{"id":6098,"date":"2014-08-24T17:15:24","date_gmt":"2014-08-24T15:15:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=6098"},"modified":"2014-09-01T19:24:07","modified_gmt":"2014-09-01T17:24:07","slug":"relikty-dawnej-przeszlosci-cz-iii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=6098","title":{"rendered":"RELIKTY DAWNEJ PRZESZ\u0141O\u015aCI – cz. III"},"content":{"rendered":"

\"ES.\"<\/strong><\/p>\n

\u017ba\u0142owa\u0107 tylko nale\u017cy, \u017ce jeden z najstarszych przyk\u0142ad\u00f3w dawnego budownictwa na naszym terenie zosta\u0142 zniszczony i nie ma chyba ju\u017c \u017cadnej si\u0142y, kt\u00f3ra by zdo\u0142a\u0142a odtworzy\u0107 go na powr\u00f3t.<\/strong><\/p>\n

Z istniej\u0105cych jeszcze w tej chwili (1970 r. \u2013 przyp. red.) przyk\u0142ad\u00f3w dawnego budownictwa w Sadownem nale\u017cy zaliczy\u0107 stary, ponad wiekowy dom rodziny W\u00f3jcik\u00f3w, stoj\u0105cy przy drodze do Ra\u017cen, dom rodziny Mu\u0107k\u00f3w, obecnie zamieszkiwany przez Falkowskich oraz chat\u0119 Jana S\u00f3wki przy ulicy Ko\u015bciuszki nr\u2026 .<\/p>\n

S\u0105 to charakterystyczne i typowe przyk\u0142ady dawnego budownictwa wiejskiego o niskich \u015bcianach, niewielkich oknach z male\u0144kimi szybkami i ogromnie ma\u0142ych drzwiach, przez kt\u00f3re wchodz\u0105ce osoby wy\u017csze wzrostem musz\u0105 nisko pochyla\u0107 g\u0142owy. Ich wn\u0119trza przenika p\u00f3\u0142mrok panuj\u0105cy tu zawsze ze wzgl\u0119du na niewielkie okna z sufitami bitymi, zczernia\u0142ymi od staro\u015bci deskami z zewn\u0105trz belek, a nie od strony wewn\u0119trznej. S\u0105 to budynki drewniane, pobudowane z bali grubych dartych toporem i klinami, kryte we wszystkich przypadkach strzech\u0105 s\u0142omian\u0105.<\/p>\n

Budynki te, ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j wiek, zapad\u0142y si\u0119 ju\u017c nieco w ziemi\u0119 i z uwagi na rdzenne, smolne, przepojone \u017cywic\u0105 drzewo, trwaj\u0105 uparcie wysoko ponad sto lat, wr\u00f3\u017c\u0105c sobie jeszcze d\u0142ugie bytowanie. Nikt z najstarszych \u017cyj\u0105cych do niedawna w Sadownem ludzi, ani ich obecni mieszka\u0144cy, nawet ci bardzo starzy, nie umiej\u0105 okre\u015bli\u0107 wieku swych chat. W \u015bcianach tych dom\u00f3w wychowa\u0142o si\u0119 bowiem ju\u017c po kilka pokole\u0144, co r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadczy o ich staro\u015bci.<\/p>\n

\"2014.08.24.6\"<\/a>

Budynek starej gminy – zdj\u0119cie z ksi\u0105\u017cki Tomasza Szczechury „Nad Bugiem, Ugoszcz\u0105, Wil\u0105cz\u0105”<\/p><\/div>\n

W roku 1965 rozebrany zosta\u0142 w Sadownem r\u00f3wnie\u017c jeden z najdawniejszych obiekt\u00f3w dawnego budownictwa w naszym regionie, wiekiem swoim prawdopodobnie przerastaj\u0105cy wszystkie inne, nawet plebani\u0119. By\u0142 to budynek starej gminy, w dziejach swoich podobno trzykrotnie zmienia\u0142 miejsce swego zamieszkania. Na pocz\u0105tku XIX stulecia pobudowany by\u0142 dla cel\u00f3w gminnych w Ko\u0142odzi\u0105\u017cu, potem przeniesiony do Sojk\u00f3wka, gdzie by\u0142 siedzib\u0105 gminy P\u0142atkownica i wreszcie stamt\u0105d przeniesiony do Sadownego, w kt\u00f3rym, wed\u0142ug bli\u017cej nieokre\u015blonych danych, by\u0142 od lat czterdziestych ubieg\u0142ego stulecia siedzib\u0105 w\u0142adzy gminnej, pocz\u0105wszy od urz\u0119dowania w\u00f3jta Szczurowskiego. By\u0142 on tak\u017ce przedtem w\u00f3jtem gminy Ko\u0142odzi\u0105\u017c.<\/p>\n

