Wspomnienia – Swobodny Nurt 1957 – cz. V
Kolejne wspomnienie z archiwum prof. Chmielewskiego.
„ZE STARYCH KRONIK”
Początków Sadownego należy szukać w odległej przeszłości. Ciekawych informacji o najdawniejszych jego dziejach dostarcza nam Historia Parafii Sadowne, napisana przez Ks. mgr Piotra Aleksandrowicza w 1956 r.
Sadowne należy dziś pod względem administracji państwowej do powiatu węgrowskiego, województwa warszawskiego. Tereny należące do Sadownego w odległej przeszłości wchodziły w skład Księstwa Mazowieckiego. Były to ziemie położone na samym krańcu Mazowsza. Sąsiednia Prostyń należała już do Ziemi Drohickiej na Podlasiu. Okolica ta pokryta obficie lasami. Do dziś dnia ciągnę się szerokim pasem lasy od Miedznej poprzez Prostyń, Sadowne, aż do Łochowa i Kamieńczyka i poprzez Bug do Ostrowi Mazowieckiej, aż po Wyszków. Na zalesienie tych stron wskazują takie nazwy osiedli jak: Zalesie, Podborze, Grabiny, Zieleniec, Sadoleś, Brzózka, Ocięte. Północno-zachodnia strona okolic Sadownego jest nizinna. Przepływający od tej strony Bug często wylewa zalewając łąki, pola i wioski. Od wschodu przepływają ku zachodowi do Bugu rzeki Ugoszcz i Bojewka. W dawnych czasach nieprzebyte lasy i zarośla sprzyjały tworzeniu się licznych stawów i jezior. Do dnia dzisiejszego zachowały się liczne mniejsze i większe stawy. Nad Bugiem rozciągają się obszerne łąki, pokryte zaroślami. Takie nazwy okolicznych wsi jak: Zarzetka, Zajezierze wskazują na charakter nawodniony tych terenów. Tereny te były w przeszłości słabo zaludnione. Jedynie na miejscach wyżynnych ludzie zakładali swe siedziby. Ziemie, należące obecnie do Sadownego, tworzyły w najstarszych znanych nam czasach dobra Raźny. Ziemie te książęta mazowieccy nadali kanclerzowi płockiemu – Ściborowi. Tenże Ścibor utworzył Kolegiatę Św. Jana Chrzciciela w Warszawie, dobra raźnieńskie w 1404 r. oddał na jej uposażenie. Kolegiata posiadała do trzeciego rozbioru Polski tj. 1795 r. Dobra raźnieńskie składały się z folwarków: Raźny, Brzóza, Grabiny, Morzyczyn, Kołodziąż, Mrozowa Wola, Sadoleś i Sadowne. Mieszkańcy tych dóbr należeli do parafii w Broku, do diecezji płockiej. Duża odległość do kościoła parafialnego i niebezpieczeństwo przeprawienia się przez Bug, szczególnie w czasie wylewu, stanowiły duże trudności zarówno dla ludzi zamieszkujących te tereny, jak i dla duchownych posługi religijne w te strony. Dlatego postanowiono stworzyć parafię dla mieszkańców dóbr raźnieńskich. Wybrano środkowy punkt tych właśnie dóbr, Sadowne, i tu na niewielkim pagórku postanowiono wybudować kościół. Było to miejsce bezpieczne przed wylewem Bugu i prawdopodobnie dlatego otrzymało nazwę Sadowne, gdyż można tu było bezpiecznie się usadowić. Kapituła Kolegiaty Św. Jana Chrzciciela w Warszawie na posiedzeniu generalnym w 1524 r. wydała dokument fundacji uposażenia dla kościoła. Urzędowa erekcja kościoła w Sadownem nastąpiła w 1524 r. w Płocku. Zgodnie z dekretem został zbudowany we wsi Sadowne na piaszczystym wzniesieniu kościół. Budową zajął się ks. kanonik Boniecki. Dane o mieszkańcach Sadownego mamy od 1643 r. Istniały w tym czasie takie wioski jak: Sadowne, Sadoleś, Kołodziąż, Mrozowa – Wola, Sokółka, Zieleniec, Raźny, Wilczogęby, Orzełek, Brzóza i Grabiny. Najbardziej zaludnionymi były Raźny i Kołodziąż.
Na podstawie kroniki parafialnej opracowała CZESŁAWA KOBYLIŃSKA
