA jak zes ja band\u0119 siada\u0142a,<\/p>\n

kiedym ojcoju nie dzi\u0119kowa\u0142a?<\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119 ci droga matko,<\/p>\n

chowa\u0142a\u015b me zawse g\u0142adko,<\/p>\n

tera nie bandzies\u201d.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Druhny, obst\u0119puj\u0105c wok\u00f3\u0142 M\u0142odej, \u015bpiewa\u0142y zawodz\u0105c rzewnie:<\/p>\n

\u201ePanie Jezusie dajze jej sc\u0119\u015bcie,<\/p>\n

bo ona jadzie pod jego pi\u0119\u015bcie!<\/p>\n

Panie Jezusie dajze jej dole,<\/p>\n

bo ona idzie w jego niewole\u201d.<\/p>\n

Wtedy dru\u017cbowie zabieraj\u0105c j\u0105 pod r\u0119ce wiedli do przygotowanej specjalnie bryczki, a M\u0142oda przewa\u017cnie pop\u0142akuj\u0105c \u017cegna\u0142a dom rodzinny i w towarzystwie dru\u017cb\u00f3w siada\u0142a na bryczk\u0119. Konie podci\u0119te biczami przez furman\u00f3w rusza\u0142y z kopyta i ca\u0142y orszak woz\u00f3w i bryczek z weso\u0142ym pokrzykiwaniem i krzykliwym \u015bpiewaniem p\u0119dzi\u0142 w stron\u0119 Sadownego, aby tam w ko\u015bciele dokona\u0107 obrz\u0119du oczekiwanych za\u015blubin.<\/p>\n

W drodze do \u015blubu M\u0142odzi nie jad\u0105 razem i s\u0105 rozdzieleni. M\u0142oda w gronie dru\u017cb\u00f3w jedzie oddzielnym wolantem, za\u015b M\u0142ody w towarzystwie druhen, oddzielnym, siedz\u0105c po\u015brodku mi\u0119dzy nimi.<\/p>\n

Dla zapewnienia M\u0142odym w przysz\u0142ym ich \u017cyciu bogactwa i dostatku matka M\u0142odego, zwana u nas popularnie \u201e\u015bwiekr\u0105\u201d, wsuwa\u0142a przed wyjazdem w pantofelek M\u0142odej z\u0142oty pieni\u0105\u017cek. Wszystkim natomiast weselnikom druhny przypina\u0142y ozdobione mirtem kokardki z bia\u0142ej, w\u0105skiej wst\u0105\u017ceczki, co mia\u0142o by\u0107 oznak\u0105 proszonego uczestnictwa w weselu, dla odr\u00f3\u017cnienia od tzw. u nas powszechnie \u201ePasierb\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy jako nieproszeni zjawiali si\u0119 w porze wieczorowej i nocnej na ta\u0144ce weselne, nierzadko na wychylenie ukradkiem nieraz podanej przez znajomk\u00f3w weselnej gorza\u0142ki.<\/p>\n

W ko\u015bciele ustawia si\u0119 przy g\u0142\u00f3wnych drzwiach wej\u015bciowych zwanych \u201ewielgimi\u201d orszak \u015blubny z\u0142o\u017cony z druhen, dru\u017cb\u00f3w i m\u0142odzie\u017cy, na czele kt\u00f3rego kroczy wolnym, uroczystym krokiem m\u0142oda para, id\u0105c \u015brodkiem ko\u015bcio\u0142a ku g\u0142\u00f3wnemu o\u0142tarzowi.<\/p>\n

Tam ukl\u0119kn\u0105wszy na najwy\u017cszym stopniu powtarzaj\u0105 za ksi\u0119dzem \u015blubn\u0105 formu\u0142k\u0119, kt\u00f3r\u0105 wypowiadaj\u0105 m\u0142odzi na przemian \u2013 najpierw M\u0142ody, po nim Ona.<\/p>\n

Podczas aktu zaprzysi\u0119\u017cenia starsza druhna, co jest zwyczajem jeszcze dotychczas u nas \u015bci\u015ble przestrzeganym, zarzuca M\u0142odemu na nogi koniec, tren welonu M\u0142odej. Ma to by\u0107 wed\u0142ug miejscowych przes\u0105d\u00f3w powodem do ca\u0142kowitej uleg\u0142o\u015bci i poddania si\u0119 m\u0142odego m\u0119\u017ca swej \u017conie na ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n