Jeden z najstarszych dokument\u00f3w dawnej architektury \u017cyje ju\u017c tylko dzisiaj we wspomnieniach ludzkich i ku pami\u0119ci naszej utrwalony z pe\u0142nym jego podobie\u0144stwem przez Edwarda S\u00f3wk\u0119 w postaci obrazu olejnego. B\u0119dzie to w tej chwili jedyna po nim pami\u0105tka, obrazuj\u0105ca jego wygl\u0105d i ciekaw\u0105 architektur\u0119 (dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci naszych internaut\u00f3w uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, i\u017c obraz ten obecnie eksponowany jest w gabinecie W\u00f3jta Gminy Sadowne – przyp. red.).<\/p>\n

\"2014.08.26.1\"<\/a><\/p>\n

By\u0142 to budynek parterowy, postawiony na planie prostok\u0105ta z dwoma kominami i dachem dwuspadowym z nacz\u00f3\u0142kami, przedtem kryty gontem, w ostatnich latach eternitem p\u0142ytkowym. Zbudowany by\u0142 na konstrukcji zr\u0119bowej i posiada\u0142 wewn\u0105trz 8 pomieszcze\u0144 na parterze i jedn\u0105 izb\u0119 dla tzw. kiedy\u015b st\u00f3jkowego na strychu, z oknem wychodz\u0105cym na wsch\u00f3d. Przez wiele lat mie\u015bci\u0142 si\u0119 w tym budynku areszt z okratowanym oknem i drewnianymi wewn\u0105trz pryczami dla potrzeb jego pensjonariuszy. Ponadto dwie sale tego budynku przeznaczone by\u0142y dla potrzeb Urz\u0119du Gminnego, reszta za\u015b s\u0142u\u017cy\u0142a jako mieszkanie dawniej dla pisarza gminnego, w czasach p\u00f3\u017aniejszych zwanego sekretarzem gminnym.<\/p>\n

Na strychu, od strony zachodniej, by\u0142o jeszcze jedno pomieszczenie przeznaczone na archiwum akt gminnych, w kt\u00f3rym, pokryte kurzem, tkwi\u0142y przez wiele dziesi\u0105tk\u00f3w lat grube folia\u0142y dokument\u00f3w z dzia\u0142alno\u015bci dawnej gminy. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a nieopatrznie zniszczona przez spalenie przez grup\u0119 \u017co\u0142nierzy podziemnej armii podczas dywersyjnego niszczenia akt okupanta podczas ostatniej wojny, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b przy rozbi\u00f3rce w roku 1965 przez ludzi nie\u015bwiadomych, nie rozumiej\u0105cych warto\u015bci tych dokument\u00f3w dla historii naszej ziemi. Znikoma zaledwie ich ilo\u015b\u0107, dotycz\u0105ca tzw. palet\u00f3w podwodowych z I po\u0142. XIX stulecia, zosta\u0142a w roku 1967 wygrzebana i uratowana od zag\u0142ady i znajduje si\u0119, a\u017c do ostatecznego ich przeznaczenia, w kancelarii szko\u0142y podstawowej.<\/p>\n

Z zewn\u0105trz budynku, od jego strony p\u00f3\u0142nocnej, przybudowane by\u0142y dwa ganki, jeden z wej\u015bciem do biur gminnych, drugi od strony zachodniej z wej\u015bciem do mieszkania sekretarza i aresztu.<\/p>\n

Po przeniesieniu si\u0119 stamt\u0105d Gromadzkiej Rady Narodowej w roku 1960 do nowego, murowanego budynku w centrum naszej osady \u2013 stary budynek gminny, a\u017c do chwili jego zniesienia, s\u0142u\u017cy\u0142 potrzebom Wiejskiego O\u015brodka Zdrowia, kt\u00f3ry dzi\u015b mie\u015bci si\u0119 w budynku nowym, wzniesionym na miejscu tamtego dawnego w roku 1966.<\/p>\n

