{"id":31411,"date":"2026-03-03T15:44:20","date_gmt":"2026-03-03T14:44:20","guid":{"rendered":"http:\/\/info.sadowne.pl\/?p=31411"},"modified":"2026-03-03T15:44:20","modified_gmt":"2026-03-03T14:44:20","slug":"sadowienskie-obrazy-rozdzial-iv-kapele-odpusty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=31411","title":{"rendered":"„Sadowie\u0144skie obrazy” – Rozdzia\u0142 IV – Kapele, odpusty…"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Kapele.<\/strong><\/p>\n

Ta\u0144czono kiedy\u015b w rytm ochoczo grzmi\u0105cej kapeli ludowej, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z dwojga lub trojga skrzypiec graj\u0105cych melodi\u0119 i wt\u00f3r, basetli dodaj\u0105cej rytmu niewielkiego, jednostronnego b\u0119benka opatrzonego cieniutkimi, d\u017awi\u0119cznymi blaszkami, t\u0142umi\u0105cego swym pobrz\u0119kiwaniem fa\u0142szywe nieraz tony skrzypiec, wydobywane przez zm\u0119czonych ca\u0142odobowym graniem, cz\u0119sto podchmielonych wiejskich muzykant\u00f3w \u2013 skrzypak\u00f3w.<\/p>\n

Ten rodzaj kapeli przetrwa\u0142 na naszej ziemi jeszcze do czas\u00f3w przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, a najs\u0142ynniejsz\u0105 w tej dziedzinie by\u0142a bardzo popularna i znana na ca\u0142\u0105 okolic\u0119, \u015bwietnie przyzna\u0107 trzeba graj\u0105ca, \u017cydowska kapela z Broku zwana \u201eBerkami\u201d.<\/p>\n

W sk\u0142ad tej kapeli wchodzi\u0142y: troje skrzypiec prowadz\u0105cych melodi\u0119 i wt\u00f3r z rytmem i basetla. P\u00f3\u017aniej w ostatnich latach uzupe\u0142niona zosta\u0142a, a raczej unowocze\u015bniona tr\u0105bk\u0105, na kt\u00f3rej razem z \u201eBerkami\u201d grywa\u0142 mieszkaniec Broku Szyd\u0142o.<\/p>\n

W ostatnich latach, tu\u017c przed wybuchem wojny, do\u0142\u0105czy\u0142 do nich p\u00f3\u017aniejszy kompozytor ludowych melodii, grywanych przez Weso\u0142owskiego, Koz\u0142owskiego i Dzier\u017canowskiego w radu i telewizji, znakomity odtw\u00f3rca gry na akordeonie Antoni ROWI\u0143SKI, sadowie\u0144ski rodak, wychowany w Broku, obecnie mieszkaj\u0105cy na Przewozie w Ma\u0142kini.<\/p>\n

Ciekawostk\u0105 i nie ma\u0142\u0105 osobliwo\u015bci\u0105 tej kapeli \u201eBerk\u00f3w\u201d by\u0142 m\u0142ody jej cz\u0142onek, \u017byd imieniem Moniek, kt\u00f3ry, dysponuj\u0105c nieprzeci\u0119tnym talentem muzycznym i doskona\u0142o\u015bci\u0105 w grze na skrzypcach, biegle, a nawet zadziwiaj\u0105co pi\u0119knie, gra\u0142 na nich smyczkuj\u0105c na odwr\u00f3t ni\u017c wszyscy skrzypkowie, r\u0119k\u0105 lew\u0105, a palcuj\u0105c r\u0119k\u0105 praw\u0105. Nie by\u0142y to w\u00f3wczas czasy \u0142atwego zdobycia wykszta\u0142cenia, kt\u00f3re by\u0142o bardzo kosztowne i niejednemu nie pozwala\u0142o na realizacj\u0119 swych zamierze\u0144 i niezwyk\u0142ych nieraz zdolno\u015bci. Niezaprzeczalnie stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce wymieniony wy\u017cej Moniek, kszta\u0142cony w odpowiedniej szkole muzycznej, sta\u0107 by si\u0119 m\u00f3g\u0142 nie tylko bieg\u0142ym i doskona\u0142ym w tej grze, lecz z pewno\u015bci\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107 m\u00f3g\u0142 szczyt wirtuozerstwa.<\/p>\n

Odpusty.<\/strong><\/p>\n

Do pozosta\u0142o\u015bci obyczajowych z dawnych czas\u00f3w piel\u0119gnowanych jeszcze do dzi\u015b powszechnie nie tylko u nas, lecz chyba na obszarze ca\u0142ego niemal kraju nale\u017c\u0105 \u201eOdpusty\u201d.<\/p>\n

S\u0105 to wyznaczone przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 dni w roku, w ka\u017cdej parafii, zwi\u0105zane obrz\u0119dowo z imieniem patrona danej \u015bwi\u0105tyni, podczas kt\u00f3rych p\u0142yn\u0105 zewsz\u0105d nieprzebrane t\u0142umy ludzkie, nawet z odleg\u0142ych nieraz okolic, wiedzione nie zawsze pobudkami religijnymi, lecz cz\u0119sto dla zaspokojenia r\u00f3\u017cnych uciech i zabaw zakrapianych obficie lej\u0105c\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w\u00f3dk\u0105.<\/p>\n

