{"id":7215,"date":"2014-12-14T10:46:48","date_gmt":"2014-12-14T09:46:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.infosadowne.boo.pl\/?p=7215"},"modified":"2022-02-13T20:25:02","modified_gmt":"2022-02-13T19:25:02","slug":"ludzie-i-szakale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/info.sadowne.pl\/?p=7215","title":{"rendered":"Ludzie i szakale!"},"content":{"rendered":"

\"ES.\"Na ziemi naszego regionu po wyga\u015bni\u0119ciu epidemii tyfusu nie na d\u0142ugo zapanowa\u0142 w tym roku spok\u00f3j.<\/strong><\/p>\n

Taran okrucie\u0144stwa wojennego uderzy\u0142 zn\u00f3w z nies\u0142ychan\u0105 dotychczas moc\u0105 w ko\u0144cu roku 1942 i na pocz\u0105tku 1943 w Sadowne i jego okolice.<\/p>\n

Najprawdopodobniej na skutek donosu, niemiecka \u017candarmeria z Budzisk dokona\u0142a przy u\u017cyciu dodatkowej pomocy \u017candarm\u00f3w z W\u0119growa i Soko\u0142owa, a tak\u017ce granatowej policji polskiej, b\u0119d\u0105cej na \u017co\u0142dzie zaborczym \u2013 pogromu ukrywaj\u0105cych si\u0119 w pobliskim Jeglu \u017byd\u00f3w sadowie\u0144skich, stoczkowskich, brokowskich i innych. Prze\u015bladowani i t\u0119pieni nieszcz\u0119\u015bni \u017bydzi wiedli w g\u0142\u0119bi tego, zdawa\u0142oby si\u0119 zbawczego dla nich lasu, wyniszczaj\u0105cy \u017cywot ludzi skazanych na zag\u0142ad\u0119.<\/p>\n

W zboczach Bogackich G\u00f3r sadowie\u0144skiego Jegla ukryci, we w\u0142asnor\u0119cznie wygrzebanych i dobrze zamaskowanych przed okiem ludzkim ziemiankach, \u017cyli oni z nadziej\u0105 przetrwania tych okropnych dla ich tragicznego losu czas\u00f3w.<\/p>\n

Rozumiej\u0105c beznadziejno\u015b\u0107 wegetacji w miejscach odosobnienia zwanych \u201egettami\u201d \u2013 wierzyli g\u0142\u0119boko w ocalenie. Zamaskowani w dzie\u0144, opuszczali noc\u0105 swe prawie zwierz\u0119ce kryj\u00f3wki \u2013 nory i dla zdobycia koniecznych dla podtrzymania \u017cycia produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych przychodzili nocami do wsi, szukaj\u0105c wsp\u00f3\u0142czucia u znanych z przedwojennego, wsp\u00f3lnego \u017cycia Polak\u00f3w.<\/p>\n

Tragizm nieszcz\u0119snej doli i beznadziejno\u015b\u0107 ich fatalnego \u017cycia, kruszy\u0142y najtwardsze nawet serca, budzi\u0142y lito\u015b\u0107 i g\u0142\u0119bokie wsp\u00f3\u0142czucie dla wyn\u0119dznia\u0142ych, zaro\u015bni\u0119tych i brudnych zjaw ludzkich, pragn\u0105cych tak, jak inni, \u017cy\u0107 i przetrwa\u0107 najazd wsp\u00f3\u0142czesnych Hun\u00f3w XX wieku z zachodniej Europy.<\/p>\n

Przy zetkni\u0119ciu si\u0119 ze znajomymi sobie Polakami ubolewali nad swym tragicznym losem, p\u0142acz\u0105c gorzkimi \u0142zami bolesnego \u017calu wynikaj\u0105cego z beznadziejno\u015bci swego po\u0142o\u017cenia. Przedwojenni, ocaleli z wrze\u015bniowego pogromu \u017bydzi, mieszka\u0144cy Sadownego, w tych warunkach nie podobni byli do siebie zupe\u0142nie.<\/p>\n