Po obrz\u0119dzie za\u015blubin, podczas kt\u00f3rego m\u0142odzi otrzymuj\u0105 uprzednio kap\u0142anowi z\u0142o\u017cone z\u0142ote obr\u0105czki oraz rozg\u0142osu pot\u0119\u017cnie grzmi\u0105cych organ\u00f3w, nast\u0119puje obej\u015bcie m\u0142odych wok\u00f3\u0142 o\u0142tarza i wrzucenie do znajduj\u0105cej si\u0119 obok niego puszki ofiary pieni\u0119\u017cnej z\u0142o\u017conej przez M\u0142odego. Istnieje r\u00f3wnie\u017c zwyczaj darowania za o\u0142tarzem przez M\u0142odego dowolnej sumy pieni\u0119\u017cnej, co ma by\u0107 oznak\u0105, \u017ce b\u0119dzie on oddawa\u0142 jej pieni\u0105dze przez ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n

Po opuszczeniu stopni o\u0142tarza, przy kt\u00f3rym m\u0142ode ma\u0142\u017ce\u0144stwo poby\u0142o jeszcze chwil\u0119, nast\u0119puje moment sk\u0142adania \u017cycze\u0144 i powr\u00f3t do domu weselnego M\u0142odej.<\/p>\n

Tu m\u0142odzi, stawiaj\u0105c pierwsze kroki jako ma\u0142\u017ce\u0144stwo, przekraczaj\u0105 pr\u00f3g domu, w kt\u00f3rym rodzice witaj\u0105 m\u0142od\u0105 par\u0119 chlebem i sol\u0105, b\u0142ogos\u0142awi\u0105c ich i \u017cycz\u0105c szcz\u0119\u015bcia i powodzenia.<\/p>\n

Oczekuj\u0105ca przed drzwiami kapela wita m\u0142odych marszem weselnym, a M\u0142ody na r\u00f3wni z innymi obdarowuje muzykant\u00f3w grosiwem, za co z wi\u0119ksz\u0105 ochot\u0105 w og\u00f3lnym podnieceniu i nastroju weselnym grzmi\u0105 ochoczo na cze\u015b\u0107 m\u0142odej pary i biesiadnik\u00f3w weselnych.<\/p>\n

Rodzice M\u0142odej zapraszaj\u0105 teraz wszystkich go\u015bci weselnych do zastawionych jad\u0142em i napojami sto\u0142\u00f3w i rozpoczyna si\u0119 najpierw\u00a0 obrz\u0119d tzw. \u201eRozplecin\u201d, polegaj\u0105cy na zdj\u0119ciu M\u0142odej welonu z wianuszkiem, co ma by\u0107 oznak\u0105 utraty panie\u0144stwa i wej\u015bcia M\u0142odej w grono kobiet zam\u0119\u017cnych.<\/p>\n

Po \u201erozplecinach\u201d nast\u0119puje z kolei dla podkre\u015blenia wy\u017cej podanych powod\u00f3w, obrz\u0119d \u201eOczepin\u201d, b\u0119d\u0105cy g\u0142\u00f3wnym i wa\u017cnym kiedy\u015b zwyczajem wesela, podczas kt\u00f3rego, po zdj\u0119ciu welonu i za\u0142o\u017cenia go na g\u0142ow\u0119 starszej druhny, zak\u0142adano M\u0142odej czepek, st\u0105d nazwa tego obrz\u0119du.<\/p>\n

Czepek wykonany z koronek i bia\u0142ego materia\u0142u, zawi\u0105zywany pod szyj\u0105 dwiema wst\u0105\u017ceczkami, mia\u0142 ju\u017c nieodwo\u0142alnie wprowadza\u0107 M\u0142od\u0105 w grono m\u0119\u017catek. Podczas \u201eOczepin\u201d m\u0142oda ma\u0142\u017conka \u015bpiewa\u0142a:<\/p>\n

\u201eJu\u017c za sto\u0142em zasiadaj\u0105<\/p>\n

o mym wianku rad\u0119 maj\u0105.<\/p>\n

Radz\u0105, radz\u0105 co z nim zrobi\u0107,<\/p>\n

wianek zdyj\u0105\u0107, cepek w\u0142ozy\u0107.<\/p>\n

O ja niesc\u0119sna!\u201d<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Podczas \u201eOczepin\u201d starsze kobiety zgodnym g\u0142osem, krzykliwie \u015bpiewa\u0142y piosenk\u0119, kt\u00f3ra stanowi\u0142a nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego obrz\u0119du i \u015bpiewana by\u0142a na ka\u017cdym weselu:<\/p>\n

