{"id":6741,"date":"2014-10-28T18:34:21","date_gmt":"2014-10-28T17:34:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=6741"},"modified":"2014-10-28T18:37:31","modified_gmt":"2014-10-28T17:37:31","slug":"tragiczny-wrzesien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=6741","title":{"rendered":"Tragiczny wrzesie\u0144"},"content":{"rendered":"

\"ES.\"W nocy z 2 na 3 wrze\u015bnia na stacji kolejowej w Sadownem wy\u0142adowa\u0142y si\u0119 pu\u0142ki wile\u0144skie…<\/strong><\/p>\n

Wybuch II wojny \u015bwiatowej w dniu 1 wrze\u015bnia 1939 r. poprzedzi\u0142 okres wielomiesi\u0119cznych, gor\u0105czkowych przygotowa\u0144 narodu polskiego, kt\u00f3ry pe\u0142en wiary i pewno\u015bci wpajanej wszystkim przez \u00f3wczesny rz\u0105d sanacyjny \u2013 zrazu nie wierzy\u0142 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej wybuchu, trwaj\u0105c w przekonaniu o fa\u0142szywie g\u0142oszonych wersjach s\u0142abo\u015bci Niemiec hitlerowskich, niezdolnych rzekomo do naruszenia pokoju europejskiego. Ju\u017c w miesi\u0105cu lipcu tego\u017c roku, \u015bwiadome gro\u017c\u0105cego narodowi niebezpiecze\u0144stwa, w\u0142adze polskie rozpocz\u0119\u0142y cich\u0105 mobilizacj\u0119 wojskow\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 powo\u0142ywanych nie zdawa\u0142a sobie sprawy z gro\u017c\u0105ce Polsce niebezpiecze\u0144stwa i zg\u0142asza\u0142a si\u0119 na wezwanie tych kart z przekonanie, \u017ce udaje si\u0119 na normalne wojskowe \u0107wiczenia rezerwy lub specjalne przeszkolenie wojskowe.<\/p>\n

\u00d3wczesna prasa polska, a z ni\u0105 i europejska, coraz g\u0142o\u015bniej pisa\u0142y i podawa\u0142y alarmuj\u0105ce wie\u015bci o krwawych incydentach na granicy polsko \u2013 niemieckiej, prowokowanych przez hitlerowskie stra\u017ce graniczne. Cz\u0119ste i nacechowane pogr\u00f3\u017ckami przem\u00f3wienia radiowe Hitlera, w kt\u00f3rych stawia\u0142 wyra\u017anie \u017c\u0105dania pod adresem tzw. \u201ekorytarza\u201d, nie wr\u00f3\u017cy\u0142y nic dobrego i stwarza\u0142y coraz bardziej gro\u017ab\u0119 zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 awantury wojennej.<\/p>\n

Napi\u0119cie ros\u0142o, atmosfera przybiera\u0142a charakter coraz bardziej wzmagaj\u0105cego si\u0119 podniecenia i nerwowo\u015bci. Tocz\u0105ce si\u0119 b\u0142yskawicznie wypadki wr\u00f3\u017cy\u0142y zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 wojn\u0119.<\/p>\n

Polskie radio i codzienna prasa donosi\u0142y o mno\u017c\u0105cych si\u0119 coraz bardziej ekscesach granicznych i zagrzewa\u0142y jednocze\u015bnie do trwania, g\u0142osz\u0105c o pot\u0119dze i niez\u0142omno\u015bci or\u0119\u017ca polskiego, jego pe\u0142nego i wystarczaj\u0105co przygotowanego stanu zdolnego do odparcia, a nawet pokonania wyst\u0119puj\u0105cego coraz agresywniej przeciwnika z zachodu.<\/p>\n

