{"id":6633,"date":"2014-10-17T14:47:08","date_gmt":"2014-10-17T12:47:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=6633"},"modified":"2014-10-17T14:47:08","modified_gmt":"2014-10-17T12:47:08","slug":"oswiata-i-kultura-cz-vi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=6633","title":{"rendered":"O\u015aWIATA I KULTURA – cz. VI"},"content":{"rendered":"

\"ES.\"W sierpniu 1944 r. przetoczy\u0142 si\u0119 przez Sadowne i jego okolice front wojenny, kt\u00f3ry zostawi\u0142 wiele ofiar w ludziach, strat w inwentarzu \u017cywym i martwym oraz spalonych budynkach.<\/strong><\/p>\n

Budynek szkolny w Sadownem zosta\u0142 przez ust\u0119puj\u0105cego wroga zaminowany, lecz na szcz\u0119\u015bcie, prawdopodobnie wskutek pospiesznego wycofywania si\u0119, nie wysadzony w powietrze. Zosta\u0142 on potem przez wojska radzieckie rozminowany i niezw\u0142ocznie przekazany do u\u017cytku. Rado\u015b\u0107 powszechna panowa\u0142a w \u015brodowisku sadowie\u0144skim. Nareszcie po koszmarze nocy okupacyjnej w huku i grzmocie dzia\u0142, w \u0142unach i dymach po\u017car\u00f3w narodzi\u0142a si\u0119 oczekiwana wolno\u015b\u0107. Sadowne i jego okolice wraca\u0142y powoli do \u017cycia. W wielu przypadkach \u017cycie to nale\u017ca\u0142o budowa\u0107 od nowa.<\/p>\n

Ca\u0142kowity zast\u00f3j i zahamowanie szkolnictwa polskiego podczas okupacji oraz ogromne zniszczenia, jakich dokona\u0142 zaborca w kadrach pedagogicznych, budynkach szkolnych i ich wyposa\u017ceniu, odbi\u0142y si\u0119 niekorzystnie na stanie szkolnictwa w pierwszym okresie po wyzwoleniu. Nie by\u0142o szko\u0142y w naszym rejonie, kt\u00f3raby mog\u0142a rozpocz\u0105\u0107 sw\u0105 prac\u0119 nie napotkawszy na trudno\u015bci w jakich znalaz\u0142o si\u0119 szkolnictwo w pierwszych miesi\u0105cach i latach swego pionierskiego niemal bytowania. Ogromny prymityw, w jakim musia\u0142y pracowa\u0107 wszystkie szko\u0142y, pogarsza\u0142 jeszcze bardziej katastrofalny stan spowodowany wojn\u0105, kt\u00f3ry dzi\u0119ki nadludzkiemu w tej mierze wysi\u0142kowi i po\u015bwi\u0119ceniu naszych nauczycieli powoli i z niezwyk\u0142ym uporem przeradza\u0142 si\u0119 ku poprawie, zmieniaj\u0105c oblicze wszystkich plac\u00f3wek o\u015bwiatowych. Po trudnym starcie szkolnictwo naszego rejonu rozwija\u0142o si\u0119 coraz bardziej i wnosi\u0142o konsekwentnie ci\u0105g\u0142e zmiany na lepsze. Wzrasta\u0142 stopie\u0144 organizacyjny szk\u00f3\u0142, przybywa\u0142o pomocy naukowych, powstawa\u0142y biblioteki szkolne, zaopatrzenie w konieczny sprz\u0119t powi\u0119ksza\u0142o si\u0119 z ka\u017cdym rokiem, r\u00f3s\u0142 zas\u00f3b materialny istniej\u0105cych w\u00f3wczas szk\u00f3\u0142 w Sadownem, Sadolesiu, Morzyczynie, P\u0142atkownicy, Wilczog\u0119bach, Ra\u017cnach, Grabinach, Szynkarzy\u017anie, Ziele\u0144cu, Sok\u00f3\u0142ce, Ko\u0142odzi\u0105\u017cu i Bojewie.<\/p>\n

Trzeba by\u0142o nielada wysi\u0142ku ze strony nauczycielstwa przez wiele kolejnych lat, aby w zniszczonym wojn\u0105 kraju odbudowywa\u0107 polskie szkolnictwo r\u00f3wnolegle z odbudow\u0105 innych dziedzin \u017cycia narodowego. Du\u017c\u0105 pomoc okaza\u0142o tu spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re – widz\u0105c w o\u015bwiacie rzecznika post\u0119pu i nadziej\u0119 na radykalne przemiany spo\u0142eczno \u2013 gospodarcze \u2013 pomaga\u0142o swoim szko\u0142om w ich rozwoju, \u015bwiadcz\u0105c poprzez Komitety Rodzicielskie pomoc finansow\u0105 i rzeczow\u0105 w rozlicznych postaciach.<\/p>\n