\u201eZakuka\u0142a kukawecka za borem,<\/p>\n

zap\u0142aka\u0142a pani m\u0142oda za sto\u0142em.<\/p>\n

Zapomnis ty pani m\u0142oda ta\u0144cyka,<\/p>\n

tyle we\u017anie na ci\u0119 m\u0105z\u00a0 tw\u00f3j bacika!<\/p>\n

Oj zapomnis pani m\u0142oda urody,<\/p>\n

tylo p\u00f3dzies z pieluchamy do wody.<\/p>\n

Oj zabacys ty pani m\u0142oda d\u0142ugo spa\u0107,<\/p>\n

tylo jak ci przydzie rano do dzieci\u0105tka wsta\u0107!<\/p>\n

Nie chcia\u0142a\u015b chodzie\u0107 z pannamy,<\/p>\n

pochodzis se tera z babamy.<\/p>\n

Nie chcia\u0142a\u015b wianuska nosie\u0107,<\/p>\n

kaza\u0142a\u015b cepecek za\u0142oze\u0107.<\/p>\n

Nie chcia\u0142a\u015b bo\u015b go niegodna,<\/p>\n

siedzia\u0142a\u015b z ch\u0142opcamy do dnia\u201d.<\/p>\n

M\u0142oda na to replikowa\u0142a:<\/p>\n

\u201eA c\u00f3z wam kobiety do tego,<\/p>\n

nie ucyni\u0142am nic z\u0142ego\u201d.<\/p>\n

Nast\u0119pnie podawane m\u0142odej parze, siedz\u0105cej ju\u017c teraz ko\u0142o siebie za sto\u0142em po\u015brodku, piwo i placek \u015bpiewaj\u0105c:<\/p>\n

\u201eNa to korowaj upiecono<\/p>\n

zeby Marysi\u0119 z Jankiem z\u0142\u0105cono\u201d.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Gdy przemin\u0105\u0142 czas \u201eOczepin\u201d, podczas kt\u00f3rego odbywa\u0142 si\u0119 obrz\u0119d pozbawienia M\u0142odej welonu z wiankiem i za\u0142o\u017cenia czepca, M\u0142ody z nutk\u0105 ironii w g\u0142osie, pod adresem M\u0142odej \u015bpiewa\u0142:<\/p>\n

\u201eMoja zonka cepka ni ma tra la la, tra la la,<\/p>\n

W grochowiny \u0142eb owija tra la la, tra la la!<\/p>\n

Z\u0142\u00f3zcie panny po z\u0142ot\u00f3wce tra la la, tra la la,<\/p>\n

Kupcie cepek mojej zonce tra la la, tra la la.\u201d<\/p>\n

Panna m\u0142oda nie chc\u0105c by\u0107 d\u0142u\u017cna od\u015bpiewywa\u0142a pospiesznie:<\/p>\n

\u201eZ\u0142\u00f3zta ch\u0142opcy po z\u0142otemu<\/p>\n

Kupta buty Konstantemu\u201d (tzn. M\u0119\u017cowi)<\/p>\n

Rozpoczyna\u0142a si\u0119 potem uczta weselna zwana powszechnie \u201eObiadem\u201d, przerywana cz\u0119sto ta\u0144cami, kt\u00f3re trwa\u0142y do p\u00f3\u017anej nocy, a nawet do rana lub na drugi dzie\u0144 nierzadko do samego wieczora. Pozostaj\u0105 ju\u017c wtedy nieliczni, wytrzymalsi i dokonuj\u0105 dnia drugiego tzw. \u201ePoprawin\u201d. Ubawieni, podpici i zm\u0119czeni powracaj\u0105 napowr\u00f3t do swych dom\u00f3w, syci na czas d\u0142u\u017cszy, do nowej okazji, aby po wypoczynku j\u0105\u0107 si\u0119 codziennej, \u017cmudnej pracy w gospodarstwie.<\/p>\n