Ju\u017c nawet w czerwcu i lipcu, szczeg\u00f3lnie nocami, mo\u017cna by\u0142o na stacji kolejowej w Sadownem widzie\u0107 przeje\u017cd\u017caj\u0105ce ze wschodnich ziem poci\u0105gi na\u0142adowane wojskiem i sprz\u0119tem wojennym. Widok tych przegrupowa\u0144 napawa\u0142 otuch\u0105 i wiar\u0105 w si\u0142\u0119 i pot\u0119g\u0119 naszej armii i pozwala\u0142 spokojnie my\u015ble\u0107 o jej zorganizowanym i doskona\u0142ym przygotowaniu do coraz wyra\u017aniej rysuj\u0105cej si\u0119 gro\u017aby nieuchronnej wojny.<\/p>\n

W drugiej po\u0142owie sierpnia napi\u0119cie to wzros\u0142o do ostateczno\u015bci i spowodowa\u0142o w Sadownem run miejscowej i okolicznej ludno\u015bci na sklepy, z kt\u00f3rych masowo zacz\u0119to wykupywa\u0107 artyku\u0142y pierwszej potrzeby jak: s\u00f3l, cukier, naft\u0119, papierosy, myd\u0142o, kasz\u0119, m\u0105k\u0119, a nawet ig\u0142y, guziki, nici, materia\u0142y tekstylne i inne. Wyci\u0105gano ostatni z k\u0105ta grosz i przeznaczano go na zakup produkt\u00f3w mog\u0105cych stanowi\u0107 ewentualny ich brak podczas zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 bardzo szybko wojny.<\/p>\n

W Sadownem i okolicy, a tak\u017ce w ca\u0142ym kraju, oliwy do ognia podniecenia doda\u0142a og\u0142oszona w dniu 25 sierpnia powszechna mobilizacja wojskowa, obwieszczona do publicznej wiadomo\u015bci za pomoc\u0105 wydrukowanych masowo og\u0142osze\u0144 wzywaj\u0105cych m\u0119\u017cczyzn do niezw\u0142ocznego stawienia si\u0119 w wyznaczonych z g\u00f3ry punktach mobilizacyjnych. W dwa dni p\u00f3\u017aniej specjalna komisja werbunkowa dokona\u0142a mobilizacyjnego przegl\u0105du i poboru koni dla potrzeb wojska. Na polanie le\u015bnej, gdzie dzi\u015b wznosz\u0105 si\u0119 domostwa Andrzeja Bia\u0142asa, Edwarda Wyrobka i Mieczys\u0142awa Chmielewskiego, odbywa\u0142 si\u0119 ten pob\u00f3r, a za pobrane konie wystawiano ch\u0142opom kwity, na podstawie kt\u00f3rych mieli oni p\u00f3\u017aniej otrzyma\u0107 zap\u0142at\u0119. Jak wiadomo, tragiczne dla naszego narodu skutki tej wojny nie pozwoli\u0142y nigdy na zwrot wystawionych na kwitach warto\u015bci pieni\u0119\u017cnych za zmobilizowane konie.<\/p>\n

W ostatnich dniach sierpnia podniecenie o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 ju\u017c nieuchronnie wojnie wzros\u0142o do najwy\u017cszego napi\u0119cia i rankiem dnia 1 wrze\u015bnia w dzienniku radiowym sadowianie us\u0142yszeli mro\u017c\u0105cy krew w \u017cy\u0142ach komunikat o napa\u015bci Niemiec hitlerowskich na ziemie polskie. Komunikat zapowiada\u0142 jednocze\u015bnie, \u017ce \u201eodwieczny wr\u00f3g Narodu Polskiego, bez wypowiedzenia wojny, przekroczy\u0142 o godzinie 3 nad ranem granic\u0119 zachodni\u0105 i wtargn\u0105\u0142 do naszego kraju\u201d. Nast\u0119pne wiadomo\u015bci radiowe poda\u0142y tre\u015b\u0107 przem\u00f3wienia Prezydenta Mo\u015bcickiego do narodu w formie or\u0119dzia i donios\u0142y o niszczycielskich nalotach lotnictwa niemieckiego na otwarte miasta polskie, a mi\u0119dzy innymi na Warszaw\u0119, Krak\u00f3w, \u0141\u00f3d\u017a i Pozna\u0144.<\/p>\n

