{"id":6381,"date":"2014-09-23T17:18:20","date_gmt":"2014-09-23T15:18:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=6381"},"modified":"2014-09-23T17:24:34","modified_gmt":"2014-09-23T15:24:34","slug":"oswiata-i-kultura-cz-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=6381","title":{"rendered":"O\u015aWIATA I KULTURA – cz. II"},"content":{"rendered":"

\"ES.\"W roku 1888 uczy\u0142o si\u0119 w Sadownem 19 ch\u0142opc\u00f3w i 3 dziewczynki, w Grabinach \u2013 25 ch\u0142opc\u00f3w i 6 dziewcz\u0105t, a w Morzyczynie \u2013 31 ch\u0142opc\u00f3w i 19 dziewcz\u0105t.<\/strong>
\n<\/p>\n

Obok szk\u00f3\u0142 polskich powsta\u0142y na pocz\u0105tku wieku XIX mniejszo\u015bciowe szko\u0142y niemieckie w naszym regionie podczas osiedlania si\u0119 tu kolonist\u00f3w przyby\u0142ych na propozycj\u0119 Zamojskiego z Zachodu. A zatem wcze\u015bniej ni\u017c szko\u0142y polskie.<\/p>\n

Lojalni wobec caratu i jego polityki zaborczej Niemcy z Oci\u0119tego, P\u0142atkownicy i Sadolesia budowali swe domy modlitwy i z \u0142atwo\u015bci\u0105 otrzymywali tak\u017ce zezwolenia na otwieranie swych szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych obowi\u0105zki nauczyciela spe\u0142nia\u0142 tzw. kantor wykonuj\u0105cy jednocze\u015bnie pos\u0142ugi ko\u015bcielne, jak odprawianie nabo\u017ce\u0144stw, g\u0142oszenie kaza\u0144 i grzebanie zmar\u0142ych (o kolonistach niemieckich pisali\u015bmy w artykule pt. \u201eTroch\u0119 o kolonistach niemieckich\u201d<\/span><\/a><\/strong><\/span> \u2013 przyp. red.).<\/p>\n

\"2014.09.23.20\"<\/a>

Kircha w P\u0142atkownicy – pocz\u0105tek XX wieku<\/p><\/div>\n

Po ukazie carskim uw\u0142aszczeniowym szko\u0142y te na r\u00f3wni z polskimi przesz\u0142y pod opiek\u0119 gminy. Skupia\u0142y one w wi\u0119kszo\u015bci dzieci niemieckie, a do rzadko\u015bci nale\u017ca\u0142o aby ucz\u0119szcza\u0142y do nich nieliczne w danej wsi dzieci polskie. Nie by\u0142o tylko szko\u0142y mniejszo\u015bciowej w Sojk\u00f3wku, sk\u0105d dzieci niemieckie chodzi\u0142y do szko\u0142y w Sadolesiu i P\u0142atkownicy. Przez d\u0142ugie lata, bo a\u017c do roku 1921 w szko\u0142ach tych nauka odbywa\u0142a si\u0119 w j\u0119zyku niemieckim, dopiero potem w\u0142adze polskie ustali\u0142y dla nich programy nauczania z w\u0142\u0105czeniem j\u0119zyka polskiego.<\/p>\n

Jedynie w Sadolesiu, dzi\u0119ki zabiegom miejscowych gospodarzy, istnia\u0142a od roku 1919 do 1928 odr\u0119bna szko\u0142a dla dzieci polskich z Sadolesia i Kocielnika. Z uwagi jednak na ma\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 dzieci w tych wsiach, zlikwidowano j\u0105, a dzieci przydzielono do szk\u00f3\u0142 w Sadownem i Morzyczynie. W tej polskiej szkole nauczycielami kolejno byli: Kondracki, kt\u00f3ry powo\u0142any do wojska zgin\u0105\u0142 w wojnie w 1920 roku, Sapielakowa Klara i \u2026.<\/p>\n

Mniejszo\u015bciowe szko\u0142y niemieckie by\u0142y, zgodnie z intencj\u0105 osadnik\u00f3w niemieckich, plac\u00f3wkami utrzymywanymi w duchu piel\u0119gnacji niemczyzny i idea\u0142om swoim s\u0142u\u017cy\u0142y a\u017c do ko\u0144ca swego istnienia tj. do wrze\u015bnia 1939 roku, kiedy ostatecznie zosta\u0142y wskutek wyjazdu kolonist\u00f3w do Rzeszy zlikwidowane.<\/p>\n