Ludno\u015b\u0107 naszego terenu, nie pomna okrutnych represji ze strony okupanta za pomoc udzielan\u0105 \u017bydom \u2013 karmi\u0142a i odziewa\u0142a tych nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w przez d\u0142ugie miesi\u0105ce, a\u017c do ca\u0142kowitego ich wyniszczenia.<\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 ceny ludzkiego, spodlonego \u017cycia by\u0142a wi\u0119ksza od strachu, kryj\u0105cego w sobie kar\u0119 \u015bmierci za przetrzymywanie lub zaopatrywanie w \u017cywno\u015b\u0107 kryj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w. Wysok\u0105 cen\u0119 zap\u0142aci\u0142a za sprzedanie im chleba w styczniu 1943 r. rodzina znanych od dawna i szanowanych w Sadownem piekarzy Lubkiewicz\u00f3w. Przy\u0142apane przez \u017candarm\u00f3w sadowie\u0144skie \u017byd\u00f3wki, przenosz\u0105ce ukryty chleb, nie wytrzyma\u0142y zadawanych im katuszy i wyda\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142o pochodzenia chleba. Natychmiast potem, tego samego wieczora zgin\u0119li od kul hitlerowskich: Leon, jego \u017cona Maria i syn Stefan.<\/p>\n

Podstawowy produkt podtrzymywania ludzkiego bytu \u2013 chleb stanowi\u0142 w\u00f3wczas cen\u0119 niewsp\u00f3\u0142miernie wysok\u0105 do warto\u015bci \u017cycia ludzkiego. Bardzo nisko natomiast wyceni\u0142 okupant warto\u015b\u0107 tego \u017cycia. Kosztowa\u0142o ono wtedy niewiele \u2013 zaledwie kilkadziesi\u0105t groszy i zamyka\u0142o si\u0119 w cenie jednej karabinowej lub pistoletowej kuli. Taka w\u0142a\u015bnie zap\u0142ata za ich \u017cycie spotka\u0142a ukrytych w Jeglu \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

W grudniowe, mro\u017ane popo\u0142udnie, nied\u0142ugo przed zachodem krwawi\u0105cego si\u0119 na niebie s\u0142o\u0144ca, Jegiel zape\u0142ni\u0142 si\u0119 terkotem wystrza\u0142\u00f3w z r\u0119cznych karabin\u00f3w i broni automatycznej. Poderwa\u0142o to natychmiast do wyczulonej uwagi mieszka\u0144c\u00f3w Sadownego i wsi s\u0105siaduj\u0105cych z Jeglem. Zrozumiano od razu co znaczy\u0142y te strza\u0142y, przerywane cz\u0119sto wybuchami rw\u0105cych si\u0119 granat\u00f3w.<\/p>\n

\"2014.12.14.1\"<\/a>

Pozosta\u0142o\u015bci po bunkrach w Jeglu Foto: Sadowne i okolice wczoraj i dzi\u015b, Andrzej Firewicz, Warszawa 2004<\/p><\/div>\n

Ponad 2 godziny trwa\u0142a masakra pr\u00f3buj\u0105cych ucieczki mieszka\u0144c\u00f3w jeglowskich ziemianek. I tu dotar\u0142a bestia hitlerowska morduj\u0105c doszcz\u0119tnie oszala\u0142ych z przera\u017cenia i zaskoczonych znienacka Szeps\u0142\u00f3w, Miar\u00f3w, Kamionkowskich, Zyska, Karp\u00f3w, Welman\u00f3w, Oppenhaim\u00f3w, Najmark\u00f3w i wielu, wielu innych sadowie\u0144skich, stoczkowskich i brokowskich \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