Przyzna\u0107 trzeba, \u017ce podobnie jak w wojsku, tak i w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej, mimo og\u00f3lnego podniecenia, panowa\u0142 nastr\u00f3j pogody ducha, ufno\u015bci i wiary w pot\u0119g\u0119, bohaterstwo i niezwyci\u0119\u017cono\u015b\u0107 naszej armii. Do podnoszenia takiej atmosfery przyczynia\u0142y si\u0119 coraz cz\u0119stsze komunikaty radiowe i prasowe g\u0142osz\u0105ce o bombardowaniu Berlina i innych miast niemieckich przez lotnictwo polskie, jak r\u00f3wnie\u017c o wkroczeniu naszych wojsk do Prus Wschodnich. By\u0142y to, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, specjalnie, dla podtrzymania ducha odpowiednio preparowane, propagandowe komunikaty, kt\u00f3rych celem by\u0142o pokazywanie straconej ju\u017c z g\u00f3ry wielko\u015bci i pot\u0119gi nieudolnie przez sanacyjnych w\u0142adc\u00f3w kierowanego pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n

Ju\u017c w pierwszym i drugim dniu wojny na pogodnym niebie Sadownego pokazywa\u0142y si\u0119 cz\u0119sto przelatuj\u0105ce na ogromnej wysoko\u015bci liczne eskadry samolot\u00f3w niemieckich, id\u0105cych w r\u00f3\u017cnych kierunkach z pot\u0119\u017cnym hukiem z\u0142owieszczo dudni\u0105cych silnik\u00f3w. Naiwni twierdzili, \u017ce to \u201epolskie or\u0142y\u201d strzeg\u0105 naszego nieba i dokonuj\u0105 przelot\u00f3w na obszary niemieckie, aby tam w odwet za bombardowane miasta polskie zrzuca\u0107 bomby na miasta i obiekty wroga.<\/p>\n

W nocy z 2 na 3 wrze\u015bnia na stacji kolejowej w Sadownem wy\u0142adowa\u0142y si\u0119 pu\u0142ki wile\u0144skie, kt\u00f3re, zatrzymawszy si\u0119 podczas dnia w okolicznym lesie, przemaszerowa\u0142y noc\u0105 w kierunku na Brok i Ostr\u00f3w Mazowieck\u0105.<\/p>\n

Jak wy\u017cej wspomniano, wy\u0142adowane na stacji wojska polskie sta\u0142y si\u0119 niebawem celem napa\u015bci lotnictwa niemieckiego. Dawa\u0142o to wiele do my\u015blenia i naprowadza\u0142o na podejrzenia, \u017ce musia\u0142o to by\u0107 wykonane na skutek tajnych, dobrze zakonspirowanych radiowych donos\u00f3w dywersant\u00f3w rekrutuj\u0105cych si\u0119 spo\u015br\u00f3d miejscowych kolonist\u00f3w niemieckich. Dnia 4 wrze\u015bnia w godzinach przedpo\u0142udniowych niemiecka Luftwaffe dokona\u0142a nalotu na stacj\u0119 kolejow\u0105 w Sadownem, wiedz\u0105c zapewne o ruchach wojsk polskich w tym mniej wi\u0119cej czasie. Jak opowiadali potem naoczni \u015bwiadkowie, w pobli\u017cu stacjonuj\u0105cych wtedy w lesie \u017co\u0142nierzy kr\u0119cili si\u0119 cz\u0119sto dwaj m\u0142odzi koloni\u015bci pochodz\u0105cy rzekomo z Sojk\u00f3wka. Nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, \u017ce byli to \u0142\u0105cznicy wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cy z tajn\u0105 niemieck\u0105 radiostacj\u0105 nadawczo \u2013 odbiorcz\u0105, kt\u00f3ra przekazywa\u0142a w eter zdradzieckie komunikaty.<\/p>\n