M\u0142odzi awanturnicy, lubuj\u0105cy si\u0119 w sianiu zam\u0119tu i niepokoju, podchmieleni alkoholem wszczynaj\u0105 cz\u0119sto krwawe niekiedy b\u00f3jki, stanowi\u0105ce przedmiot osobistych, tajonych w g\u0142\u0119bi duszy rozrachunk\u00f3w lub tak sobie dla bezdennie g\u0142upiej fantazji \u2013 kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej fina\u0142 trafia na sal\u0119 s\u0105dow\u0105.<\/p>\n

Z przykro\u015bci\u0105 godn\u0105 \u017calu i politowania znane s\u0105 takie wyskoki niedojrza\u0142ych najcz\u0119\u015bciej niedorostk\u00f3w, kt\u00f3rym cz\u0119sto za kratkami wi\u0119zienia przychodzi dopiero, lecz za p\u00f3\u017ano, rozum do pustej g\u0142owy. Miejscami tych smutnych nader i przykrych niezmiernie eksces\u00f3w bywaj\u0105 odpusty w Prostyni, a tak\u017ce ju\u017c rzadziej teraz na Sadownem i okolicznych miejscach parafialnych.<\/p>\n

W Sadownem jest w ci\u0105gu roku trzy takie odpusty, a kt\u00f3rych najwi\u0119kszym i najwa\u017cniejszym jest w dzie\u0144 \u015bw. Jana Chrzciciela, wypadaj\u0105cy zawsze w niedziel\u0119 oko\u0142o 24 czerwca.<\/p>\n

Dzie\u0144 ten staje si\u0119 w\u00f3wczas okazj\u0105 do wsp\u00f3lnych, rodzinnych i nie rodzinnych odwiedzin, udzia\u0142u w nabo\u017ce\u0144stwie odpustowym, libacji domowych i tzw. bufetowych oraz prawie ca\u0142odziennego, je\u015bli dopisze pogoda, chodzenia wok\u00f3\u0142 tas\u00f3w (kram\u00f3w) sprzedaj\u0105cych dewocjonalia i inne przedmioty kultu religijnego. Mo\u017cna tu wtedy kupi\u0107 tak\u017ce przedmioty do r\u00f3\u017cnych rozrywek, szczeg\u00f3lnie dzieci\u0119cych i gier rozmaitych. Spotyka\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kiedy\u015b, dzisiaj ju\u017c rzadko, katarynki z papugami ci\u0105gn\u0105cymi losy szcz\u0119\u015bcia, zagra\u0107 mo\u017cna by\u0142o w loterii fantowej, pota\u0144czy\u0107 w stra\u017cackiej remizie lub pokr\u0119ci\u0107 si\u0119 na karuzeli b\u0119d\u0105cej zawsze przedmiotem najwi\u0119kszego chyba zainteresowania zar\u00f3wno dzieci i m\u0142odzie\u017cy, jak i te\u017c podchmielonych odpustow\u0105 gorza\u0142k\u0105 starszych.<\/p>\n

Przyzna\u0107 trzeba, \u017ce dla ludzi wsi odpusty jeszcze do dzi\u015b, jako pozosta\u0142o\u015b\u0107 z dawnych czas\u00f3w, stanowi\u0105 du\u017c\u0105 atrakcj\u0119 rozrywkow\u0105, na kt\u00f3r\u0105, jak si\u0119 raz zwierzy\u0142 ch\u0142opiec z okolicznej wsi, \u201eciu\u0142a si\u0119 nieraz przez d\u0142ugi czas, a nawet przez rok ca\u0142y\u201d.<\/p>\n

Jarmarki.<\/strong><\/p>\n

Jarmarki huczne kiedy\u015b w Sadownem, jeszcze nawet przed sam\u0105 wojn\u0105, zanik\u0142y dzi\u015b prawie zupe\u0142nie. Zachowa\u0142a si\u0119 tylko tradycja wtork\u00f3w targowych, w czasie kt\u00f3rych odbywa si\u0119 detaliczny handel nabia\u0142em, drobiem, warzywami, owocami, mniej za\u015b zbo\u017cem, troch\u0119 ziemniakami i mi\u0119sem z uboju gospodarskiego. S\u0105 to z regu\u0142y targi kr\u00f3tkotrwa\u0142e, drobne, w niczym nie przypominaj\u0105ce du\u017cych, prawie na wielk\u0105 skal\u0119 jarmark\u00f3w przedwojennych.<\/p>\n

Ludno\u015b\u0107 naszego terenu korzysta przewa\u017cnie z jarmark\u00f3w wi\u0119kszych, bogatszych w asortyment produkt\u00f3w i towar\u00f3w w pobliskiej Ostrowi Mazowieckiej i Stoczku W\u0119growskim.<\/p>\n