O zmierzchu tego pami\u0119tnego dnia ucich\u0142y w Jeglu strza\u0142y i wybuchy granat\u00f3w. Wraz z nimi ucich\u0142o i przesta\u0142o istnie\u0107 \u017cycie ponad 120 nieszcz\u0119snych ludzi dlatego tylko, \u017ce byli \u017bydami, na kt\u00f3rych wyda\u0142 hitlerowski oprawca pierwszy zbiorowy, nienotowany w dziejach ludzkich wyrok \u015bmierci.<\/p>\n

Nie ucich\u0142a tylko na d\u0142ugi czas w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w naszej ziemi \u015bwiadomo\u015b\u0107 gwa\u0142tu, bezprawia i bezprzyk\u0142adnego bestialstwa hitlerowskich potwor\u00f3w w ludzkiej sk\u00f3rze. \u015awiadomo\u015b\u0107 ta wyostrzy\u0142a teraz jeszcze bardziej czujno\u015b\u0107 elementu polskiego, dla kt\u00f3rego, po wyniszczeniu \u017byd\u00f3w, by\u0142 ju\u017c podpisany w dalekim Krakowie przez gubernatora Franka nast\u0119pny masowy wyrok na nar\u00f3d polski.<\/p>\n

Eksterminacja \u017byd\u00f3w polskich wskazywa\u0142a na okrucie\u0144stwo i metody krwawego zaborcy, i ostrzega\u0142a przed podobnym losem, jaki mia\u0142 w kolejno\u015bci spotka\u0107 Polak\u00f3w. Hitlerowska maszyna \u015bmierci, pracuj\u0105ca z\u0142owieszczo, lecz twardo i systematycznie, nabiera\u0142a stopniowo rozp\u0119du i rozmachu w zaplanowanym wed\u0142ug faszystowskich prawide\u0142 wyniszczania wszystkiego co nie niemieckie, aby pozostawi\u0107 w tym zbiorowym pogromie tylko element przeznaczony do pracy fizycznej \u201edla wielkiej i szcz\u0119\u015bliwej przysz\u0142o\u015bci wybranego narodu pan\u00f3w\u201d, jakim mia\u0142o sta\u0107 si\u0119, wed\u0142ug szale\u0144czych plan\u00f3w Hitlera, pa\u0144stwo wielkoniemieckie.<\/p>\n

Zmasakrowane zw\u0142oki wymordowanych pami\u0119tnego grudnia \u017byd\u00f3w le\u017ca\u0142y d\u0142ugo potem tam, gdzie zasta\u0142a je \u015bmier\u0107. Zrewidowane i ograbione doszcz\u0119tnie ze wsztskiego co stanowi\u0142o jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107, a przede wszystkim z pieni\u0119dzy, z\u0142ota i kosztowno\u015bci trzymanych na tzw. \u201eczarn\u0105 godzin\u0119\u201d, wala\u0142y si\u0119 przez wiele miesi\u0119cy w zaro\u015blach Jegla i ziemiankach, do wn\u0119trza kt\u00f3rych podczas mordu hitlerowcy wrzucali granaty. Okrutni sprawcy wydali potem surowy zakaz grzebania pomordowanych, pod kar\u0105 \u015bmierci.<\/p>\n

Mieszka\u0144cy pobliskiego Sadolesia i innych osiedli przemykali si\u0119 nieraz potem w g\u0142\u0105b ost\u0119p\u00f3w le\u015bnych i ogl\u0105dali je dla potwierdzenia \u015bwiadectwa prawdy okrutnego pogromu. Koszmaru tej straszliwej gehennie ludzkiej dodawa\u0142o d\u0142ugo potem w\u015br\u00f3d nocy naszczekiwanie lis\u00f3w targaj\u0105cych okrutne k\u0119sy nieszcz\u0119snych ofiar hitlerowskiego bestialstwa. Rozniesione przez nie ko\u015bci i czaszki biela\u0142y w s\u0142o\u0144cu przez d\u0142ugie lata w\u015br\u00f3d zaro\u015bli le\u015bnych, stanowi\u0105c krwawy dow\u00f3d haniebnych czyn\u00f3w niemieckich bestii w ludzkiej postaci.<\/p>\n