W pocz\u0105tkach pa\u017adziernika 1944 r. nauczycielstwo wielu szk\u00f3\u0142 naszego rejonu bez wezwania, samorzutnie przyst\u0105pi\u0142o do wznowienia nauki w opustosza\u0142ych i doszcz\u0119tnie ograbionych budynkach szkolnych, kt\u00f3re na szcz\u0119\u015bcie unikn\u0119\u0142y zag\u0142ady w po\u017codze wojennej. Opr\u00f3cz \u0142aw szkolnych nie by\u0142o w nich zupe\u0142nie nic, ani sprz\u0119tu, ani najkonieczniejszych pomocy naukowych. Ocala\u0142e dzi\u0119ki ukryciu w przer\u00f3\u017cnych zakamarkach, niekt\u00f3re tylko bardzo nieliczne by\u0142y teraz piel\u0119gnowane i ze staranno\u015bci\u0105 niezwyk\u0142\u0105 wykorzystywane. Lecz braki wszelkie wyr\u00f3wnywa\u0142a rado\u015b\u0107 ogromna z istniej\u0105cej wolno\u015bci i niezwyk\u0142a ch\u0119\u0107 zdobywania wiedzy w atmosferze spokoju i perspektywie odbudowy zniszcze\u0144 wojennych. Wyci\u0105gano ukryte przed okupantem dawne podr\u0119czniki szkolne i cho\u0107 mocno zniszczone stanowi\u0142y teraz prawdziwe skarby potrzebne w zdobywaniu wiedzy. Brak by\u0142o zeszyt\u00f3w i licznych przybor\u00f3w szkolnych, ale nic to nie znaczy\u0142o wobec \u015bwiadomo\u015bci o wyzwoleniu i pracy prawdziwie wolnej dla dobra w\u0142asnego uczni\u00f3w i spo\u0142ecze\u0144stwa. Powoli wzrasta\u0142a poprawa warunk\u00f3w i stabilizacja \u017cycia na wszystkich jego odcinkach. Pocz\u0105tki by\u0142y bardzo trudne i trzeba by\u0142o je cierpliwie znosi\u0107 i stopniowo pokonywa\u0107. Pioniersk\u0105 prac\u0119 pedagogiczn\u0105 w sadowie\u0144skiej szkole po odrodzeniu rozpocz\u0119li nast\u0119puj\u0105cy nauczyciele: kierownik szko\u0142y Stanis\u0142aw Iwaniuk, Wincenty Sapielak, Klara Sapielakowa, Irena Cie\u015bli\u0144ska, Maria Miszczukowa i Felicja Kolatorowa. Wiosn\u0105 1945 r. nast\u0105pi\u0142y tu zmiany personalne \u2013 odesz\u0142a Ir. Cie\u015bli\u0144ska a przyby\u0142a na jej miejsce od dn. 1.V.1945 r. Halina S\u00f3wkowa. W po\u0142owie maja tego\u017c roku powr\u00f3ci\u0142 do pracy Stefan Kolator, kt\u00f3ry zabrany przez ust\u0119puj\u0105cych Niemc\u00f3w w dn. 9.VIII.1944 r. do rob\u00f3t przyfrontowych przebywa\u0142 z nimi a\u017c na W\u0119grzech, sk\u0105d, straciwszy zdrowie, powr\u00f3ci\u0142 po 9-miesi\u0119cznym pobycie. Potem przyby\u0142a Jadwiga Borkowska i Anna Iwaniukowa. Kadra pedagogiczna najwi\u0119kszej w rejonie szko\u0142y wzrasta\u0142a, a dzi\u0119ki niej normowa\u0142a si\u0119 praca i stabilizowa\u0142o \u017cycie szkolne.<\/p>\n