Przez ca\u0142y okres swego istnienia, podczas zaboru i w niepodleg\u0142ej ju\u017c Polsce, szko\u0142y te i ci nauczyciele-kantorzy Niemcy: Waade w Sadolesiu, Gustaw Tonn w P\u0142atkownicy, Krystian Liedke w Oci\u0119tem i Gustaw Braunn w Sadolesiu, starali si\u0119 zachowa\u0107 sw\u0105 narodow\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 w odr\u00f3\u017cnieniu od elementu polskiego. Wielu Niemc\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie Niemek, \u017cyj\u0105c przez ca\u0142e \u017cycie w Polsce nie znali j\u0119zyka polskiego, co bez wahania nale\u017cy przypisa\u0107 daleko rozwini\u0119temu i starannie przez te szko\u0142y piel\u0119gnowanemu szowinizmowi. Tylko nieliczni wychowankowie tych szk\u00f3\u0142 byli lojalnymi obywatelami Pa\u0144stwa Polskiego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich tendencyjnie, w spos\u00f3b otwarty podkre\u015bla\u0142a sw\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 narodow\u0105, co najbardziej ujawni\u0142o si\u0119 podczas napastniczej wojny hitlerowskiej w 1939 roku. Ukryte i starannie piel\u0119gnowane przez wiele lat na polskim chlebie nacjonalistyczne d\u0105\u017cenia niemieckich przybysz\u00f3w, doczeka\u0142y si\u0119 odpowiedniej chwili i wybuch\u0142y przeciw elementowi polskiemu w spos\u00f3b okrutny i krwio\u017cerczy. Wiele ofiar i nieszcz\u0119\u015b\u0107 okraszonych gorzkimi \u0142zami i zgliszczami po\u017cogi wojennej sprowadzili w tym czasie koloni\u015bci niemieccy na nasz\u0105 ziemi\u0119, kt\u00f3ra przez ponad sto lat \u017cywi\u0142a ich i odziewa\u0142a.<\/p>\n

Szko\u0142y polskie dzia\u0142aj\u0105ce w Sadownem, Morzyczynie, Grabinach, potem w Wilczog\u0119bach, wywiera\u0142y, mimo panuj\u0105cego tu zaborczego ucisku rusyfikacyjnego, sw\u00f3j korzystny wp\u0142yw na \u015brodowisko i ludzi i budzi\u0142y ch\u0119ci do szerszych aspiracji w zdobywaniu nauki w j\u0119zyku ojczystym.<\/p>\n

By\u0142y to szk\u00f3\u0142ki ma\u0142e, czterooddzia\u0142owe. Nauczyciele Polacy i Litwini ucz\u0105cy w ich musieli sami w\u0142ada\u0107 j\u0119zykiem rosyjskim doskonale i uczy\u0107 go uczni\u00f3w swoich jako j\u0119zyka \u201eurz\u0119dowego\u201d. J\u0119zyk polski traktowany by\u0142 jako przedmiot podrz\u0119dny, stanowi\u0105cy zbyteczny balast, a o nauce historii kraju ojczystego nie by\u0142o nawet mowy.<\/p>\n

Praca w tych szko\u0142ach nie by\u0142a ustabilizowana i regularna. Najwi\u0119ksze jej nasilenie przypada\u0142o na okres miesi\u0119cy zimowych. Okres rob\u00f3t rolnych w jesieni i wiosn\u0105 obni\u017ca\u0142 w spos\u00f3b zastraszaj\u0105cy frekwencj\u0119, o kt\u00f3r\u0105 przecie\u017c nie by\u0142o si\u0119 komu troszczy\u0107. Duzy procent dzieci by\u0142 nie obj\u0119ty obowi\u0105zkiem nauki, bo taki nie istnia\u0142 zupe\u0142nie. Nie by\u0142o przymusu nauczania, a zatem szko\u0142y te nie spe\u0142nia\u0142y roli szk\u00f3\u0142 powszechnych.<\/p>\n

Jak podaje T. Szczechura \u2013 w roku 1888 uczy\u0142o si\u0119 w Sadownem 19 ch\u0142opc\u00f3w i 3 dziewczynki, w Grabinach \u2013 25 ch\u0142opc\u00f3w i 6 dziewcz\u0105t, a w Morzyczynie \u2013 31 ch\u0142opc\u00f3w i 19 dziewcz\u0105t. Oczywi\u015bcie mimo rzadszego w\u00f3wczas zaludnienia, cyfry te ilustruj\u0105 niepe\u0142ne obj\u0119cie nauczaniem wszystkich dzieci mieszkaj\u0105cych w tych wsiach. W\u015br\u00f3d miejscowego ch\u0142opstwa istnia\u0142a niech\u0119\u0107 do tych szk\u00f3\u0142 z braku rzetelnej nauki j\u0119zyka ojczystego. Znane s\u0105 liczne przypadki pok\u0105tnego, tajnego uczenia si\u0119 sztuki czytania i pisania w domach \u015bwiatlejszych gospodarzy, kt\u00f3rzy z wielk\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105, aby nie narazi\u0107 si\u0119 myszkuj\u0105cemu po wsi stra\u017cnikowi, uczyli j\u0119zyka polskiego dzieci zdolniejsze i ch\u0119tne do nauki z ksi\u0105\u017cek do nabo\u017ce\u0144stwa lub przemycanego cichaczem \u201ePierwszego elementarza\u201d \u2013 Promyka. P\u00f3\u017aniejsz\u0105, znan\u0105 powszechnie ksi\u0105\u017ck\u0105 do nauki czytania by\u0142 \u201eSnopek\u201d, a potem \u201eA B C\u201d \u2013 podr\u0119czniki spe\u0142niaj\u0105ce w\u00f3wczas rol\u0119 olbrzymiego czynnika w nie\u0142atwej jeszcze wtedy nauce opartej na metodzie surowego prymitywu.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY –\u00a0<\/strong>Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic, Edward S\u00f3wka –\u00a0SADOWNE 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W roku 1888 uczy\u0142o si\u0119 w Sadownem 19 ch\u0142opc\u00f3w i 3 dziewczynki, w Grabinach \u2013 25 ch\u0142opc\u00f3w i 6 dziewcz\u0105t, a w Morzyczynie \u2013 31 ch\u0142opc\u00f3w i 19 dziewcz\u0105t.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-6381","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":2839,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6381"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6384,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6381\/revisions\/6384"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}