ŻONKILE 2026 w Sadownem
83. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim – Sadowne uczciło pamięć Żydów pomordowanych przez hitlerowców w czasie II wojny światowej.
19 kwietnia br. przypada 83. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim – największego zbrojnego zrywu Żydów podczas II wojny światowej, a zarazem pierwszego powstania miejskiego w okupowanej Europie. Tego dnia Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN organizuje corocznie akcję społeczno-edukacyjną „Żonkile”.
Dlaczego żonkile? Ostatni przywódca Żydowskiej Organizacji Bojowej Marek Edelman, który przeżył likwidację getta, przez lata pielęgnował pamięć o wydarzeniach z 1943 roku. Do końca życia w rocznicę powstania przychodził pod Pomnik Bohaterów Getta, by oddać hołd poległym towarzyszom. Wraz z nim przychodziło coraz więcej ludzi z żółtymi kwiatami, również z żonkilami. Wszyscy, którzy chcieli pamiętać tragiczny los mieszkańców getta, żonkile uczynili symbolem zbiorowej pamięci.
Akcji od początku towarzyszy hasło „Łączy nas pamięć”, które podkreśla siłę wspólnoty, znaczenie solidarności, potrzebę dialogu ponad podziałami – pamięć o przeszłości jest jedną z nadrzędnych wartości, które nas jednoczą i nadają nam wspólną tożsamość, niezależnie od światopoglądu czy sympatii politycznych.
Do Akcji „Żonkile 2026” przyłączyła się Gminna Biblioteka Publiczna w Sadownem, która zaplanowała na dzień 20 kwietnia br. tematyczne spotkanie pod hasłem: „Łączy nas pamięć”. Tego dnia, przed południem, do sali sadowieńskiego GOK-u przybyli mieszkańcy osady, w tym głównie uczniowie Szkoły Podstawowej im. bł. ks. Edwarda Grzymały w Sadownem wraz z p. Dyrektor Małgorzatą Koroś. Swoją obecnością spotkanie zaszczycili również Państwo Maria i Tadeusz Kalbarczykowie. Miejscowe władze reprezentowali: Zastępca Wójta Gminy Sadowne p. Marcin Gręda, Skarbnik Gminy p. Anna Rukat, Przewodniczący Rady Gminy Sadowne p. Tomasz Szymanik oraz Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sadownem p. Jadwiga Gutowska.
W imieniu organizatorów przybyłych powitała i omówiła przesłanie uroczystości p. Ewa Piórkowska – Dyrektor Gminnej Biblioteki Publicznej w Sadownem.
Następnie p. Sławomir Akonom, nauczyciel Szkoły Podstawowej w Sadownem i lokalny historyk, przy pomocy prezentacji multimedialnej omówił genezę zamieszkania terenu Polski, Warszawy, gminy Sadowne przez ludność żydowską. Zaznaczył, iż akcję „Żonkile” dedykujemy cywilom – około 50. tysiącom kobiet, mężczyzn i dzieci przebywających w kryjówkach na strychach domów i podziemnych bunkrach w trakcie walk, a także w gruzach getta po upadku powstania. Przez wiele tygodni pozostawali nieuchwytni dla niemieckich żołnierzy, a ich opór był tak samo ważny, jak opór tych, którzy walczyli z bronią w ręku.
Akcja „Żonkile” ma też na celu przywrócenie pamięci o ludności Polski narodowości żydowskiej, zamieszkującej w miejscowościach takich, jak Sadowne, gdzie jej populacja stanowiła kilkadziesiąt procent lokalnej społeczności. Jednak bestialski hitleryzm nie miał dla nich litości (o losach sadowieńskich Żydów można poczytać w maszynopisie byłego dyrektora Szkoły Podstawowej w Sadownem śp. Edwarda Sówki pt. „Sadowieńskie obrazy” (strona – http://info.sadowne.pl/?cat=841).
Na zakończenie spotkania zaprezentowano również animowany, krótkometrażowy film pt. „Zdążyć przed Panem Bogiem”, wyprodukowany przez Muzeum POLIN (organizatora akcji), oparty na motywach książki „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall (film można obejrzeć na stronie https://www.youtube.com/watch?v=UpiWdfUgRyY&vl=pl).
Jeszcze kilka słów podsumowania, zapoznanie się ze szkicem lokalizacji domostw sadowieńskich Żydów i fragmentem zwoju tory z byłej miejscowej synagogi, stanowiącym eksponat Muzeum Ziemi Sadowieńskiej i uczestnicy spotkania udali się autokarem na sadowieński Majdan, pod pomnik upamiętniający Żydów i Polaków zamordowanych przez hitlerowców w 1943 r., gdzie oddali hołd pomordowanym, złożyli kwiaty i zaświecili symboliczne znicze – lampki elektryczne.
Tekst/foto: Sławek Chyliński