Powa\u017cniejsze zakupy dokonywane s\u0105 przewa\u017cnie w Warszawie, dok\u0105d jest tani i dogodny dojazd. Z us\u0142ug wielkich magazyn\u00f3w handlowych Warszawy licznie i cz\u0119sto korzysta ludno\u015b\u0107 naszego terenu, w kt\u00f3rym nie zawsze zaopatrzenie stoi na wysoko\u015bci miejscowych potrzeb i zadania.<\/p>\n

Zbyt na produkty rolne i tucz rze\u017any odbywa si\u0119 przez Gminn\u0105 Sp\u00f3\u0142dzielni\u0119, kt\u00f3ra jednocze\u015bnie zaopatruje hodowc\u00f3w w wysokowarto\u015bciowe pasze, stanowi\u0105ce podstaw\u0119 do hodowli, a w szczeg\u00f3lno\u015bci \u015bwi\u0144 opasowych, byd\u0142a i drobiu.<\/p>\n

Gus\u0142a, czary i przes\u0105dy.<\/strong><\/p>\n

Tak, jak w wielu wsiach naszego kraju, tak i w regionie wsi sadowie\u0144skich utrzymywana by\u0142a przez d\u0142ugie wieki, a nawet jeszcze i dzi\u015b niejednokrotnie podtrzymywana i kultywowana uporczywa wiara w gus\u0142a, czary i r\u00f3\u017cne przes\u0105dy.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie s\u0105 to pozosta\u0142o\u015bci z dawnych zamierzch\u0142ych czas\u00f3w poga\u0144skich, w kt\u00f3rych \u017cycie ludzi \u00f3wczesnych by\u0142o nierozerwalnie zwi\u0105zane z prawami natury ich otaczaj\u0105cej, stanowi\u0142o prymityw rozumowania o tych prawach i zjawiskach jako wa\u017cnych nieuchronnie i wp\u0142ywowych zale\u017cno\u015bci na losy cz\u0142owieka.<\/p>\n

Zjawiska atmosferyczne jak b\u0142yskawice, pioruny, wschody i zachody s\u0142o\u0144ca, wiatr, kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe i wiele innych stanowi\u0142y dla \u00f3wczesnego cz\u0142owieka zasadnicze elementy\u00a0 wp\u0142ywu na jego codzienne\u00a0 wydarzenia \u017cyciowe negatywnie lub pozytywnie.<\/p>\n

Po wprowadzeniu na naszych ziemiach chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3re pocz\u0119\u0142o w zwi\u0105zku z wprowadzeniem swoich, odmiennych ca\u0142kowicie wierze\u0144 \u015bcina\u0107 \u015bwi\u0119te d\u0119by i niszczy\u0107 poga\u0144skie kontyny pe\u0142ne przer\u00f3\u017cnych bo\u017cyszcz, \u015bwi\u0119tych ogni i najprzer\u00f3\u017cniejszych relikt\u00f3w poga\u0144skich wierze\u0144, starano si\u0119 odwodzi\u0107 ludzi od tych wszystkich gu\u015blarskich i zabobonnych wierze\u0144, pozostawiaj\u0105c niekt\u00f3re obrz\u0119dy w zmienionych mocno formach.<\/p>\n

Lud pomny poga\u0144skich kult\u00f3w z uporem i niech\u0119ci\u0105 nagina\u0142 si\u0119 do nowych, cz\u0119sto nieznanych form kultu religijnego i najcz\u0119\u015bciej w cicho\u015bci piel\u0119gnowa\u0142 dawne poga\u0144skie wierzenia w dzia\u0142anie niewidzialnych i widzialnych si\u0142 nadprzyrodzonych.<\/p>\n

Z tamtych to w\u0142a\u015bnie czas\u00f3w tkwi\u0105 w\u015br\u00f3d ludu jeszcze do dzi\u015b wierzenia w czary i magi\u0119 z\u0142ych twor\u00f3w nieziemskich oddzia\u0142ywuj\u0105cych bez jego woli na wyniki powodze\u0144 i niepowodze\u0144 \u017cyciowych, kl\u0119sk, nieszcz\u0119\u015b\u0107, z\u0142ych przypadk\u00f3w, tak w stosunku do niego, jak i jego najbli\u017cszych, a nawet dobytku i inwentarza \u017cywego i martwego.<\/p>\n

W momentach sprzyjaj\u0105cych \u017cyciu ludzkiemu wierzono w pomoc istot niewidzialnych czyli duch\u00f3w dobrych, od kt\u00f3rych doznawano \u0142ask i powodze\u0144, co jeszcze bardziej utwierdza\u0142o ich w przemo\u017cnym wp\u0142ywie tych niewidzialnych nigdy istot na jego \u017cycie zwi\u0105zane zazwyczaj z wiar\u0105 w fatalizm i przeznaczenie.<\/p>\n