Podczas uczty weselnej w dawnych czasach istnia\u0142 na naszej ziemi obrz\u0119d zwany \u201eMa\u0142ym ta\u0144cem\u201d, podczas kt\u00f3rego starsza druhna ustrojona w zdj\u0119ty podczas \u201eOczepin\u201d welon M\u0142odej ta\u0144czy\u0142a z ch\u0119tnymi do tego m\u0119\u017cczyznami m\u0142odymi i starymi uczestnikami wesela.<\/p>\n

Taniec ten wykonywany skocznie wed\u0142ug melodii \u201ema\u0142ego ta\u0144ca\u201d, wiruj\u0105cy wok\u00f3\u0142 obstawionej dooko\u0142a, pustej po \u015brodku izby, wzi\u0105\u0142 si\u0119 u nas zza Bugu i przeniesiony zosta\u0142 prawdopodobnie podczas osiedlania si\u0119 na naszych ziemiach przodk\u00f3w przyby\u0142ych tu, jak ju\u017c wspomnieli\u015bmy, z ziemi kurpiowskiej. Tu\u017c za Bugiem w Bojanach, Udrzynie i innych jest jeszcze dzi\u015b nagminnie stosowany i uprawiany na tamtejszych weselach.<\/p>\n

Ka\u017cdy m\u0119\u017cczyzna po wykonaniu kilku lub kilkunastu obrot\u00f3w tego ta\u0144ca, obowi\u0105zany by\u0142 rzuci\u0107 na postawiony na stole biesiadnym, naprzeciw M\u0142odej, talerz \u2013 dobrowoln\u0105 kwot\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a stanowi\u0107 wed\u0142ug zwyczaju zacz\u0105tek przysz\u0142ego gospodarstwa m\u0142odego ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n

Dzi\u015b ten zwyczaj zanika, a nawet jest z pewnych honorowych wzgl\u0119d\u00f3w rugowany, a jego miejsce zajmuje wprowadzany coraz bardziej i powszechniej zwyczaj obdarowywania M\u0142odej praktycznymi prezentami, przewa\u017cnie o przydatno\u015bci u\u017cytkowej dla przysz\u0142ego urz\u0105dzenia domu m\u0142odego ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n

Podczas „Ma\u0142ego ta\u0144ca\u201d, w kt\u00f3rym, jak powiedzieli\u015bmy, ta\u0144cz\u0105c ze starsz\u0105 druhn\u0105 trzeba by\u0142o rzuci\u0107 do talerza pieni\u0105dze, \u015bpiewano:<\/p>\n

\u201eNie idzie to dru\u017cba, tylko anio\u0142 bo\u017cy<\/p>\n

wykr\u0119ci si\u0119 raz, dwa, rubelka po\u0142o\u017cy.\u201d<\/p>\n

Do mi\u0142ych i ciekawych obyczaj\u00f3w weselnych dzi\u015b coraz bardziej zanikaj\u0105cych by\u0142o jak najbardziej sprytne i umiej\u0119tne przej\u015bcie starszego dru\u017cby pod sto\u0142em biesiadnym i skradzenie M\u0142odej \u015blubnego pantofelka. Je\u015bli zabieg ten wykonawcy udawa\u0142, si\u0119, wyskakiwa\u0142 on wtedy triumfalnie spod sto\u0142u i okazywa\u0142 wszystkim sw\u0105 zdobycz, popart\u0105 przez biesiadnik\u00f3w og\u00f3lnym aplauzem. Oczywi\u015bcie teraz obowi\u0105zkiem M\u0142odego\u00a0 by\u0142o wykupi\u0107 porwany pantofelek, p\u0142ac\u0105c sprawcy incydentu haracz w postaci nie ma\u0142ej butelki w\u00f3dki. Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a z pantoflem starszej druhny.<\/p>\n

Ukoronowaniem obrz\u0119d\u00f3w i zwyczaj\u00f3w weselnych by\u0142y ongi\u015b dzi\u015b ju\u017c coraz rzadziej lub zanik\u0142e zupe\u0142nie \u015bpiewane przez specjalnie do tego przygotowane, jak wspomniana wy\u017cej w Sadownem Kami\u0144ska, okoliczno\u015bciowe pie\u015bni weselne przeznaczone ka\u017cdemu z osobna, z umiej\u0119tnym ich dostosowaniem do danej osoby np. kobiecie lubi\u0105cej zagl\u0105da\u0107 cz\u0119sto do kieliszka, wstawiaj\u0105c w\u0142a\u015bciwe nazwisko, \u015bpiewano ku uciesze pozosta\u0142ych:<\/p>\n

