{"id":6443,"date":"2014-09-28T09:48:52","date_gmt":"2014-09-28T07:48:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=6443"},"modified":"2014-11-25T17:15:26","modified_gmt":"2014-11-25T16:15:26","slug":"oswiata-i-kultura-cz-iii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=6443","title":{"rendered":"O\u015aWIATA I KULTURA – cz. III"},"content":{"rendered":"

\"ES.\"Zasadniczym prze\u0142omem w dziejach szkolnictwa naszego regionu by\u0142y lata 1917 i 1918. <\/strong><\/p>\n

Powszechnie stosowan\u0105 i w og\u00f3le istniej\u0105c\u0105 w \u00f3wczesnych szko\u0142ach pocz\u0105tkowych w nauczaniu by\u0142a metoda oparta nie na d\u017awi\u0119kowym opanowywaniu sztuki czytania, lecz na sylabizowaniu fonetycznym poszczeg\u00f3lnych d\u017awi\u0119k\u00f3w, co w ogromny spos\u00f3b utrudnia\u0142o dziecku opanowanie tej bardzo zagmatwanej pl\u0105taniny g\u0142os\u00f3w z\u0142o\u017conych na jeden d\u017awi\u0119k literowy. Nic dziwnego, \u017ce stanowi\u0142o to dla niejednego dziecka powa\u017cn\u0105 zapor\u0119 w przyswajaniu sobie liter i wyraz\u00f3w, i pokonywaniu tych ogromnych trudno\u015bci. Tylko nieliczni, zdolniejsi uczniowie, uporawszy si\u0119 z tym przeszkodami, radzili sobie jako tako i przechodzili z klasy do klasy. Inni, mniej zdolni lub opuszczaj\u0105cy wiele dni szkolnych, powtarzali jedn\u0105 klas\u0119 po kilka razy. Czas ucz\u0119szczania do takiej szko\u0142y mierzony by\u0142 \u201ezimami\u201d. Je\u015bli dziecko, bez wzgl\u0119du na osi\u0105gni\u0119te wyniki, ucz\u0119szcza\u0142o do szko\u0142y kilka zim, wystarcza\u0142o by edukacja sta\u0142a si\u0119 wystarczaj\u0105ca.<\/p>\n

Wszystkie szko\u0142y wy\u017cej wymienione mie\u015bci\u0142y si\u0119 w drewnianych budynkach, wystawionych przez administracj\u0119 Zamojskiego i sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z jednej ogromnej izby szkolnej i dwuizbowego mieszkania dla nauczyciela. W Sadownem budynek taki pobudowany oko\u0142o roku 1874 przetrwa\u0142 do roku 1934, w kt\u00f3rym to zosta\u0142 wraz z placem przez Zarz\u0105d Gminny sprzedany w r\u0119ce prywatne i rozebrany dla cel\u00f3w w\u0142asnych. R\u00f3wnie\u017c po budynkach szkolnych w Grabinach i Morzyczynie nie ma dzi\u015b \u017cadnego \u015bladu.<\/p>\n

Nauczycielami w tych szko\u0142ach przez wiele lat byli: w Sadownem Marianna Sobczy\u0144ska, Maciej Anuszewski, Stanis\u0142awa Sulikowska i Ambro\u017cy Janinas, w Grabinach Pawe\u0142 Ga\u0142\u0142a i Jan Uzi\u0119b\u0142o, w Wilczog\u0119bach Franciszek Szczygielski i Maciej Anuszewski, w Morzyczynie Lubow Falkowska, Karolina Fiszer, Franciszka Aleksandra Niemyska, Ambro\u017cy Janinas i Stefania Szutkowska. Janinas i Anuszewski byli z pochodzenia Litwinami.<\/p>\n