Koniec sierpnia 1945 roku stanowi prze\u0142omowy i znamienny moment dla \u017cycia i rozwoju szko\u0142y sadowie\u0144skiej. Oto w tym czasie delegacja \u015brodowiskowa w sk\u0142adzie: Franciszek D\u0119bkowski z P\u0142atkownicy, Stefan Wycech z Wilczog\u0105b, Ludwik Karczmarczyk z Zarzetki oraz z Sadownego Stefan Paw\u0142owski, Stanis\u0142aw Iwaniuk, Jan Olton \u2013 \u00f3wczesny sekretarz gminny, Stanis\u0142aw S\u00f3wka i Edward S\u00f3wka \u2013 uda\u0142a si\u0119 do Warszawy do Ministra O\u015bwiaty, rodaka ziemi sadowie\u0144skiej Czes\u0142awa Wycecha z pro\u015bb\u0105 o otwarcie w Sadownem gimnazjum dla wiejskiej m\u0142odzie\u017cy. Cenna inicjatywa tej grupy ludzi, kt\u00f3rym le\u017ca\u0142a na sercu sprawa o\u015bwiaty w naszym \u015brodowisku zosta\u0142a bardzo przychylnie przez ministra Wycecha poparta i \u017cyczliwie z ca\u0142\u0105 serdeczno\u015bci\u0105 przyj\u0119ta. Obecny w delegacji kierownik szko\u0142y Stanis\u0142aw Iwaniuk otrzyma\u0142 od ministra Wycecha polecenie og\u0142oszenia w ci\u0105gu miesi\u0105ca wrze\u015bnia zapis\u00f3w i rozpocz\u0119cia zaj\u0119\u0107 z dniem 1.X.1945 r. Formalny dekret o zatwierdzeniu z dniem 1.V.1946 r. sadowie\u0144skiego gimnazjum zamieszczony zosta\u0142 w Dzienniku Urz\u0119dowym Min. O\u015bwiaty Nr 3\/46 z dnia 16.IV.1946 r.<\/p>\n

Wielkie zas\u0142ugi w organizowaniu gimnazjum oddali: pierwszy jego dyrektor Stanis\u0142aw Iwaniuk oraz nauczyciele: Wincenty Sapielak, Stefan Kolator i Jadwiga Borkowska, kt\u00f3rzy jednocze\u015bnie pe\u0142nili role wyk\u0142adowc\u00f3w. St. Iwaniuk pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki dyrektora przez m-ce pa\u017adziernik, listopad i grudzie\u0144 1945 r. Od dnia 1.I.1946 r. dyrektorem zostaje zas\u0142u\u017cony jego dalszy organizator Stanis\u0142aw Ci\u0105\u0107ka.<\/p>\n

Pierwsze trudno\u015bci w pracy nowego gimnazjum by\u0142y bardzo du\u017ce \u2013 brak sprz\u0119tu, pomieszcze\u0144, kwalifikowanych nauczycieli, biblioteki i pomocy naukowych, nie studzi\u0142y zapa\u0142u pionierskich organizator\u00f3w. Z konieczno\u015bci nauka musia\u0142a odbywa\u0107 si\u0119 po zaj\u0119ciach szko\u0142y podstawowej. Usilnym staraniem miejscowego spo\u0142ecze\u0144stwa, Komitetu Rodzicielskiego i Zarz\u0105du Gminnego wyko\u0144czono 4 sale na II pi\u0119trze budynku szkolnego, gdzie nauka ju\u017c wtedy mog\u0142a odbywa\u0107 si\u0119 od rana. Dzi\u0119ki dyrektorowi Stanis\u0142awowi Ci\u0105\u0107ce gimnazjum otrzymuje w r. 1946 kwalifikowane si\u0142y profesorskie: Helena Jakimiak wyk\u0142ada j\u0119zyk polski, Zofia Haberko \u2013 biologi\u0119 i geografi\u0119, Maria Kasperlik \u2013 \u0142acin\u0119 i nieco p\u00f3\u017aniej Stefania Otorowska \u2013 matematyk\u0119. Z braku innych nauczycieli czasowo wyk\u0142adali: Stanis\u0142aw Iwaniuk \u2013 histori\u0119, Stefan Kolator \u2013 matematyk\u0119, Edward S\u00f3wka \u2013 rysunek, lekarz szk. Rajmund Hrynkiewicz \u2013 Moczulski \u2013 \u015bpiew i Jadwiga Borkowska \u2013 wych. Fizyczne.<\/p>\n