W tych pierwszych dniach wrze\u015bnia zbombardowane zosta\u0142y jeszcze potem tory kolejowe na odcinku od stacji a\u017c do przejazdu kolejowego w Toporze-Wielgiem. Do dnia dzisiejszego pozosta\u0142y tam po tych nalotach g\u0142\u0119bokie leje bombowe wype\u0142nione wod\u0105, stanowi\u0105ce smutny dokument z tamtych czas\u00f3w. Tory kolejowe i przewody telegraficzne zosta\u0142y w\u00f3wczas zniszczone do tego stopnia, \u017ce przesta\u0142y od razu spe\u0142nia\u0107 swoj\u0105 rol\u0119 i wszelk\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z reszt\u0105 kraju.<\/p>\n

W dniu 5 wrze\u015bnia da\u0142y si\u0119 s\u0142ysze\u0107 w Sadownem pierwsze pomruki kanonad armatnich od strony p\u00f3\u0142nocno \u2013 zachodniej, wzmagaj\u0105ce si\u0119 z ka\u017cd\u0105 godzin\u0105 coraz bardziej i wyra\u017aniej. By\u0142y to odg\u0142osy rozwini\u0119tego ju\u017c w pe\u0142ni frontu wojennego na linii Narwi pod R\u00f3\u017canem. Tego\u017c dnia wieczorem pojawili si\u0119 w Sadownem pierwsi uciekinierzy z tamtych stron, kt\u00f3rych przera\u017caj\u0105ce opowiadania o okrucie\u0144stwie stosowanym przez \u017co\u0142dak\u00f3w hitlerowskich z\u0142ama\u0142y ca\u0142kowicie ducha w\u015br\u00f3d naszych mieszka\u0144c\u00f3w i nape\u0142ni\u0142y ich l\u0119kiem przed zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 coraz bardziej wrogiem.<\/p>\n

6 wrze\u015bnia komunikaty radiowe poda\u0142y apel pu\u0142kownika Umiastowskiego skierowany do wszystkich m\u0119\u017cczyzn zdolnych do noszenia broni, aby opuszczali zagro\u017cone frontem wojennym tereny i udawali si\u0119 w kierunku ziem wschodnich. Zawrza\u0142o w\u00f3wczas w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Sadownego. Nast\u0105pi\u0142a szybka decyzja i z \u017calem, smutkiem i obaw\u0105 o losy swych najbli\u017cszych opu\u015bcili nazajutrz sw\u0105 rodzinn\u0105 miejscowo\u015b\u0107, \u017cegnani z p\u0142aczem przez swe rodziny. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 odt\u0105d bezcelowa, trwaj\u0105ca a\u017c do prawie ko\u0144ca wrze\u015bnia w\u0119dr\u00f3wka, kt\u00f3ra zap\u0119dzi\u0142a niejednych na wschodnie tereny ziem polskich obejmowanych ju\u017c wtedy przez wojska Armii Czerwonej.<\/p>\n