Najwi\u0119ksze zas\u0142ugi dla piel\u0119gnowania polsko\u015bci po\u0142o\u017cyli Pawe\u0142 Ga\u0142\u0142a i Franciszek Szczygielski, kt\u00f3rzy pracowali w swych szko\u0142ach po 24 lata bez przerwy. Ci dwaj nauczyciele, mimo urz\u0119dowej presji zaborczej, po\u015bwi\u0119cali wiele czasu i zdrowia na dodatkow\u0105 nauk\u0119 j\u0119zyka ojczystego i w ogromnym stopniu przyczyniali si\u0119 do budzenia ducha narodowego swych wychowank\u00f3w, przeciwstawiaj\u0105c si\u0119 polityce rusyfikacyjnej w\u0142adzy zaborczej. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowa wsi, w kt\u00f3rych pracowali ci dwaj pionierzy, by\u0142a wy\u017csza od pozosta\u0142ych, a szczeg\u00f3lnie r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od tych, w kt\u00f3rych szk\u00f3\u0142 nie by\u0142o zupe\u0142nie.<\/p>\n

W dziele budzenia o\u015bwiaty i podtrzymywania ducha narodowego znamienne by\u0142o utrzymywanie si\u0119 \u017cywych kontakt\u00f3w naszego regionu z terenem po\u0142o\u017conym na przeciwleg\u0142ym brzegu Bugu.<\/p>\n

Przez d\u0142ugie lata J\u00f3zef Wycech, d\u0142ugoletni w\u00f3jt gminy Sadowne, utrzymywa\u0142 aktywny kontakt z mieszka\u0144cem Udrzyna Wincentym G\u00f3reckim, naj\u015bwiatlejszym ch\u0142opem tej wsi, kt\u00f3ry pozostawa\u0142 w bliskiej \u0142\u0105czno\u015bci z Konradem Pr\u00f3szy\u0144skim (Kazimierzem Promykiem), post\u0119powym dzia\u0142aczem o\u015bwiatowym, pedagogiem, redaktorem tygodnika dla ludu \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d, autorem elementarzy i czytanek dla szk\u00f3\u0142 wiejskich. G\u00f3recki prowadzi\u0142 w Udrzynie tajn\u0105 szk\u00f3\u0142k\u0119 wiejsk\u0105, do kt\u00f3rej dzi\u0119ki tym kontaktom ucz\u0119szczali r\u00f3wnie\u017c w najwi\u0119kszej tajemnicy m\u0142odzi mieszka\u0144cy Zalesia, Ra\u017cen, Zarzetki i Wilczog\u0105b. By\u0142 on tak\u017ce kolporterem tajnej prasy PPS i przez wiele lat spe\u0142nia\u0142 rol\u0119 \u0142\u0105cznika post\u0119pu i aktywnego dzia\u0142acza w u\u015bwiadamianiu wsi z budz\u0105cym si\u0119 w\u00f3wczas ruchem socjalistycznym. Je\u015bli dodam, \u017ce ch\u0142op ten by\u0142 prenumeratorem \u201eW\u0119drowca\u201d, \u201eTygodnika Ilustrowanego\u201d i \u201eBiesiady Literackiej\u201d, to wystarczy wyrobi\u0107 sobie o nim dostateczne mniemanie.<\/p>\n

Wsp\u00f3lna dzia\u0142alno\u015b\u0107 obu tych \u015bwiat\u0142ych ch\u0142op\u00f3w z jednej i drugiej strony Bugu w ogromnym stopniu przyczyni\u0142a si\u0119 do podnoszenia o\u015bwiaty naszego regionu, piel\u0119gnowania uczu\u0107 patriotycznych, budzenia \u015bwiadomo\u015bci narodowej i kszta\u0142towania zdrowego oblicza wielu ch\u0142op\u00f3w nadbu\u017ca\u0144skich. Mia\u0142o to du\u017ce znaczenie dla przysz\u0142ego rozwoju o\u015bwiaty sadowie\u0144skich wsi i umacnia\u0142o ich pozycj\u0119 w sp\u0119tanym kajdanami niewoli kraju ojczystym.<\/p>\n