Do nierzadkich wypadk\u00f3w nale\u017ca\u0142y jeszcze do niedawna, dzi\u015b zwalczane z ca\u0142\u0105 s\u0142uszno\u015bci\u0105 i bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 przez rozumne i racjonalne wychowanie w szko\u0142ach, praktyki r\u00f3\u017cnego rodzaju oparte o niezachwian\u0105 wiar\u0119 w gus\u0142a, przes\u0105dy i zabobony. W\u0142a\u015bnie dzisiejsza szko\u0142a ma stanowi\u0107 miejsce rozumnego u\u015bwiadamiania m\u0142odzie\u017cy na lekcjach biologii, fizyki, chemii i innych przedmiot\u00f3w na zasadzie sprawdzonych, nieomylnych praw naukowych o nies\u0142uszno\u015bci i bezpodstawno\u015bci absurdalnych nieraz\u00a0 i pozbawionych logiki i sensu zjawiskach opartych na przes\u0105dnych i zabobonnych praktykach i wierzeniach.<\/p>\n

Wierz\u0105c w nie, mia\u0142y one niejednokrotnie odwraca\u0107 gro\u017c\u0105ce cz\u0142owiekowi nieszcz\u0119\u015bcia, choroby, g\u0142\u00f3d, kalectwo, jak r\u00f3wnie\u017c mia\u0142y skutecznie przeciwdzia\u0142a\u0107 skutkom kl\u0119sk atmosferycznych w postaci przewlek\u0142ych susz, d\u0142ugotrwa\u0142ych deszcz\u00f3w, gradobicia lub nawet, co do dzi\u015b jeszcze tkwi w poj\u0119ciach wielu naszych ludzi, powstawanie i istnienie silnych wiatr\u00f3w, wiej\u0105cych cz\u0119sto wed\u0142ug naturalnych przyczyn atmosferycznych, a przypisywanych wisielcom \u2013 samob\u00f3jczym, za kt\u00f3rych przyczyn\u0105 one powstaj\u0105. M\u00f3wi si\u0119 wtedy, \u017ce \u201ez\u0142y\u201d tj. diabe\u0142 dmucha potwornie z uciechy, \u017ce zdo\u0142a\u0142 nam\u00f3wi\u0107 dusz\u0119 nieszcz\u0119\u015bnika do zaprzedania si\u0119 w jego niewol\u0119.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie z du\u017cym nieraz pietyzmem piel\u0119gnowane by\u0142y do niedawna gus\u0142a, z kt\u00f3rymi wi\u0105zano dzia\u0142anie si\u0142 nadprzyrodzonych,, maj\u0105cych decyduj\u0105cy wp\u0142yw na za\u017cegnanie wielu nieszcz\u0119\u015b\u0107 trapi\u0105cych cz\u0142owieka.<\/p>\n

W ka\u017cdej prawie wsi znajdowa\u0142y si\u0119 starsze do\u015bwiadcze\u0144sze w tym wzgl\u0119dzie kobiety, trudni\u0105ce si\u0119 wykonywaniem tych tajemnych obrz\u0119d\u00f3w, kt\u00f3rym jednocze\u015bnie, jako wybranym spo\u015br\u00f3d innych, przypisywano nadprzyrodzon\u0105 si\u0142\u0119 dzia\u0142ania i \u0142atwo\u015bci kontakt\u00f3w z \u201esi\u0142ami nieczystymi\u201d.<\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na uzasadnione przed nimi obawy, reszta mieszka\u0144c\u00f3w wsi \u017cy\u0142a zazwyczaj z takimi w idealnej zgodzie, obawiaj\u0105c si\u0119 im narazi\u0107, a nawet otaczano je troskliw\u0105 opiek\u0105. Cieszy\u0142y si\u0119 one w ka\u017cdej wsi wysokim autorytetem nierozumiej\u0105cych, najcz\u0119\u015bciej nie\u015bwiadomych ofiar wierz\u0105cych z g\u0142\u0119boko poj\u0119tym przekonaniem w nadprzyrodzon\u0105 si\u0142\u0119 ich dzia\u0142ania, po\u0142\u0105czon\u0105 niejednokrotnie z aktami osobistych lub zbiorowych zemst.<\/p>\n

Kobiety te, tkwi\u0105ce same w szerokim kr\u0119gu ciemnoty i kra\u0144cowego zacofania, spe\u0142nia\u0142y nierzadko role lekarek potrafi\u0105cych \u201ezamawia\u0107\u201d choroby i \u201ebabek\u201d wykonuj\u0105cych czynno\u015bci po\u0142o\u017cnych przy odbieraniu porod\u00f3w. Dysponuj\u0105c przy tym ogromnym prymitywizmem i brakiem podstawowych zasad higieny, tak wa\u017cnej dla zdrowia i \u017cycia cz\u0142owieka, wyprawia\u0142y wiele po\u0142o\u017cnic na tamten \u015bwiat, t\u0142umacz\u0105c swe w tym wzgl\u0119dzie niepowodzenia fatalizmem przeznaczenia, \u017ce \u201etak si\u0119 sta\u0107 musia\u0142o\u201d.<\/p>\n