Gwa\u0142t zadany elementowi \u017cydowskiemu nie dope\u0142ni\u0142 si\u0119 tych krwawych, pami\u0119tnych dni grudnia 1942 roku. Wybuchn\u0105\u0142 on ponownie w styczniu i lutym nast\u0119pnego roku, aby wyt\u0119pi\u0107 du\u017ce jeszcze ilo\u015bci \u017byd\u00f3w kryj\u0105cych si\u0119 w innych miejscach okolicznych las\u00f3w.<\/p>\n

By\u0142 to jednocze\u015bnie okres, w kt\u00f3rym rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 niepowodzenia wojenne Niemc\u00f3w na wszystkich frontach, w kt\u00f3rym dogorywa\u0142a olbrzymia napastnicza armia niemieckiego genera\u0142a feldmarsza\u0142ka von Paulusa.<\/p>\n

Najgro\u017aniejszy z\u0105b w krwio\u017cerczej szcz\u0119ce hitleryzmu zosta\u0142 wy\u0142amany. Rozpocz\u0119ta w drugiej po\u0142owie lipca 1942 r. jedna z najwi\u0119kszych i decyduj\u0105cych bitew \u015bwiata pod dalekim Stalingradem dogasa\u0142a i 2 lutego 1943 r. zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ca\u0142kowit\u0105 kl\u0119sk\u0105 wojsk hitlerowskich. Tylko przez prawie \u00bd roku Niemcy stracili w tej bitwie 1 \u00bd miliona zabitych, rannych i wzi\u0119tych do niewoli, ponad 3000 samolot\u00f3w, oko\u0142o 75 tysi\u0119cy samochod\u00f3w i 3 \u00bd tysi\u0105ca czo\u0142g\u00f3w i dzia\u0142 szturmowych. To by\u0142 pogrom (\u201ePrzekr\u00f3j\u201d, nr 1176 z dn. 22 X 67 r.). Hitlerowska bestia skapana we w\u0142asnej krwi, rozpocz\u0119\u0142a stamt\u0105d sw\u00f3j odwr\u00f3t a\u017c do Polski, a\u017c do Berlina.<\/p>\n

Bita bez ustanku i gnieciona teraz ze zdwojon\u0105 si\u0142\u0105 przez Rosjan armia krwio\u017cerczych, dumnych wczoraj \u201epan\u00f3w \u015bwiata\u201d, cofa\u0142a si\u0119 teraz w bez\u0142adzie i strachu ku swojemu gniazdu, lecz jeszcze niepokonana, jeszcze butna, jeszcze obiecuj\u0105ca sobie realizacj\u0119 plan\u00f3w ekspansyjnych.<\/p>\n

Niepowodzenia na dalekim wschodnim froncie spot\u0119gowa\u0142y jeszcze bardziej represje hitlerowc\u00f3w na terenie wszystkich ziem okupowanych. Da\u0142o si\u0119 to wyra\u017anie odczu\u0107 r\u00f3wnie\u017c i na naszej sadowie\u0144skiej ziemi.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0SADOWIE\u0143SKIE OBRAZY –\u00a0<\/strong>Zebrane wspomnienia z dawnego i bli\u017cszego \u017cycia Sadownego i okolic, Edward S\u00f3wka –\u00a0SADOWNE 1970<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na ziemi naszego regionu po wyga\u015bni\u0119ciu epidemii tyfusu nie na d\u0142ugo zapanowa\u0142 w tym roku spok\u00f3j.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,841,31],"tags":[843,101,2288],"class_list":["post-7215","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newsy","category-sadowienskie-obrazy","category-historia-gminy","tag-edward-sowka","tag-historia-gminy-sadowne","tag-sadowienskie-obrazy"],"views":3628,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7215","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7215"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25629,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7215\/revisions\/25629"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/info.sadowne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}