\"2014.09.28.1\"<\/a>

Foto: Kronika Szko\u0142y Podstawowej w Sadownem (zbiory Muzeum Ziemi Sadowie\u0144skiej). Podpis zdj\u0119cia w Kronice: Pierwsze w Sadownem przedszkole tzw. OCHRONKA, za\u0142o\u017cone staraniem Ko\u0142a Polskiej Macierzy Szkolnej oko\u0142o r. 1914. Na fotografii grupa przedszkolak\u00f3w sadowie\u0144skich przed Ochronk\u0105 podczas obchodu rocznicy Konstytucji 3-Maja 1917 r. Z lewej strony na dole, przys\u0142oni\u0119ta igliwiem \u015bwierkowym zas\u0142u\u017cona dla tej plac\u00f3wki i szczerze jej oddana nauczycielka p. ZOFIA KONOPNICKA. Na udekorowanej jedlin\u0105 i bia\u0142o-czerwonymi chor\u0105giewkami \u015bcianie budynku widnieje ORZE\u0141 BIA\u0141Y pokazany w Sadownem publicznie po raz pierwszy po d\u0142ugiej niewoli zaborczej.<\/p><\/div>\n

Opr\u00f3cz szk\u00f3\u0142 pocz\u0105tkowych i tajnych szk\u00f3\u0142ek wiejskich istnia\u0142a przez d\u0142ugie lata na terenie Sadownego Ochronka, spe\u0142niaj\u0105ca w\u00f3wczas rol\u0119 dzisiejszego przedszkola. Oto jak pisze o niej na podstawie dokument\u00f3w parafialnych ks. mgr P. Aleksandrowicz: \u201eW 1859 roku Zarz\u0105d d\u00f3br Jadowa, Ko\u0142odzi\u0105\u017ca i R\u0119czej wystosowa\u0142 pismo do ksi\u0119dza Surowieckiego, kanonika i proboszcza parafii Sadowne, z kt\u00f3rego wida\u0107, \u017ce ks. proboszcz za\u0142o\u017cy\u0142 \u201eszk\u00f3\u0142k\u0119 ochronn\u0105\u201d we wsi Sadowne, dzi\u0119kuj\u0105c za troskliwe zajmowanie si\u0119 urz\u0105dzeniem tak powy\u017cszej, jako te\u017c i innych szk\u00f3\u0142ek oraz ochron dla dzieci w swojej parafii. Zawiadamia, \u017ce ogr\u00f3d dla Jana Oltona nauczyciela w Sadownem, temu\u017c do u\u017cytku zostanie o czym proboszcz proszony jest zawiadomi\u0107 w\u00f3jta gminy, a na ogrodzenie tego ogrodu do\u0142\u0105cza asygnat\u0119 do nadle\u015bnictwa. A co do drzewa na opalanie ochron wyznacza si\u0119 pi\u0105tek, w kt\u00f3rym b\u0119dzie mo\u017cna z las\u00f3w wywozi\u0107.\u201d<\/p>\n

Istotnie Ochronka taka istnia\u0142a w Sadownem do wrze\u015bnia 1918 roku i mie\u015bci\u0142a si\u0119 w tzw. Kantorze tj. w jednym z kompleksu budynk\u00f3w wystawionych w II po\u0142owie XIX wieku przez Zamojskiego dla swych oficjalist\u00f3w, z kt\u00f3rych dwa istniej\u0105 na tym samym miejscu dotychczas. Brak jest natomiast jakichkolwiek danych o nauczycielach tej Ochronki. Wiadomo tylko, \u017ce ostatni\u0105 z nich by\u0142a ofiarna i oddana swej pracy z ogromnym po\u015bwi\u0119ceniem, daleka krewna znanej poetki, nauczyciela Zofia KONOPNICKA, pracuj\u0105ca tu w latach 1915 \u2013 1918 (o Zofii Konopnickiej pisali\u015bmy w artykule: „Co \u0142\u0105czy\u0142o Mari\u0119 Konopnick\u0105 z Ziemi\u0105 Sadowie\u0144sk\u0105”<\/span><\/a><\/strong><\/span>).<\/p>\n