Wykonywanie potajemnych praktyk w przedwczesnym, szczeg\u00f3lnie ze wzgl\u0119du na wstyd m\u0142odym dziewczynom, sp\u0119dzaniem p\u0142odu, z powodu nieopatrznego zaj\u015bcia w ci\u0105\u017c\u0119, by\u0142o na porz\u0105dku dziennym i najcz\u0119\u015bciej ko\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bmierci\u0105 nie\u015bwiadomej delikwentki.<\/p>\n

Typowy dla dawnych czas\u00f3w przyk\u0142ad \u201euzdrawiania\u201d chorej Rozalki \u2013 przytoczony przez znakomitego znawc\u0119 \u017cycia \u00f3wczesnej wsi \u2013 Boles\u0142awa Prusa w \u015bwietnie napisanej noweli pt. \u201eAntek\u201d., w kt\u00f3rej to, jak wiadomo, wiejska znachorka, stosuj\u0105c zakl\u0119cia i czary, kaza\u0142a nieprzytomn\u0105, w gor\u0105czce, ci\u0119\u017cko chor\u0105 dziewczynk\u0119, wsun\u0105\u0107 do nagrzanego po upieczeniu chleba piekarnika \u2013 jest najlepszym dowodem haniebnych praktyk wiejskich znachorek, kt\u00f3rym \u015blepo wierzono i polecano, tkwi\u0105c w bezwiedzy i okrutnej ciemnocie, \u017cycie swoich najbli\u017cszych, najcz\u0119\u015bciej nara\u017cone na ci\u0119\u017ckie kalectwo lub nieuchronn\u0105 \u015bmier\u0107.<\/p>\n

Nie mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107, \u017ce na skutek jeszcze s\u0142abo rozwini\u0119tej w dawnych czasach medycyny, znachorki takie cieszy\u0142y si\u0119 du\u017cym wzi\u0119ciem i przyczynia\u0142y si\u0119 do ogromnej w skutkach \u015bmiertelno\u015bci niemowl\u0105t, jak te\u017c i doros\u0142ych.<\/p>\n

Wystarczy nadmieni\u0107, \u017ce \u015bmiertelno\u015b\u0107 niemowl\u0105t w czasach niezbyt od nas odleg\u0142ych, bo si\u0119gaj\u0105cych lat zaledwie kilkudziesi\u0119ciu, wynosi\u0142a w ci\u0105gu roku ponad 60 jednostek w granicach parafii Sadowne, a dzi\u015b spad\u0142a ona do zaledwie tylko kilku os\u00f3b w skali rocznej. S\u0105 to z regu\u0142y przypadki \u015bmierci naturalnej spowodowanej przyczynami obiektywnymi, wynikaj\u0105cymi z powod\u00f3w od cz\u0142owieka niezale\u017cnych. Rzecz w tym wszystkim najwa\u017cniejsza, \u017ce wszelkiego gatunku znachorki i \u201ebabki\u201d znikn\u0119\u0142y z \u017cycia bezpowrotnie, a ich miejsce zajmuj\u0105 lekarze, piel\u0119gniarki i w og\u00f3le personel s\u0142u\u017cby zdrowia z prawdziwego zdarzenia.<\/p>\n

Sp\u0119tana s\u0142owami wiary w gus\u0142a i zabobony ludno\u015b\u0107 dawnej wsi, a nawet, w nielicznych ju\u017c na szcz\u0119\u015bcie przypadkach, wsi wsp\u00f3\u0142czesnej \u2013 niezachwianie wierzy\u0142a w ich moc, si\u0142\u0119 i fatalizm, kt\u00f3re by\u0142y z nimi przez d\u0142ugie wieki zwi\u0105zane.<\/p>\n

Jeszcze dzi\u015b istnieje w naszym regionie wiara w \u201eodbieranie krowom mleka\u201d, uprawiane rzekomo przez z\u0142e kobiety dzia\u0142aj\u0105ce wg nie\u015bwiadomo\u015bci naiwnych, na zasadzie wsp\u00f3\u0142pracy z si\u0142ami \u201enieczystymi\u201d.<\/p>\n

Ze wspomnianym gu\u015blarskim wierzeniem w \u201eZabieranie krowom mleka\u201d przez z\u0142e kobiety zwane czarownicami, wiara w to gus\u0142o by\u0142a tak g\u0142\u0119boko zakorzeniona w\u015br\u00f3d miejscowego ludu, \u017ce pr\u00f3by wszelkiej perswazji o bezpodstawno\u015bci tego absurdu nie osi\u0105ga\u0142y nigdy po\u017c\u0105danych wynik\u00f3w.<\/p>\n