\u017ba\u0142owa\u0107 tylko nale\u017cy, \u017ce jeden z najstarszych przyk\u0142ad\u00f3w dawnego budownictwa na naszym terenie zosta\u0142 zniszczony i nie ma chyba ju\u017c \u017cadnej si\u0142y, kt\u00f3ra by zdo\u0142a\u0142a odtworzy\u0107 go na powr\u00f3t. By\u0142by to z pewno\u015bci\u0105 obiekt zabytkowy naszego terenu, stanowi\u0105cy ze wzgl\u0119du na sw\u0105 du\u017c\u0105 jeszcze warto\u015b\u0107 drewna, z kt\u00f3rego by\u0142 pobudowany, d\u0142ugoletnie \u015bwiadectwo dawnej przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Gdyby mi\u0142o\u015b\u0107 ludzka dla relikt\u00f3w dawnej przesz\u0142o\u015bci by\u0142a u nas wi\u0119ksza i gdyby troska o te rzeczy nacechowana by\u0142a obywatelskim przywi\u0105zaniem i kultem dla ich warto\u015bci zabytkowej, mieliby\u015bmy dzi\u015b w Sadownem i okolicy wiele ciekawych i cennych obiekt\u00f3w o skansenowskiej warto\u015bci, kt\u00f3re mog\u0142yby \u015bwiadczy\u0107 o \u017cyciu minionym naszej ziemi i jej przodk\u00f3w.<\/p>\n

\"2014.06.27.8\"<\/a>

Obraz olejny E. S\u00f3wki – obecnie dost\u0119pny w ko\u015bciele parafialnym w Sadownem<\/p><\/div>\n

W podobny spos\u00f3b zg\u0142adzono inne wa\u017cne przyk\u0142ady z dawnych czas\u00f3w, jak na przyk\u0142ad w roku 1906 zabytkowy, drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142ek, pobudowany w roku 1748. By\u0142by to niew\u0105tpliwie jeden z najstarszych zabytk\u00f3w budownictwa drewnianego z po\u0142. XVIII w. \u017baden z budynk\u00f3w w naszym regionie nie dor\u00f3wna\u0142by wiekiem temu s\u0119dziwemu obiektowi. Dzi\u015b pozosta\u0142 po nim tylko wizerunek odtworzony w obrazie olejnym na podstawie oryginalnego rysunku z natury wyk. przez art. rysownika Olszewskiego. Rysunek ten zagin\u0105\u0142 po \u015bmierci proboszcza J. Makarewicza i na szcz\u0119\u015bcie pozostaj\u0105cy w zbiorach ko\u015bcio\u0142a obraz jest jedynym dowodem jego podobizny. Cytuj\u0105c dane o tym obiekcie z pracy Tomasza Szczechury pt. \u201eNad Bugiem, Ugoszcz\u0105, Wil\u0105cz\u0105\u201d \u2013 dowiadujemy si\u0119, \u017ce: – \u201e\u015aciany drugiego ko\u015bcio\u0142a spoczywa\u0142y na podmurowaniu, dach kryty by\u0142 gontami. Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 dwie wie\u017cyczki, na dachu dwa krzy\u017ce metalowe \u2013 nad wej\u015bciem i nad wielkim o\u0142tarzem. Pod\u0142oga mia\u0142a by\u0107 z desek, prawdopodobnie by\u0142y to dranice. Okien z drobnymi szybkami by\u0142o 7. W nawie by\u0142y dwa ch\u00f3ry zabezpieczone balustradami: nad wej\u015bciem i przy jednej ze \u015bcian bocznych. Zakrystia mia\u0142a wymiary oko\u0142o 2X4 m, zaopatrzona by\u0142a w 2 okienka. Ca\u0142y budynek ko\u015bcielny mia\u0142 szeroko\u015b\u0107 ok. 9,5 m i d\u0142ugo\u015b\u0107 ok. 26, 5 m, powierzchnia jego wi\u0119c wynosi\u0142a ok. 250 m kw. Jak z tego wynika, poprzedni ko\u015bci\u00f3\u0142 sadowe\u0144ski by\u0142 budynkiem niewielkim, a jeszcze mniejszy by\u0142 najpierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142ek. Ko\u015bci\u00f3\u0142 otoczony by\u0142 cmentarzem grzebalnym, maj\u0105cym w obwodzie ok. 300 m, czyli blisko 1 morg\u0119 powierzchni. Ogrodzony by\u0142 dylami drewnianymi. Wej\u015bcie g\u0142\u00f3wne, zar\u00f3wno na cmentarz, jak i do ko\u015bcio\u0142a, by\u0142o od strony zachodniej, dodatkowe od strony plebanii. Na cmentarzu sta\u0142a dzwonnica z dranic, w niej by\u0142y zawieszone dwa dzwony. Drzew na cmentarzu nie by\u0142o wiele. By\u0142o to miejsce wiecznego spoczynku dla parafian\u201d.<\/p>\n