Ochronka ta skupia\u0142a dzieci wszystkich warstw \u00f3wczesnego Sadownego. Po\u0142o\u017cona w pi\u0119knym miejscu, otoczona zieleni\u0105 i kwiatami, by\u0142a doskona\u0142ym miejscem uciech, zabaw i pocz\u0105tkowej nauki wielu dzieci znajduj\u0105cych tu warunki do zaspokojenia wielu swoich pragnie\u0144.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d gwaru rozbawionej zawsze dzieciarni, snu\u0142a si\u0119 codziennie jak duch opieku\u0144czy dobrotliwa, niezmordowana i cierpliwa pani Zofia. Dla ka\u017cdego dziecka znalaz\u0142 si\u0119 u niej u\u015bmiech serdeczny lub pieszczota, a niejednokrotnie z g\u0142\u0119bokiej kieszeni plisowanej sukni pojawia\u0142 si\u0119 s\u0142odki karmelek \u2013 po\u017c\u0105danie wielu m\u0142odych ochroniarzy.<\/p>\n

Dzieci starsze tj. 6-cio i 7-mio letnie poznawa\u0142y tu tak\u017ce trudn\u0105 sztuk\u0119 czytania i pisania. \u201eA B C\u201d i \u201eSnopek\u201d z poplamionymi i zawini\u0119tymi kartkami w\u0119drowa\u0142y z r\u0105k do r\u0105k i stanowi\u0142y wtedy dla tych dzieci podstawowe podr\u0119czniki w nauce.<\/p>\n

Nie \u0142atwa by\u0142a praca pani Zofii Konopnickiej. Pracuj\u0105c z po\u015bwi\u0119ceniem na powierzonej sobie plac\u00f3wce w wielkim i cierpliwym trudzie przygotowywa\u0142a spor\u0105 gromadk\u0119 przysz\u0142ych uczni\u00f3w szko\u0142y powszechnej, po\u015bwi\u0119caj\u0105c im bez ograniczenia wiele d\u0142ugich godzin i dni swego pracowitego \u017cycia. Rodzice ch\u0119tnie korzystali z jej warto\u015bciowych us\u0142ug, op\u0142acali nauczycielk\u0119 widz\u0105c w tej pracy du\u017c\u0105 korzy\u015b\u0107 wychowawcz\u0105 i naukow\u0105 dla swych pociech.<\/p>\n

Zasadniczym prze\u0142omem w dziejach szkolnictwa naszego regionu by\u0142y lata 1917 i 1918. Okres tych lat to znamienny dla historii czas kiedy I wojna \u015bwiatowa chyli\u0142a si\u0119 ku ko\u0144cowi. Ponoszone przez Niemc\u00f3w kl\u0119ski wr\u00f3\u017cy\u0142y rych\u0142y kres pot\u0119gi militarnej cesarza Wilhelma.<\/p>\n

Ju\u017c w roku 1917 wida\u0107 by\u0142o, \u017ce Niemcy zajmowali si\u0119 bardziej chwiej\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0105 swoich wojsk na frontach, za\u015b mniej sprawami kraj\u00f3w okupowanych, co w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny zacz\u0119li odczuwa\u0107 Polacy.<\/p>\n

Wi\u0119ksze swobody obywatelskie, mniej skr\u0119powane \u017cycie osobiste i narodowe pozwoli\u0142y i Sadowianom pomy\u015ble\u0107 o sprawach pozornie zapomnianych.<\/p>\n

Staraniem ludzi dobrej woli, patriot\u00f3w wychowanych podczas niewoli w duchu polsko\u015bci i umi\u0142owania n\u0119kanej Ojczyzny zrodzi\u0142a si\u0119 pi\u0119kna my\u015bl, podniecenia jeszcze wi\u0119kszego nabrzmiewaj\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie uczu\u0107.<\/p>\n

W roku 1917 mija\u0142a w\u0142a\u015bnie setna rocznica \u015bmierci wielkiego Polaka \u2013 patrioty Tadeusza Ko\u015bciuszki. Serdeczna, g\u0142\u0119boka mi\u0142o\u015b\u0107 dla tego wielkiego bohatera narodowego tkwi\u0142a w sercach jego wsp\u00f3\u0142rodak\u00f3w. Gor\u0105ce umi\u0142owanie wszystkiego co polskie piel\u0119gnowane by\u0142o od dawna w ka\u017cdym niemal \u015bwiatlejszym domu Sadownego i okolic. Obok innych akcent\u00f3w dekoracyjnych wewn\u0105trz polskich dom\u00f3w widzia\u0142o si\u0119 Bia\u0142e Or\u0142y, portrety wielkich Polak\u00f3w, kr\u00f3l\u00f3w polskich, ozdobne teksty \u201eRoty\u201d M. Konopnickiej \u2013 Mazurka D\u0105browskiego i inne. Wezbrane i starannie przez d\u0142ugie lata piel\u0119gnowane uczucia mia\u0142y si\u0119 w setn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci Naczelnika spod Rac\u0142awic przerodzi\u0107 w skromny, lecz jak\u017ce wymowny i wdzi\u0119czny czyn.<\/p>\n