Jedynym lekarstwem stosowanym kiedy\u015b powszechnie by\u0142o w wigili\u0119 do \u015bw. Jana Chrzciciela, tj. 23 czerwca, kiedy byd\u0142o powr\u00f3ci\u0142o z \u201epa\u015bnika\u201d, oplatanie rog\u00f3w ka\u017cdej mlecznej krowie na ca\u0142\u0105 noc \u015bwi\u0119toja\u0144sk\u0105 pasemek \u0142yka z kory lipowej. Rzekomo cudowna moc tych praktyk mia\u0142a \u201eodczyni\u0107\u201d z\u0142e zamiary paskudnych czarownic. Mo\u017cna by tu zastosowa\u0107 stare porzekad\u0142o \u201eco ma piernik do wiatraka\u201d, a w tym przypadku lipowe \u0142yko do zahamowania niecnych zamiar\u00f3w czarownic, lecz nie dziwi\u0105c si\u0119 temu zupe\u0142nie nale\u017cy za\u0142\u0105czy\u0107 ten zapobiegawczy zwyczaj do dawnych obrz\u0119d\u00f3w wywodz\u0105cych sw\u00f3j rodow\u00f3d z czas\u00f3w poga\u0144skich, kt\u00f3re, jak powiedzieli\u015bmy, obfitowa\u0142y w najprzer\u00f3\u017cniejsze wierzenia oparte na niewidzialnej mocy guse\u0142, czar\u00f3w, przes\u0105d\u00f3w i zabobon\u00f3w.<\/p>\n

Podci\u0105gnijmy jeszcze pod ten sam mianownik bezpodstawny ca\u0142kowicie i pozbawiony logicznego sensu do dzisiaj niestety jeszcze tkwi\u0105cy g\u0142\u0119boko w\u015br\u00f3d ludzi naszej ziemi, a tak\u017ce na pewno i innych cz\u0119\u015bci kraju, przes\u0105d wiary w przebiegaj\u0105cego przez drog\u0119 czarnego kota. Kot, w og\u00f3le oboj\u0119tnie na jego \u201ema\u015b\u0107\u201d, jest od dawien dawna z\u0142ym omenem dla ludzi znajduj\u0105cych si\u0119 w podr\u00f3\u017cy.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lne znaczenie ma tu kot koloru czarnego, przypominaj\u0105cy zdaniem wielu, uciele\u015bnionego w koci\u0105 sk\u00f3r\u0119 diab\u0142a.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c, gdy podczas podr\u00f3\u017cy dok\u0105d\u015b w jakimkolwiek celu pieszo, furmank\u0105 lub innym pojazdem, przez drog\u0119 przebiegnie czarny kot \u2013 w zale\u017cno\u015bci na kt\u00f3r\u0105 stron\u0119, je\u015bli na praw\u0105, to mo\u017cna podr\u00f3\u017c kontynuowa\u0107 bezpiecznie bez jakichkolwiek z\u0142ych nast\u0119pstw, je\u015bli za\u015b na stron\u0119 lew\u0105, zabobonni z przestrachem i g\u0142\u0119bok\u0105 wiar\u0105 w te bezsensowne mamid\u0142o przewa\u017cnie powracaj\u0105 na powr\u00f3t do domu, zdecydowanie wierz\u0105c w moc i prawdziwo\u015b\u0107 opisanego gus\u0142a.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie kot\u00f3w w ka\u017cdej wsi jest przewa\u017cnie bardzo du\u017co i wolno im, jak ka\u017cdemu innemu stworzeniu, przechodzi\u0107 lub przelatywa\u0107 \u00a0z przestrachem przez drog\u0119, a czyni\u0105c to pozbawione s\u0105 z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105 czarownej, zlej si\u0142y oddzia\u0142ywania na losy przeje\u017cd\u017caj\u0105cych drogami ludzi!<\/p>\n

Podobnie ma si\u0119 rzecz z wybieraniem si\u0119 w podr\u00f3\u017c, kiedy przekroczywszy pr\u00f3g domu nie wolno pod \u017cadnym wzgl\u0119dem, mimo zapomnienia czego\u015b, zawr\u00f3ci\u0107 do domu, bo \u2013 zdaniem wierz\u0105cych w ten bezpodstawny zabobon \u2013 podr\u00f3\u017c nie osi\u0105gnie zamierzonego celu, a nawet spotka\u0107 mo\u017ce cz\u0142owieka jakie\u015b nieszcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n

Dla pozbawienia bezsensu tego g\u0142upiego gus\u0142a, pisz\u0105cy te s\u0142owa, wielokrotnie w swym \u017cyciu wybieraj\u0105c si\u0119 w podr\u00f3\u017c, musia\u0142 si\u0119 wraca\u0107 do domu zapomniawszy w po\u015bpiechu czego\u015b i nic dotychczas z\u0142ego mu si\u0119 nie sta\u0142o, ani te\u017c nie natkn\u0105\u0142 si\u0119 na niepowodzenie wynik\u0142e z tego przes\u0105du.<\/p>\n