\u201eNaszej Koro\u015bce na zdrowie bandzie,<\/p>\n

i pi\u0142a i jad\u0142a i jesce bandzie.<\/p>\n

Wypije, wypije, nic nie ostawi,<\/p>\n

niech ze j\u0105, niech ze j\u0105 B\u00f3g b\u0142ogos\u0142awi\u201d.<\/p>\n

albo inna \u015bpiewana zgry\u017aliwie pod adresem ojca m\u0142odej, kt\u00f3rego mieszkanie by\u0142o zbyt ciasne:<\/p>\n

\u201eTa\u0144cowali by\u015bwa ale ma\u0142a izba.<\/p>\n

Trzeba by\u0142o wynosie\u0107<\/p>\n

bandzie izby dosie\u0107\u201d.<\/p>\n

Opr\u00f3cz pie\u015bni radosnych, przepojonych nut\u0105 swobody i wesela, bywa\u0142y r\u00f3wnie\u017c i takie, w kt\u00f3rych przebija\u0142a \u017ca\u0142o\u015b\u0107 i smutek mimo atmosfery uweselenia i og\u00f3lnej uciechy, gdy panna m\u0142oda, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z naprawd\u0119 ostatnich chwil pobytu w domu rodzinnym, \u017ca\u0142o\u015bciwie zawodz\u0105c i prawie biadol\u0105c, \u015bpiewa\u0142a:<\/p>\n

\u201eUmy\u015blnie mnie mama daleko wyda\u0142a,<\/p>\n

\u017cebym u swej mamy cz\u0119sto nie bywa\u0142a!<\/p>\n

Na co matka M\u0142odej \u0142amanym zwykle od \u0142kania g\u0142osem odpowiada\u0142a:<\/p>\n

\u201eBywaj c\u00f3ro, bywaj za mego \u017cywota<\/p>\n

bo po mojej \u015bmierci to si\u0119 zamkn\u0105 wrota!\u201d<\/p>\n

Na \u201ePsich babach\u201d w tydzie\u0144 po weselu, w domu M\u0142odego, do kt\u00f3rego ju\u017c si\u0119 od rodzic\u00f3w wyprowadzi\u0142a, pami\u0119taj\u0105c dostatek i czu\u0142o\u015b\u0107 matczynej opieki, \u017ca\u0142o\u015bliwie nuci\u0142a:<\/p>\n

\u201eOj dali mi chleba, jak klonowy listek!<\/p>\n

Jeszcze si\u0119 pytali czym go zjad\u0142a wszystek?<\/p>\n

Oj, zjad\u0142am go, zjad\u0142am w sieni za drzwiami,<\/p>\n

co spojrz\u0119 na niego, zalej\u0119 si\u0119 \u0142zami!\u201d<\/p>\n

i wiele, wiele najprzer\u00f3\u017cniejszych, obok kt\u00f3rych kr\u00f3lowa\u0142y ch\u0119tnie wywijane ta\u0144ce jak: oberki, polki, mazurki, mazury i kujawiaki ta\u0144czone z hukiem, pokrzykiwaniem i werw\u0105 ogromn\u0105 nieraz do upad\u0142ego i potwornego zm\u0119czenia. Dzi\u015b wypierane przez coraz bardziej wkraczaj\u0105ce na wie\u015b nowoczesne ta\u0144ce pochodzenia miejskiego zanikaj\u0105 powoli i ta\u0144czone s\u0105 tylko przewa\u017cnie przez osoby starsze.<\/p>\n

Wprowadzane z ochot\u0105 przez wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 m\u0142odzie\u017c ta\u0144ce nowoczesne jak: tanga, fokstroty, samby, twisty i inne szybko przemijaj\u0105ce ze wzgl\u0119du na sw\u0105 w\u0105tpliw\u0105 warto\u015b\u0107, nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego ludowo\u015bci\u0105 i folklorem wsi polskiej.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong> „Sadowie\u0144skie obrazy…”, Edward S\u00f3wka, Sadowne 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obrz\u0119dy weselne.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-31364","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":229,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31364","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31364"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31364\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31410,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31364\/revisions\/31410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31364"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31364"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31364"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}