W taki oto niezwyk\u0142y, a jednocze\u015bnie prosty spos\u00f3b niewielka, zapad\u0142a wie\u015b Sadowne sta\u0142a si\u0119 posiadaczem \u015bredniej szko\u0142y, wiejskiego gimnazjum dla ch\u0142opskich dzieci. Wydarzenie w karierze Sadownego bez precedensu! By\u0142 to widomy znak wcielania w czyn demokratycznych hase\u0142 Manifestu Lipcowego PKWN. Stanowi\u0142o to jednocze\u015bnie dow\u00f3d zapowiadaj\u0105cych si\u0119 wielkich przemian i reform spo\u0142eczno \u2013 kulturalnych w dalszym, post\u0119puj\u0105cym rozwoju nowego modelu Pa\u0144stwa Polskiego. Sadowie\u0144skie gimnazjum otwar\u0142o now\u0105 kart\u0119 w dziejach naszej miejscowo\u015bci i sta\u0142o si\u0119 kontynuacj\u0105 tajnego nauczania na stopniu szko\u0142y \u015bredniej, kt\u00f3re jak wy\u017cej wspomniano dzia\u0142a\u0142o aktywnie podczas okupacji. Marzenie budowniczego szko\u0142y sadowie\u0144skiej Jana Kicia oblek\u0142o si\u0119 w realne formy, sta\u0142o si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n

Tak wi\u0119c w budynku sadowie\u0144skiej szko\u0142y pracuj\u0105 od tej chwili dwie jednostki o\u015bwiatowe. Warunki ich pracy s\u0105 pocz\u0105tkowo bardzo ci\u0119\u017ckie i trzeba b\u0119dzie potem d\u0142ugich kilkunastu lat aby wyposa\u017cenie obu szk\u00f3\u0142 mog\u0142o zaspokoi\u0107 najpilniejsze \u017cyciowe potrzeby. Du\u017ce zas\u0142ugi w rozwoju tych plac\u00f3wek przypisa\u0107 nale\u017cy pracowitej i ofiarnej kadrze nauczycielskiej, Komitetowi Rodzicielskiemu, w\u0142adzy gminnej i miejscowemu spo\u0142ecze\u0144stwu. Z\u0142\u0105czeni we wsp\u00f3lnym d\u0105\u017ceniu i wysi\u0142ku dla swego wiejskiego gimnazjum wyka\u017c\u0105 w latach p\u00f3\u017aniejszych jeszcze niejedn\u0105 ofiarno\u015b\u0107 i zapewni\u0105 jej doskona\u0142\u0105 baz\u0119 materialn\u0105, wspart\u0105 o trwa\u0142y i dobrze moralnie ugruntowany autorytet emanuj\u0105cy daleko poza granice Sadownego i jego okolic.<\/p>\n

Od roku 1948 losy obu szk\u00f3\u0142 sadowie\u0144skich zwi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 na wiele lat a\u017c do po\u0142owy roku 1966. Zgodnie z zarz\u0105dzeniem Ministra O\u015bwiaty wszystkie na terenie kraju szko\u0142y podstawowe i gimnazja pracuj\u0105ce razem w jednym budynku po\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 i utworz\u0105 tzw. 11-letnie szko\u0142y og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ce stopnia podstawowego i licealnego pod jednym zarz\u0105dem. Na stopniu podstawowym b\u0119dzie jak dotychczas siedem lat nauki w siedmiu klasach, za\u015b na stopniu licealnym nauka trwa\u0107 b\u0119dzie 4 lata w klasach: VIII, IX, X i XI. Odt\u0105d tak\u017ce przez lat 18 pracowa\u0107 b\u0119dzie taka szko\u0142a pod wsp\u00f3lnym kierownictwem dyrektora i jego zast\u0119pcy. W tym czasie ust\u0105pi z Sadownego trzeci z kolei dyrektor gimnazjum W\u0142adys\u0142aw Rojkowski (zmar\u0142 w r. 1968), a kierownictwo obu po\u0142\u0105czonych szk\u00f3\u0142 obejmie dotychczasowy nauczyciel \u015bpiewu i muzyki Dionizy Szabelski. B\u0119dzie on kierowa\u0142 szko\u0142\u0105 przez ponad p\u00f3\u0142tora roku tj. od dnia 1.I.1949 do 31.VIII.1950 r. i zwolni si\u0119 z pe\u0142nienia tych obowi\u0105zk\u00f3w na w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY –\u00a0<\/strong>Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic, Edward S\u00f3wka –\u00a0SADOWNE 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W sierpniu 1944 r. przetoczy\u0142 si\u0119 przez Sadowne i jego okolice front wojenny, kt\u00f3ry zostawi\u0142 wiele ofiar w ludziach, strat w inwentarzu \u017cywym i martwym oraz spalonych budynkach.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-6633","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":2767,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6633"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6634,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6633\/revisions\/6634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}