Wytworzenie si\u0119 na g\u0142owie dziecka \u201eko\u0142tuna\u201d spowodowanego oczywi\u015bcie brudem, nie u\u017cywaniem grzebienia i nadmiernego wydzielania produkt\u00f3w \u0142ojotokowych, powstaj\u0105cych z wydzielin sk\u00f3ry, nie mo\u017ce by\u0107 wed\u0142ug istniej\u0105cego jeszcze dotychczas przes\u0105du, obcinane i oczyszczone ze wzgl\u0119du na fatalne po tym nast\u0119pstwa granicz\u0105ce z tzw. \u201epo\u0142amaniem lub pokr\u0119ceniem\u201d dziewczyny, kt\u00f3rej mo\u017ce to pozosta\u0107 w postaci kalectwa do ko\u0144ca \u017cycia. Rzecz oczywista, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna medycyna nie toleruje tych b\u0142\u0119dnych i popartych ciemnota praktyk, lecz zgodnie z zasadami higieny stosuje metod\u0119 prost\u0105 i skuteczn\u0105 przez naturalne oczyszczenie i obci\u0119cie \u201eniebezpiecznego\u201d ko\u0142tuna z g\u0142owy, najcz\u0119\u015bciej zawszonej i lepi\u0105cej si\u0119 od brudu i \u0142ojotoku.<\/p>\n

Spos\u00f3b okadzania krowich wymion z tzw. bol\u0105czk\u0105 po wycieleniu lub nawet w odniesieniu do chorych ludzi, nale\u017cy do dawnej przesz\u0142o\u015bci, lecz by\u0142 w niezbyt odleg\u0142ych czasach, a nawet w nielicznych przypadkach i dzi\u015b jeszcze stosowany przez zanikaj\u0105ce coraz bardziej znachorki w naszych wsiach.<\/p>\n

Mocno jeszcze dotychczas tkwi\u0105cy jest w\u015br\u00f3d naszego ludu nie tylko wiekiem starszego, lecz tak\u017ce w\u015br\u00f3d m\u0142odszych, przes\u0105d oparty na g\u0142\u0119bokim pod\u0142o\u017cu gu\u015blarskim o tzw. \u201eZmorze\u201d m\u0119cz\u0105cej noc\u0105 konie.<\/p>\n

Zdaniem wielu, mimo ca\u0142kowitej absurdalno\u015bci tego wierzenia i rozs\u0105dnemu, logicznemu wyja\u015bnianiu i t\u0142umaczeniu pe\u0142nego bezpodstawno\u015bci gus\u0142a, sprawa jest wysoce prawdziw\u0105 i \u017cadna si\u0142a przekonywania i perswazji nie zdo\u0142a odwie\u015b\u0107 od fa\u0142szywego przekonania w nim tkwi\u0105cego.<\/p>\n

Znani s\u0105 jeszcze nie starzy wiekiem gospodarze w naszym regionie, kt\u00f3rzy przej\u0105wszy te wierzenia od swych ojc\u00f3w lub dawnych poprzednik\u00f3w, nie dadz\u0105 si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b przekona\u0107 o nies\u0142uszno\u015bci tego poj\u0119cia i \u015blepo w niego wierz\u0105. Smutne to, ale jeszcze w drugiej po\u0142owie XX stulecia, wieku radia, telewizji i atomu, niestety prawdziwe.<\/p>\n

Oto pokr\u00f3tce relacja z powy\u017cszego, pozbawionego wszelkiej logiki i s\u0142uszno\u015bci przebiegu rzekomego, zdaniem w to wierz\u0105cych, gus\u0142a o zaciek\u0142ym i uporczywym uje\u017cd\u017caniu konia w stajni tylko niestety po\u015br\u00f3d nocy. Wykonywanie tych niecnych praktyk podczas dnia nie mia\u0142o oczywi\u015bcie nigdy miejsca.<\/p>\n

Na wybranym do tego celu koniu, oboj\u0119tnej p\u0142ci, kiedy domownicy pogr\u0105\u017ceni s\u0105, po znojnym i pracowitym dniu, w g\u0142\u0119bokim \u015bnie, przychodzi domniemana \u201ezmora\u201d, kt\u00f3ra, bez \u017cadnych z niczyjej strony przeszk\u00f3d, rozpoczyna diabelskie harce z zamkni\u0119tym na \u201ecztery spusty\u201d koniem. Ciekawo\u015b\u0107 przy tym trapi cz\u0142owieka zdrowo my\u015bl\u0105cego, kt\u00f3r\u0119dy si\u0119 ona tam dostaje?…<\/p>\n

Ma to by\u0107, zdaniem w to gus\u0142o wierz\u0105cych, jaka\u015b dziewczyna ze wsi posiadaj\u0105ca wszystkie cechy diabelskiego sprytu i czarownicy dysponuj\u0105cej szerokim wachlarzem sztuczek i czar\u00f3w nieziemskiego pochodzenia.<\/p>\n

O autentyzmie istnienia takiej czarownicy we wsi kr\u0105\u017c\u0105 tylko domys\u0142y nie poparte \u017cadnym dowodem, a w czasach dawnych wr\u0119cz otwarcie je wskazywano i wed\u0142ug istniej\u0105cych w\u00f3wczas praw pisanych palone one by\u0142y, oczywi\u015bcie bezpodstawnie, w miejscach publicznych, przy uciesze ciemnej gawiedzi, na p\u0142on\u0105cych stosach.<\/p>\n