\"O\"<\/a>

Tablica z 1886 r. – znajduje si\u0119 w zbiorach Muzeum Ziemi Sadowie\u0144skiej podobnie, jak r\u00f3wnie\u017c tablica z Sojk\u00f3wka<\/p><\/div>\n

Tu\u017c obok sadowie\u0144skiego ko\u015bcio\u0142a, na piaszczystym pag\u00f3rku wznosi si\u0119 ma\u0142y pomnik, w \u015bcianie kt\u00f3rego widnieje tablica, kt\u00f3ra przetrwawszy w nim od roku 1864 s\u0142awi napisem cara Aleksandra II za wydanie ukazu o uw\u0142aszczeniu ch\u0142op\u00f3w. By\u0142y na terenie naszego regionu dwie takie tablice. Jedna wystawiona przez Niemc\u00f3w \u2013 kolonist\u00f3w z P\u0142atkownicy w Sojk\u00f3wku, bo tam by\u0142a kiedy\u015b siedziba gminy P\u0142atkownica, a druga w\u0142a\u015bnie w Sadownem.<\/p>\n

W umys\u0142ach mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 patriot\u00f3w Sadownego i okolic kie\u0142kuj\u0105 my\u015bli o wyrzuceniu znienawidzonej pozosta\u0142o\u015bci po nieistniej\u0105cym ju\u017c zaborcy carskim. Powstaje decyzja: usun\u0105\u0107 tablic\u0119 s\u0142awi\u0105c\u0105 cara, a na jej miejsce wstawi\u0107 znak ku chwale tego, kt\u00f3ry walczy\u0142 z caratem.<\/p>\n

Widomy symbol uleg\u0142o\u015bci i podda\u0144stwa rosyjskiemu satrapie, wyrwany jest teraz ze \u015bciany pomnika, a jego miejsce zajmie ku pami\u0119ci potomnym marmurowa tablica z napisem: \u201eTadeuszowi Ko\u015bciuszce w setn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci \u2013 Rodacy \u2013 1817-1917\u201d.<\/p>\n

\"2014.09.28.5\"<\/a>

Po\u015bwi\u0119cenie pomnika upami\u0119tniaj\u0105cego setn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci Tadeusza Ko\u015bciuszki, Sadowne 1917 r. Foto z albumu: Uchwyci\u0107 wspomnienia. Odkrywamy dawne Sadowne, Gminny O\u015brodek Kultury w Sadownem, Sadowne 2014<\/p><\/div>\n

Dokonano tego czynu w dniu 3 maja 1917 roku, pod kierunkiem wielu dobrych Polak\u00f3w naszego regionu z Antonim Wycechem \u2013 s\u0119dzi\u0105 pokoju i Antonim Brudko \u2013 \u00f3wczesnym w\u00f3jtem gminy na czele.<\/p>\n

Uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia tablicy zgromadzi\u0142a niezliczon\u0105 rzesz\u0119 ludzi z Sadownego i okolicy. Wyg\u0142oszono podnios\u0142e, okoliczno\u015bciowe przem\u00f3wienia, kt\u00f3rych zgromadzony lud wys\u0142ucha\u0142 z uwag\u0105 i skupieniem. \u015apiewano patriotyczne pie\u015bni i zorganizowano demonstracyjny poch\u00f3d, kt\u00f3ry przemaszerowa\u0142 spod pomnika ulic\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 Sadownego, otrzymuj\u0105c\u0105 od tego momentu imi\u0119 Tadeusza Ko\u015bciuszki.<\/p>\n