Jak z tego wynika, najbli\u017csze otoczenie ko\u015bcio\u0142a przeznaczone by\u0142o na cmentarz grzebalny dla zmar\u0142ych parafian. Tak by\u0142o istotnie o czym \u015bwiadczy fakt zanotowany w zapisach kronikalnych ksi\u0119dza S. Ob\u0142ozy, omawiaj\u0105cych kolejno\u015b\u0107 pasterzowania poszczeg\u00f3lnych proboszcz\u00f3w sadowie\u0144skich parafii, pod poz. 23 o ks. Andrzeju Grabowskim, plebanie od 1752 \u2013 1766 r., kt\u00f3ry zmar\u0142szy w wieku 63 lat zosta\u0142 pochowany obok innych na tym w\u0142a\u015bnie cmentarzu. Przy zak\u0142adaniu fundament\u00f3w pod nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 dnia 20 IX 1909 r. natrafiono na jego zw\u0142oki. Cytuj\u0105c za ks. Ob\u0142oz\u0105 dowiadujemy si\u0119, \u017ce: \u201eTrumna i cia\u0142o zachowane zupe\u0142nie w ca\u0142o\u015bci. Ogl\u0105dali wszyscy pracuj\u0105cy i podziwiali. Trumna skromna, drewniana. Napis i rok na trumnie obja\u015bnia\u0142 kto tu z\u0142o\u017cony. Pogrzebano powt\u00f3rnie pod ko\u015bcio\u0142em blisko ambony\u201d. Ze wzgl\u0119du na brak miejsca na tym cmentarzu w roku 1835 przestano na nim grzeba\u0107 zmar\u0142ych i za\u0142o\u017cono nowy cmentarz w miejscu dzisiejszym.<\/p>\n

Gdy w pocz\u0105tkach obecnego stulecia \u015brodowisko nasze zacz\u0119\u0142o si\u0119 coraz bardziej zaludnia\u0107, przyby\u0142y do Sadownego z Prostyni nowy pleban ks. S. Ob\u0142oza podj\u0105\u0142 rozpocz\u0119te przez swego poprzednika ks. Adama Sadowskiego starania o budow\u0119 nowego, murowanego i wi\u0119kszego obiektu sakralnego i po nieopatrznym rozebraniu (1906) wy\u017cej wspomnianego ko\u015bci\u00f3\u0142ka drewnianego, wzni\u00f3s\u0142 przy pomocy du\u017cej ofiarno\u015bci parafian i hr. Zamoyskiego w latach 1906-1909, kosztem ponad 70 tys. rubli, obecn\u0105 murowan\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119. Wielko\u015bci\u0105 sw\u0105 i imponuj\u0105cym rozmachem architektonicznym dor\u00f3wnuje ona niejednej pot\u0119\u017cnej budowli tego rodzaju, godnej nie zapad\u0142ej wsi, ale wielkiego miasta.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY –\u00a0<\/strong>Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic, Edward S\u00f3wka –\u00a0SADOWNE 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017ba\u0142owa\u0107 tylko nale\u017cy, \u017ce jeden z najstarszych przyk\u0142ad\u00f3w dawnego budownictwa na naszym terenie zosta\u0142 zniszczony i nie ma chyba ju\u017c \u017cadnej si\u0142y, kt\u00f3ra by zdo\u0142a\u0142a odtworzy\u0107 go na powr\u00f3t.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-6098","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":3956,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6098","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6098"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6098\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6161,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6098\/revisions\/6161"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}