Prawo takie przetrwa\u0142o w Europie do XVIII wieku, za\u015b w Polsce zniesione zosta\u0142o ca\u0142kowicie uchwa\u0142\u0105 sejmow\u0105 w 1776 r.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c po takich harcach uprawianych przez \u201ezmor\u0119\u201d w ci\u0105gu wielu godzin nocnych, ko\u0144 po otwarciu rankiem stajni ma by\u0107 rzekomo ogromnie zm\u0119czony, posiada zmierzwion\u0105 sier\u015b\u0107, robi podobno wra\u017cenie wystraszonego, a co w tym wszystkim najciekawsze, ma mie\u0107 w okrutny spos\u00f3b spl\u0105tan\u0105 grzyw\u0119. Istniej\u0105 przy tym w wielu przypadkach twierdzenia o spl\u0105tanych przez \u201ezmor\u0119\u201d w grzywie ko\u0144skiej warkoczach, kt\u00f3rych w \u017caden spos\u00f3b nie da si\u0119 rozple\u015b\u0107, ani te\u017c nawet rozczesa\u0107 czy rozpl\u0105ta\u0107.<\/p>\n

Wed\u0142ug przekonania w to wierz\u0105cych, potrafi ona cz\u0119sto odwiedza\u0107 stajni\u0119 i zam\u0119cza\u0107 konia do tego stopnia, \u017ce nie b\u0119dzie on przedstawia\u0142 warto\u015bci poprzedniej. Niestety w ci\u0105gu prze\u017cytych w\u015br\u00f3d naszego ludu kilkudziesi\u0119ciu lat o zm\u0119czeniu konia przez uporczyw\u0105 \u201ezmor\u0119\u201d nie da\u0142o si\u0119 nigdy s\u0142ysze\u0107.<\/p>\n

Porada dana nie\u015bwiadomym tego absurdalnego gus\u0142a na przypilnowanie z ukrycia praktyk tej czarownicy i ewentualnego wy\u0142ojenia jej kijem za jej niecne harce, spotka\u0142a si\u0119 z ostrym sprzeciwem z ich strony i twierdzeniem, \u017ce w\u0142a\u015bnie podczas pilnowania \u201ezmora\u201d wtedy nie przyjdzie, wiedz\u0105c o obecno\u015bci cz\u0142owieka \u2013 zreszt\u0105 byli i tacy, kt\u00f3rzy przejawiali przed takim zabiegiem strach paniczny, granicz\u0105cy z obawa utraty \u017cycia.<\/p>\n

Jedynym podobno na to lekarstwem stosowanym w tych wypadkach jest wyci\u0119cie ze zmierzwionej grzywy ko\u0144skiej kosmyka spl\u0105tanych niemi\u0142osiernie w\u0142os\u00f3w, po\u0142o\u017cenie na pie\u0144ku od r\u0105bania drzewa i t\u0142uk\u0105c w nie obuchem siekiery, kl\u0105\u0107 potwornie pod adresem domniemanej \u201ezmory\u201d, \u017cycz\u0105c jej wszystkiego co najgorsze i zapowiadaj\u0105c, \u017ce przy nast\u0119pnych odwiedzinach mo\u017ce mie\u0107 \u0142eb roz\u0142upany siekier\u0105.<\/p>\n

Dla wyja\u015bnienia nie\u015bwiadomym tego nie maj\u0105cego \u017cadnych logicznych podstaw gus\u0142a, doda\u0107 tylko nale\u017cy o ca\u0142kowitym absurdzie istnienia podobnych praktyk czarodziejskich, kt\u00f3rych symptomy rzekomego zm\u0119czenia konia i zmierzwienia jego grzywy i sier\u015bci nale\u017cy przypina\u0107 obfitemu wydzielaniu przez sk\u00f3r\u0119 \u0142ojotoku, kt\u00f3ry le\u017c\u0105cemu cz\u0119sto podczas nocnego wypoczynku lub tarzaj\u0105cemu si\u0119 ze wzgl\u0119du na \u015bwi\u0105d zwierz\u0119ciu, powoduje skr\u0119canie si\u0119 splot\u00f3w d\u0142ugiej przewa\u017cnie, nat\u0142uszczonej, lepi\u0105cej si\u0119 od t\u0142uszczu i brudu grzywie i sier\u015bci na ca\u0142ym jego ciele.<\/p>\n

Najwy\u017cszy na to czas i okres, aby zerwa\u0107 z podobnymi wierzeniami i praktykami, \u015bwiadcz\u0105cymi, przyzna\u0107 trzeba ze wstydem, o dowodach istnienia w naszych ju\u017c do\u015b\u0107 wysoko u\u015bwiadomionych wsiach naszego regionu, \u015bredniowiecznych przekona\u0144, opartych na g\u0142\u0119boko tkwi\u0105cym obskurantyzmie, ciemnocie i zacofaniu!<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong> „Sadowie\u0144skie obrazy…”, Edward S\u00f3wka, Sadowne 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kapele.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-31411","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":265,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31411"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31411\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31413,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31411\/revisions\/31413"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}