Sadowne w tym dniu przybra\u0142o od\u015bwi\u0119tny wygl\u0105d. Domy udekorowano bia\u0142o-czerwonymi sztandarami, a na ich \u015bcianach lub w oknach widnia\u0142y Bia\u0142e Or\u0142y i portrety rac\u0142awickiego bohatera.<\/p>\n

Pomnik Tadeusza Ko\u015bciuszki by\u0142 odt\u0105d widomym i niezaprzeczalnym znakiem patriotycznych uczu\u0107 polskich, cho\u0107 nie by\u0142o jeszcze pe\u0142nej wolno\u015bci, cho\u0107 na ziemi naszej panoszy\u0142 si\u0119 jeszcze okupant niemiecki.<\/p>\n

\"2014.09.28.4\"<\/a>

Zdj\u0119cie z uroczysto\u015bci setnej rocznicy \u015bmierci Tadeusza Ko\u015bciuszki. Foto z albumu: Uchwyci\u0107 wspomnienia. Odkrywamy dawne Sadowne, Gminny O\u015brodek Kultury w Sadownem, Sadowne 2014<\/p><\/div>\n

Miejsce u\u015bwi\u0119cone tym pomnikiem sta\u0142o si\u0119 w latach p\u00f3\u017aniejszych punktem wszystkich patriotycznych zgromadze\u0144 i obchod\u00f3w. Tu \u015bwi\u0119cono wszystkie rocznice narodowe i inne podnios\u0142e uroczysto\u015bci. Dzi\u015b tylko gorycz i przykro\u015b\u0107 wzbiera patrz\u0105c na zapomniany, prawie w ruinie dawny symbol sadowie\u0144skiego patriotyzmu.<\/p>\n

Przyszed\u0142 rok 1918, a z nim coraz bardziej rosn\u0105ce nadzieje na wyzwolenie Narodu Polskiego z d\u0142ugotrwa\u0142ej niewoli zaborczej. Jeszcze bardziej ni\u017c w roku poprzednim obchodzono w Sadownem narodow\u0105 rocznic\u0119 konstytucji 3 \u2013 Maja. I zn\u00f3w, jak rok temu, t\u0142um ludzi zebra\u0142 si\u0119 pod pomnikiem Ko\u015bciuszki, aby w uroczystym pochodzie przemaszerowa\u0107 przez Sadowne ulic\u0105 Naczelnika w sukmanie, daj\u0105c tym wyraz swych uczu\u0107, kt\u00f3rych mimo d\u0142ugoletniej przemocy nie zdo\u0142a\u0142 zaborca zabi\u0107 w narodzie.<\/p>\n

Nowoprzyby\u0142y w tym roku do Sadownego pierwszy kierownik szko\u0142y Stanis\u0142aw RYTEL, p\u0142omienny Polak, gor\u0105cy patriota prowadzi w tym pochodzie, wraz ze sw\u0105 \u017con\u0105 Stanis\u0142aw\u0105 Rytel, dzieci \u00f3wczesnej szko\u0142y sadowie\u0144skiej, w r\u0119kach kt\u00f3rych \u0142opoc\u0105 bia\u0142o-czerwone chor\u0105giewki. Widok tych ma\u0142ych proporczyk\u00f3w, pokazanych w Sadownem masowo po raz pierwszy, wyciska\u0142 z rozp\u0142omienionych oczu \u0142zy rado\u015bci i szcz\u0119\u015bcia rosn\u0105cych narodowych nadziei.<\/p>\n

W dziejach kultury, o\u015bwiaty i szkolnictwa naszego regionu dokonuj\u0105 si\u0119 od tej chwili zasadnicze przemiany. Przemiany te nast\u0105pi\u0105 po przybyciu do Sadownego kierownika Rytla, kt\u00f3ry, jak nit dot\u0105d, przejmie si\u0119 losami szko\u0142y i poprowadzi j\u0105 ku wspania\u0142emu rozwojowi nie notowanemu w dotychczasowych dziejach szkolnictwa naszego regionu.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY –\u00a0<\/strong>Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic, Edward S\u00f3wka –\u00a0SADOWNE 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zasadniczym prze\u0142omem w dziejach szkolnictwa naszego regionu by\u0142y lata 1917 i 1918.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-6443","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":3384,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6443"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7004,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6443\/revisions\/7004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}