Oko\u0142o 25 wrze\u015bnia uciekinierzy zacz\u0119li powraca\u0107 do swych rodzinnych stron. Nie zagrzali jednak d\u0142ugo miejsca, bo po 2-dniowym zaledwie pobycie w domu, wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani wraz z miejscowymi ksi\u0119\u017cmi: proboszczem J\u00f3zefem Makarewiczem i wikariuszami: Ludwikiem Sobolewskim i Boles\u0142awem Popowskim, sp\u0119dzeni zostali na plac, gdzie dzi\u015b domostwo Kazimierza Maciocha, przetrzymani tu oko\u0142o 3 godzin i przed samym wieczorem zostali pop\u0119dzeni jak byd\u0142o do koszar 18 PAL w Komorowie ko\u0142o Ostrowi Maz. W Sadownem roi\u0142o si\u0119 od wojsk hitlerowskich i nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce wyeliminowanie z \u017cycia m\u0119\u017cczyzn by\u0142o jedn\u0105 z form zastraszenia i terroru stosowanego od pocz\u0105tku okupacji na podbitych ziemiach przez zaborc\u0119. Po kilku dniach, kiedy wojska niemieckie opu\u015bci\u0142y Sadowne, zwolniono ich i powr\u00f3cili do domu. W Komorowie tylko wyselekcjonowali Niemcy Polak\u00f3w sp\u0119dzonych tam z r\u00f3\u017cnych stron, a szczeg\u00f3lnie pochodz\u0105cych z zachodnich teren\u00f3w Polski i tych od razu oddzielono od wszystkich. Pozostali oni tam, w tym przej\u015bciowym obozie i jaki by\u0142 ich dalszy los, nie wiadomo.<\/p>\n

Oko\u0142o 13 wrze\u015bnia, po zaj\u0119ciu Sadownego i okolic przez wojska hitlerowskie, sadowie\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 miejscem tymczasowego przej\u015bciowego obozu je\u0144c\u00f3w polskich zagarni\u0119tych przez wroga w walkach pod R\u00f3\u017canem i Andrzejewem. Trzymani tu pod zamkni\u0119ciem i otoczeni siln\u0105 stra\u017c\u0105 przebywali prawie trzy doby nieszcz\u0119\u015bni uczestnicy obrony ojczystego kraju w ilo\u015bci kilku tysi\u0119cy. G\u0142odzeni i trzymani pod zamkni\u0119ciem za\u0142atwiali tam swe potrzeby fizjologiczne w warunkach ur\u0105gaj\u0105cych najprostszym cho\u0107by sanitarnym i humanitarnym. Z nakazu niemieckiej komendantury wojennej, kt\u00f3ra stacjonowa\u0142a w domu Juliana Che\u0142chowskiego, polecono ka\u017cdej wsi dostarczy\u0107 dla tej ogromnej rzeszy je\u0144c\u00f3w \u017cywno\u015bci, kt\u00f3r\u0105, przyzna\u0107 trzeba, miejscowa i okoliczna ludno\u015b\u0107 dostarcza\u0142a samorzutnie, nie czekaj\u0105c na nakaz okupanta. Gotowan\u0105 straw\u0119 przywo\u017cono wozami w beczkach, za\u015b suchy prowiant w postaci chleba, s\u0142oniny, mi\u0119sa i jaj w koszach, skrzynkach lub zupe\u0142nie luzem, prosto z r\u0105k.<\/p>\n

\u015amielsi i sprytniejsi spo\u015br\u00f3d je\u0144c\u00f3w ukryli si\u0119 przed wymarszem w wie\u017cach ko\u015bcielnych i po odej\u015bciu pozosta\u0142ych, przebrawszy si\u0119 w cywilne ubrania dostarczone przez ludno\u015b\u0107, uszli niebawem w swe rodzinne strony.<\/p>\n

Pierwsze oddzia\u0142y zwiadowcze armii hitlerowskiej pokaza\u0142y si\u0119 w wymar\u0142ym niemal ca\u0142kowicie Sadownem ju\u017c 9 wrze\u015bnia.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY –\u00a0<\/strong>Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic, Edward S\u00f3wka –\u00a0SADOWNE 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W nocy z 2 na 3 wrze\u015bnia na stacji kolejowej w Sadownem wy\u0142adowa\u0142y si\u0119 pu\u0142ki wile\u0144skie…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,2288],"class_list":["post-6741","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":3237,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6741","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6741"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6741\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6743,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6741\/revisions\/6743"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6741"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}